Język makian wschodni

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Tabayama
Obszar wyspy Makian, Kayoa (Moluki Północne, Indonezja)
Liczba mówiących 20 tys. (1983)[1]
Pismo/alfabet łacińskie
Klasyfikacja genetyczna
Status oficjalny
UNESCO 2 wrażliwy
Ethnologue 6b zagrożony
Kody języka
Kod ISO 639-3 mky
IETF mky
Glottolog east2440
Ethnologue mky
BPS 0366 2
WALS tab
W Wikipedii
Zobacz też: język, języki świata
Ta strona zawiera symbole fonetyczne MAF. Bez właściwego wsparcia renderowania wyświetlane mogą być puste prostokąty lub inne symbole zamiast znaków Unikodu.

Język makian wschodni, także: taba, makian timur, makian dalam, tabayama[2]język austronezyjski używany na wyspach Makian i Kayoa, w prowincji Moluki Północne na wschodzie Indonezji. Według danych z 1983 r. posługuje się nim 20 tys. osób[1]. Wykazuje niewielkie zróżnicowanie gwarowe; dzieli się na dwa główne dialekty: północny i południowy[3].

Uchodzi za zagrożony wymarciem[4]. Wśród czynników zagrażających żywotności języka wymienia się transmigracje ludności oraz obecność innych języków w jego obszarze funkcjonowania[4]. We wczesnych latach 80. duża część ludności wyspy Makian przesiedliła się do regionu Malifut z powodu spodziewanej erupcji wulkanicznej[3]. Wśród młodszego pokolenia zamieszkującego ten region Halmahery znajomość języka zanika[3].

Język podlegał długotrwałym wpływom ze strony innych języków, czego owocem stało się zaczerpnięcie przezeń elementów o podłożu holenderskim, hiszpańskim, portugalskim i arabskim[3]. Zawiera także zapożyczenia i kalki z języka ternate, przejawiające się na płaszczyźnie słownictwa, a przypuszczalnie również w zakresie cech typologicznych[3]. Prawie wszyscy jego użytkownicy władają też językiem malajskim, który wywiera silny wpływ na ich mowę macierzystą[5]. Nie wykształcił powszechnego piśmiennictwa, ale sporadycznie bywa zapisywany za pomocą ortografii indonezyjskiej[3].

Nie jest spokrewniony z pobliskim językiem zachodniomakiańskim, który należy do grupy północnohalmaherskiej, spoza rodziny języków austronezyjskich. Etnolekt kajoa bywa rozpatrywany dwojako: jako odmiana języka makian wschodniego[6] lub jako odrębny język w obrębie tej samej grupy południowohalmaherskiej[7]. Język makian wschodni jest bliski językowi gane[4].

Opis gramatyczny języka sporządził lingwista John Bowden[8].

System dźwiękowy[edytuj | edytuj kod]

Podano za Bowden 1997 (26–29).

Spółgłoski[edytuj | edytuj kod]

Fonemy spółgłoskowe języka makian wschodniego
dwuwargowe dziąsłowo-apikalne podniebienno-
laminalne
miękko-
podniebienne
krtaniowe
zwarte
zwarto-szczelinowe
bezdźwięczne p t () k (ʔ)
dźwięczne b d () g
nosowe m n ŋ
szczelinowe (f) s
drżące r
boczne l
aproksymanty w j h

Język makian wschodni dysponuje piętnastoma rodzimymi fonemami spółgłoskowymi. Pozostałe cztery fonemy (opatrzone nawiasami) występują tylko w zapożyczeniach, m.in. w słowach pochodzenia arabskiego, ternateńskiego, malajskiego, portugalskiego i holenderskiego.

Samogłoski[edytuj | edytuj kod]

Fonemy samogłoskowe języka makian wschodniego
przednie centralne tylne
przymknięte i u
średnie e o
otwarte a

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Makian, East, Ethnologue [dostęp 2020-02-09] [zarchiwizowane z adresu 2016-10-11] (ang.).
  2. M. Junus Melalatoa, Ensiklopedi Suku Bangsa di Indonesia Jilid L–Z, Direktorat Jenderal Kebudayaan, 1995, s. 506 (indonez.).
  3. a b c d e f John Bowden, Taba, [w:] K. Alexander Adelaar, Nikolaus P. Himmelmann (red.), The Austronesian languages of Asia and Madagascar, Londyn: Routledge, 2005, s. 769–792, ISBN 0-7007-1286-0, OCLC 53814161 (ang.).
  4. a b c Makian, East, Ethnologue [zarchiwizowane z adresu 2014-09-25] (ang.).
  5. John Bowden, Taba (Makian Dalam): description of an Austronesian language from Eastern Indonesia, minerva-access.unimelb.edu.au, 1997 [zarchiwizowane z adresu 2020-03-06] (ang.).
  6. South Halmahera, Glottolog 4.2.1 [zarchiwizowane z adresu 2020-05-04] (ang.).
  7. Alfred F. Majewicz, Języki świata i ich klasyfikowanie, wyd. 1, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1989, s. 77, ISBN 83-01-08163-5, OCLC 22520058.
  8. Introducing New Staff 42 :: ILCAA, www.aa.tufs.ac.jp [zarchiwizowane z adresu 2020-03-06] (ang.).