Język potawatomi

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Bodéwadmimwen, Bodéwadmi Zheshmowen, Neshnabémwen
Obszar Kanada
Liczba mówiących język w rewitalizacji
Klasyfikacja genetyczna Języki algijskie
 Języki algonkińskie
  Środkowoalgonkińskie
   Język potawatomi
Pismo/alfabet alfabet łaciński
Status oficjalny
język urzędowy Stany Zjednoczone
Ethnologue 8b prawie wymarły
Kody języka
Kod ISO 639-1, ISO 639-1 pot
Kod ISO 639-3 pot
IETF pot
Glottolog pota1247
Ethnologue pot
WALS pot
W Wikipedii
Zobacz też: język, języki świata





Ta strona zawiera symbole fonetyczne MAF. Bez właściwego wsparcia renderowania wyświetlane mogą być puste prostokąty lub inne symbole zamiast znaków Unikodu.

Język potawatomi (także Pottawatomie, w oryg.: Bodéwadmimwen, Bodéwadmi Zheshmowen lub Neshnabémwen) – język z rodziny języków algonkińskich (grupa centralna). Język był używany przez historyczne plemiona Potawatomi, które żyły na terenach dzisiejszych stanów Michigan i Wisconsin w USA oraz Ontario w Kanadzie. Cecilia Miksekwe Jackson, prawdopodobnie ostatnia rodzima użytkowniczka języka potawatomi, zmarła w maju 2011, w wieku 88 lat. Była znana z wieloletniej pracy nad ochroną i nauką tego języka. Obecnie istnieją próby rewitalizacji języka potawatomi[1].

Klasyfikacja[edytuj | edytuj kod]

Potawatomi jest członkiem rodziny języków algonkińskich, która z kolei należy do zespołu algijskiego. Jest z reguły klasyfikowany jako należący do rodziny centralnych języków algonkińskich, razem z takimi, jak kikapu, kri, odżibwe, szauni i kilka innych. Spośród tych języków najbardziej podobny jest do języka odżibwe, chociaż zaobserwowany został też wpływ języka Sauków.

Sam język potawatomi dzieli się na pomniejsze dialekty: północny (Ontario), środkowy (Michigan i Wisconsin) oraz południowy (Oklahoma i inne tereny na wschód od Missisipi)[2].

System pisma[edytuj | edytuj kod]

Obecnie[3][edytuj | edytuj kod]

Chociaż nie ma żadnych formalnych uregulowań dotyczących zapisu tego języka, najczęściej używany jest „system pedagogiczny”, wprowadzony przez Wisconsin Native American Languages Program (WNALP). Jak wskazuje nazwa, powstał on w celu nauki tego języka przez osoby nieznające go. System jest oparty na alfabecie łacińskim, z kilkoma znakami diakrytycznymi i dwuznakami: a b ch d e é g ' h i j k m n o p s sh t w y z zh.

W Kansas zaś używany jest system bez znaków diakrytycznych: ' a b c d e e' g h i I j k m n o p s sh t u w y z zh.

Dawny sposób zapisu[4][edytuj | edytuj kod]

W przeszłości do zapisu był używany tradycyjny alfabet algonkiński, powszechny wśród dawnych XIX-wiecznych plemion. Pochodził on również z alfabetu łacińskiego, ale przypominał bardziej litery pisane ręcznie. Nie został on jednak wprowadzony nigdy potem do Unikodu.

Spółgłoska Spółgłoska Spółgłoska Samogłoska
System
tradycyjny
System
pedagogiczny
System
tradycyjny
System
pedagogiczny
System
tradycyjny
System
pedagogiczny
System
tradycyjny
System
pedagogiczny
l b/p (ĸA) (k) q gw/kw a a
(lA) (p) s z/s (qA) (kw) e e
t d/t (sA) s g g (w połączeniu „-ng”) e é
(tA) (t) sH zh/sh w w i i
tt j/ch (sHA) (sh) y y o o
(ttA) (ch) m m (brak) '/h
ĸ g/k

Fonologia[2][edytuj | edytuj kod]

W języku Potawatomi istnieje 5 samogłosek, 4 dyftongi i 19 spółgłosek.

é, zapisywane czasami jako e', oznacza samogłoskę półotwartą przednią niezaokrągloną ([ɛ]).

e zapisuje głoskę szwa (/ə/), która jednak ma wiele wariantów wymowy: przed /n/ wymawiana jest [ɪ]; przed /k/ – jako [ɡ] bądź [ʔ]; zaś na końcu wyrazu realizowana jest jako [ʌ].

o jest wymawiane jako [u] w okolicy Michigan i jako [o] w innych dialektach. W sylabach zamkniętych jest wymawiane jako [ʊ].

Istnieją też cztery dyftongi, [ɛj ɛw əj əw], zapisywane éy éw ey ew.

Spółgłoski właściwe, jak w wielu innych językach w tej rodzinie, nie mają ścisłego podziału na głoski dźwięczne i bezdźwięczne.

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

W języku potawatomi wyróżnia się sześć części mowy: rzeczownik, czasownik, zaimek, tzw. prenoun (poprzedzający rzeczownik i pełniący rolę przydawki), tzw. preverb (poprzedzający czasownik i pełniący rolę okolicznika) oraz partykułę[5].

Zaimki[edytuj | edytuj kod]

Swampy Cree Odżibwe Odaawaa Potawatomi Język polski
nîn niin nii nin ja
gîn giin gii gin ty
wîn wiin wii win on / ona / ono
nînanân niinawind niinwi ninan my (bez ciebie / bez was)
(tzw. ekskluzywne)
gînanân giinawind giinwi ginan my (z tobą / z wami)
(tzw. inkluzywne)
gînawâ giinawaa giinwaa ginwa wy
wînawâ wiinawaa wiinwaa winwa oni / one

Patrz: potawatomilanguage.org [en.]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]