Język nawaho

Diné bizaad

Obszar	Stany Zjednoczone (Arizona, Nowy Meksyk, Utah i Kolorado)
Liczba mówiących	ok. 100 tys.
Pismo/alfabet	łacińskie
Klasyfikacja genetyczna
Języki na-dene Języki atapaskańskie Języki południowoatapaskańskie Język nawaho
Status oficjalny
Organ regulujący	Navajo Language Academy↗
UNESCO	2 wrażliwy↗
Ethnologue	6b zagrożony↗
Kody języka
ISO 639-1	nv
ISO 639-2	nav
ISO 639-3	nav
IETF	nv
Glottolog	nava1243
Ethnologue	nav
GOST 7.75–97	нав 470
WALS	nav
Występowanie
Zasięg języka nawaho w Stanach Zjednoczonych
W Wikipedii
Zobacz też: język, języki świata Wikipedia w języku nawaho Słownik języka nawaho w Wikisłowniku
Ta strona zawiera symbole fonetyczne MAF. Bez właściwego wsparcia renderowania wyświetlane mogą być puste prostokąty lub inne symbole zamiast znaków Unikodu.

Język nawaho (nazwa własna: Diné bizaad, wym. tine pizaat) – język z południowej gałęzi języków atapaskańskich, używany przez ponad 100 tysięcy Nawahów, głównie w amerykańskich stanach Arizona, Nowy Meksyk, Utah i Kolorado.

Język ten ma największą liczbę użytkowników spośród wszystkich języków autochtonicznych Ameryki Północnej na północ od Meksyku i służy ponad połowie populacji Nawahów za codzienny środek komunikacji. Mimo to jednak wśród młodego pokolenia, szczególnie w ośrodkach miejskich poza rezerwatami, jest wypierany przez język angielski.

W czasie II wojny światowej język nawaho wykorzystywany był w amerykańskim wojsku przez indiańskich szyfrantów do przekazywania zakodowanych informacji, niezrozumiałych dla wroga. W roku 1985, po 41 latach pracy dwóch Towarzystw Biblijnych, opublikowano pierwszy pełny przekład Pisma Świętego w języku nawaho.

Klasyfikacja

Język nawaho zalicza się do południowej gałęzi języków atapaskańskich w rodzinie eyak-atapasko, która należy do nadrodziny języków na-dene.

Alfabet

Język nawaho zapisywany jest zmodyfikowanym alfabetem łacińskim. Bywa używany w lokalnej prasie i literaturze. Ogonek do zaznaczenia nosowości samogłoski został zapożyczony z grafii polskiej.

Alfabet nawaho
ʼ ʔ	a ɑ	á ɑ́	ą ɑ̃	ą́ ɑ̃́	aa ɑː	áá ɑ́ː	ąą ɑ̃ː	ą́ą́ ɑ̃́ː	b p	ch tʃʰ	chʼ tʃʼ	d t	dl tˡ	dz ts	e e
é é	ę ẽ	ę́ ẽ́	ee eː	éé éː	ęę ẽː	ę́ę́ ẽ́ː	g k	gh ɣ	h h/x	hw xʷ	i ɪ	í ɪ́	į ɪ̃	į́ ɪ̃́	ii ɪː
íí ɪ́ː	įį ɪ̃ː	į́į́ ɪ̃́ː	j tʃ	k kʰ/kx	kʼ kʼ	kw kʰʷ/kxʷ	l l	ł ɬ	m m	n n	o o	ó ó	ǫ õ	ǫ́ ṍ	oo oː
óó óː	ǫǫ õː	ǫ́ǫ́ ṍː	s s	sh ʃ	t tʰ/tx	tʼ tʼ	tł tɬʰ	tłʼ tɬʼ	ts tsʰ	tsʼ tsʼ	w w/ɣʷ	x h/x	y j/ʝ	z z	zh ʒ

Litera c występuje w alfabecie tylko jako część dwuznaku - samodzielnie nie występuje. Litera x występuje tylko po s. Litery f, p, q, r, u i v w ogóle nie występują w alfabecie nawaho. Dwuznaki są traktowane jak pojedyncze litery.

Cechy charakterystyczne

Język nawaho reprezentuje typ aglutynacyjny i polisyntetyczny, jednak wiele afiksów zlewa się w jedną całość, podobnie jak w językach fleksyjnych. Typowy szyk zdania dla języka nawaho to SOV, jednak – co nie jest typowe w językach o takim szyku – słowa odmieniają się za pomocą przedrostków, nie zaś przyrostków.

Język nawaho jest stosunkowo bogaty w spółgłoski – posiada ich ok. 40, w tym pięć bocznych, zapisywanych l, ł, tł, tł' i dl oraz wiele szczelinowych i zwarto-szczelinowych. Wśród samogłosek zasadniczo wyróżnia się cztery: a, i, e i o, każda ma odpowiednik długi i nosowy. Występują też 4 tony: wysoki, niski, wznoszący i opadający.

W języku nawaho występuje duża liczba czasowników – znacznie większa niż w językach indoeuropejskich – ze względu na fakt, iż niektóre z nich pełnią funkcję odpowiadającą funkcji przymiotnika (którego brak jest w języku nawaho), a niektóre rzeczownika (których w nawaho jest znacznie mniej niż w językach europejskich). Właściwe rzeczowniki nie odmieniają się w języku nawaho przez liczby ani przypadki.

W koniugacji języka nawaho występuje 7 trybów:

1. Imperfekt
2. Perfekt
3. Progressivus
4. Prospectivus
5. Usitativus
6. Iterativus
7. Optativus

Zobacz też

• Indiańscy szyfranci
• Szyfry wojny