Język hawajski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
ʻŌlelo Hawaiʻi
Obszar Hawaje
Liczba mówiących między 1 tys. a 27 tys.[1]
Ranking poza rankingiem
Klasyfikacja genetyczna Języki austronezyjskie
 Języki oceaniczne
  Języki polinezyjskie
   Język hawajski
Pismo hawajskie
Status oficjalny
język urzędowy Hawaje
Kody języka
ISO 639-1
ISO 639-2 haw
ISO 639-3 haw
SIL HWI
W Wikipedii
Zobacz też: język, języki świata
logo Wikipedii
Wikipedia w języku hawajskim
WiktionaryPl.svg
W Wikisłowniku: Słownik języka hawajskiego
Słownik {{{z języka}}}-polski, polsko-hawajski online

Język hawajski (hawajski: ʻŌlelo Hawaiʻi) jest językiem Hawajczyków, rdzennych mieszkańców Hawajów.

Należy do grupy polinezyjskiej rodziny języków austronezyjskich. Jest blisko spokrewniony z językami: rarotonga, tuamotu, maoryskim i tahitańskim, bardziej odległe pokrewieństwo łączy go z samoańskim, fidżi i innymi językami używanymi w Polinezji. Wykazuje słabsze pokrewieństwo z językami malajo-polinezyjskimi Azji Południowo-Wschodniej oraz z obszaru Oceanu Indyjskiego.

Język hawajski jest językiem wymierającym. Od 1900 roku liczba użytkowników hawajskiego, dla których jest on językiem rodzimym spadła z 37000 do 1000, z czego połowa użytkowników jest już w wieku co najmniej 70 lat.

Na większości hawajskich wysp został zastąpiony językiem angielskim i nie jest szeroko używany jako język codziennego użytku. Wyjątkiem jest, ze względu na jej izolację (zamierzoną) od wpływów cywilizacyjnych, wyspa Niʻihau.

Język hawajski charakteryzuje się bardzo małą liczbą fonemów – podobnie jak jego polinezyjscy krewni. Posiada tylko 8 spółgłosek i 5 samogłosek. Szczególnie interesujący jest brak fonemu /t/ – zaledwie kilka języków wykazuje taki brak. Zbiór fonemów hawajskiego tworzą spółgłoski: /p/, /k/, /?/ (zwarcie krtaniowe, po hawajsku ʻokina, zapisywany jako pojedynczy otwierający apostrof ), /m/, /n/, /w/, /v/, /l/, /b/ oraz samogłoski: /a/, /e/, /i/, /o/, /u/. Fonemy /v/ i /w/ zapisywane są za pomocą tej samej litery 'w' (alfabet hawajski). Wymawiana jest ona jako /w/ jedynie na początku słowa.

Po każdej spółgłosce zawsze występuje samogłoska tworząc razem dwuliterową sylabę. Samogłoski w akcentowanych sylabach wymawiane są dłużej, a w piśmie oznaczane makronem. Samogłoski mogą występować parami lub nawet w trójkach (np. luau – tradycyjna uroczystość hawajska).

Kategorie gramatyczne są wyrażane przede wszystkim przedrostkami i słowami posiłkowymi. Czasownik odróżnia tylko czas przeszły i nieprzeszły. Hawajski jest też jednym z języków, które w 1 osobie l. mn. i liczby podwójnej rozróżniają zaimki osobowe według tego, czy "my" obejmuję rozmówcę, czy też nie, tj. kaakou – 'my wraz z tobą', maakou – 'my, ale bez ciebie'.

Z Hawajami i językiem hawajskim kojarzy się, nie bez podstaw, słowo aloha, najpopularniejsze powitanie wśród mieszkańców wysp (używane jest także jako pożegnanie). Dalsze jego znaczenia to romantyczna miłość, afekt lub po prostu najlepsze życzenia.

Drugim co do użyteczności w codziennych kontaktach słowem jest mahalo czyli dziękuję.

Słowo Hawaje w języku hawajskim (w zapisie Hawaiʻi) wymawiane jest /havaiʔi/, jednakże Amerykanie, przenosząc zwyczaj z angielskiego, wymawiają /hawaiʔi/ (w języku angielskim Hawaii czyta się /ha:'waii/).

Uwaga: wiki w języku hawajskim znaczy szybko, w pośpiechu, a więc wiki wiki będzie oznaczać bardzo szybko, tak jak np. w nazwie firmy 'Wiki Wiki Messenger Service' (bardzo szybkie usługi kurierskie)

Przypisy

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]