Język chicomuceltec

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Chicomuceltec

Chikomuselteko

Obszar Meksyk (Chiapas), Gwatemala (Huehuetenango)
Liczba mówiących 0
Klasyfikacja genetyczna Języki majańskie
*Języki proto-majańskie
Kody języka
ISO 639-3 cob
Glottolog chic1271
WALS cec
SIL {{{sil}}}
W Wikipedii
Zobacz też: język, języki świata





Chicomuceltec (Chikomuselteko lub Chicomucelteco; archaicznie, Cotoque), język majański dawniej używany w regionach Chicomuselo, Mazapa de Madero i Amatenango de la Frontera w Chiapas w Meksyku, a także w niektórych pobliskich terenach Gwatemali. W latach 70. XX w. język wymarł. Według majanistów nie ma już nikogo, kto używałby tego języka jako ojczystego[1]. Społeczność potomków Chicomucelteco, szacowana w przybliżeniu na 1500 osób w Meksyku i 100 w Gwatemali[2], posługuje się obecnie językiem hiszpańskim.

Chicomuceltec był dawniej czasem nazywany Cakchiquel Mam, jednak jest dość daleko spokrewniony z Cakchiquel i Mam, będąc znacznie bliżej Wastek (Huastec)[3].

Historia i genealogia[edytuj | edytuj kod]

Język Chicomuceltec został po raz pierwszy udokumentowany w nowożytnej literaturze lingwistycznej jako odrębny język w końcu XIX wieku, gdy ukazały się opisy opublikowane przez lingwistę Karla Sappera z jego podróży do północnej Mezoameryki w latach 1888-95[4].

Powiązania Chicomuceltec z Wastek zostały ustalone w końcu lat 30. XX w. (Kroeber 1939) poprzez porównywanie słów z innymi językami majańskimi, co doprowadziło do wniosku, że język ten wykazywał wyższy stopień podobieństwa do Wastek niż innych języków majańskich.

Dokumentacja historyczna[edytuj | edytuj kod]

Dwustronicowy dokument datowany na 1775 rok, który został odzyskany z Francuskiej Biblioteki Narodowej w Paryżu, jest najstarszym znanym dokumentem w języku Chicomuceltec. Zachowując formę wyznania Kościoła katolickiego, manuskrypt zawiera osiem zdań napisanych w języku Chicomuceltec. Wzmiankuje się również, że język ten był tym, który określano Cotoque[5].

Zasięg geograficzny[edytuj | edytuj kod]

Mapa ukazująca podział używających Wastek oraz Chicomuceltec migrujących z terenów pierwotnie zamieszkiwanych przez ludy protomajowskie

Zasięg geograficzny Wastek i Chicomuceltec w odniesieniu do reszty języków majańskich - z Wastek skupionym na północnym wybrzeżu Zatoki Meksykańskiej z dala od innych używanych na południe i wschód od przesmyku Tehuantepec - był, co proponuje Kroeber, albo pozostałością po populacji pozostawionej po migracjach Huasteków na północ od wyżyny Chiapas, albo skutkiem powrotu grupy Huastec do ich wcześniejszych siedzib[6].

Zanik i wymarcie[edytuj | edytuj kod]

Na początku XX wieku było widoczne, że język zanika. Gdy w 1926 roku Franz Termer odwiedził społeczność Chicomucelo, w okręgu liczącym około 2500 mieszkańców, znalazł tylko trzy osoby (wszystkie powyżej 60. roku życia), które potrafiły mówić w Chicomuceltec, jednak nawet oni porozumiewali się między sobą na co dzień w języku hiszpańskim[7].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Zobacz Campbell i Canger (1978); Etnologia hasła "Chicomuceltec" (Gordon 2005)
  2. Zobacz: Gordon (2005) szacunki populacji, oparte na informacjach zbieranych w latach 80. XX wieku
  3. Zobacz précis Kroebera 1939, pojawiające się w Fernández de Miranda (1968), str.74-75.
  4. "Data sources listed by author".
  5. Jak opisuje Dienhart (1997), manuskrypt został odtworzony przez Zimmermanna w 1955
  6. Fernández de Miranda, loc. cit.
  7. Termer (1930), jak odnotował Dienhart, op. cit.