Język galijski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Język galijski
Obszar dzisiejsza Francja, Szwajcaria i Włochy
Liczba mówiących język wymarły
Klasyfikacja genetyczna Języki indoeuropejskie
*Języki celtyckie
**Języki celtyckie kontynentalne
***Język galijski
Pismo / alfabet łacińskie
Kody języka
ISO 639-1 -
ISO 639-2 cel
W Wikipedii
Zobacz też: język, języki świata

Język galijski – zespół wymarłych dialektów celtyckich, używanych najdalej do V wieku na terenie rzymskich Galii (obszary współczesnej Francji, Szwajcarii i północnych Włoch)[1]. Wedle dzisiejszego stanu wiedzy jest to najlepiej poznany z kontynentalnych języków celtyckich[a]. Galijski jest poświadczony bezpośrednio przez około 800 inskrypcji z różnych epok (gallogreckie, galloetruskie, gallołacińskie) i znaczny zbiór danych onomastycznych (zarówno antroponimicznych, jak i toponimicznych, a pośrednio przez zapożyczenia w językach romańskich (głównie we francuskim i oksytańskim), glosy i wzmianki u autorów rzymskich[2]. Najważniejsze źródła bezpośrednie to kalendarz z Coligny, tabliczka z Larzac i tabliczka z Chamalières[3]. Po podboju Galii przez Rzymian galijski stopniowo tracił na znaczeniu, wywierając jednak pewien wpływ na lokalne warianty łaciny[4], i stając się tym samym substratem językowym dla francuszczyzny[5].

Klasyfikacja[edytuj | edytuj kod]

Wyspiarskie języki celtyckie postrzega się zazwyczaj jako jedną grupę językową, w której występują wspólne innowacje[6], chociaż dzieli się je na różne sposoby w zależności od przyjętych kryteriów[7]. Do przyjętych systemów klasyfikacyjnych trudno jest dopasować języki kontynentalne, dlatego określenie to odnosi się przede wszystkim do ich geograficznej dystrybucji, a nie cech lingwistycznych. Problemy natury systematycznej mają swoje źródło w znacznym odstępie czasowym pomiędzy najmłodszymi poświadczeniami języków z kontynentu (ostatnie odnalezione inskrypcje galijskie pochodzą z II wieku n.e.[8]; pierwsze inskrypcje prairlandzkie pochodzą z wieku VI[9]), jak również we wciąż niedostatecznej ilości materiału źródłowego, pozwalającego zbadać wzajemne zależności między celtyckimi dialektami kontynentu i ich związek z językami wyspiarskimi[10]. Niektóre wczesne teorie są odrzucane wraz z nowymi odkryciami. Lambert postuluje np. bliższe związki galijskiego z grupą brytańską na podstawie ewolucji praceltyckiego fonemu *kʷ, którego kontynuantem miałyby być i tu, i tu zwarte spółgłoski dwuwargowe (/p/, /b/)[8], ale w tekstach można odnaleźć dowody zarówno na taki rozwój rzeczonego fonemu, jak i jego utrzymanie, a także uproszczenie dp spółgłoski miękkopodniebiennej, podobnie jak w języku irlandzkim[11].

Język bretoński, mimo że używa się go obecnie w Bretanii – a więc na kontynencie – nie jest zaliczany do kontynentalnych języków celtyckich ze względów historycznych: mowa ta pojawiła się w regionie za sprawą osadników z Kornwalii w V wieku[12].

Uwagi

  1. Relacja między językami kontynentalnymi a rodzinami: goidelską i brytańską, jak również względem siebie nawzajem, jest na dzień dzisiejszy niemożliwa do ustalenia z uwagi na stosunkowo ubogi materiał źródłowy. Z tego względu określenie „języki celtyckie kontynentalne” należy rozumieć jako próbę zgrupowania geograficznego, a nie genetycznego.

Przypisy

  1. Lambert 1997 ↓, s. 10.
  2. Delamarre ↓, s. 7-8.
  3. Eska i Evans 2010 ↓, s. 35-42.
  4. Wolfgang Meid: Gallisch oder Lateinisch? Soziolinguistische und andere Bemerkungen zu populären gallolateinischen Inschriften. Innsbruck: Innsbruck Institut für Sprachwissenschaft, 1980. (niem.)
  5. Józef Sypnicki: Histoire interne et externe de la langue française. Poznań: Uniwersytet Adama Mickiewicza, 1977.
  6. Peter Schrijver: Studies in British Celtic historical phonology. Amsterdam: Rodopi, 1995. ISBN 90-5183-820-4. (ang.)
  7. Fife 2010 ↓, s. 5-6.
  8. 8,0 8,1 Lambert 1997 ↓, s. 14.
  9. Dáibhí Ó Cróinín: Early Medieval England 400-1200. Dublin: Longman, 1995, s. 44. (ang.)
  10. Delamarre 2003 ↓, s. 8.
  11. Eska i Evans 2010 ↓, s. 36.
  12. Ian Press: Breton. W: Martin J. Ball, Nicole Müller: The Celtic Languages. London: Routledge, 2010, s. 427. ISBN 978-0-415-42279-6. (ang.)

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Xavier Delamarre: Dictionnaire de la langue gauloise. Paris: Errance, 2003. ISBN 2-87772-237-6. (fr.)
  • Joseph F. Eska: The emergence of the Celtic languages. W: Martin J. Ball, Nicole Müller: The Celtic Languages. London: Routledge, 2010, s. 22-27. ISBN 978-0-415-42279-6. (ang.)
  • Joseph F. Eska, D. Ellis Evans: Continental Celtic. W: Martin J. Ball, Nicole Müller: The Celtic Languages. London: Routledge, 2010, s. 28-54. ISBN 978-0-415-42279-6. (ang.)
  • James Fife: Typological aspects of the Celtic languages. W: Martin J. Ball, Nicole Müller: The Celtic Languages. London: Routledge, 2010, s. 3-21. ISBN 978-0-415-42279-6. (ang.)
  • Pierre-Yves Lambert: La langue gauloise. Paris: Errance, 1997. ISBN 2-87772-089-6. (fr.)
  • Ranko Matasović: Etymological Dictionary of Proto-Celtic. Leiden: Koninklijke Brill, 2009. ISBN 978-90-04-17336-1. (ang.)
  • David Stifter: Old Celtic Languages. Wien: Universität Wien, 2008, s. 105-129. (ang.)