Język prakartwelski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Język prakartwelski (gruz. წინარექართველური ენაtsinarekartveluri ena) – hipotetyczny prajęzyk języków kartwelskich, używany przez przodków obecnych Kartwelów. Istnienie takiego języka jest powszechnie akceptowane przez językoznawców, którzy zrekonstruowali ogólny zarys języka, porównując istniejące języki kartwelskie[1].

Wpływy[edytuj | edytuj kod]

 Zobacz też: Język praindoeuropejski.

Wzory przegłosów w języku prakartwelskim są bardzo podobne do praindoeuropejskich, dlatego powszechnie uważa się, że oba języki wchodziły ze sobą w interakcje stosunkowo wcześnie. Na poparcie wymienia się dużą liczbę słów zapożyczonych z języków indoeuropejskich, takich jak prakartwelskie *ṃḳerd (‘pierś’), pochodzące prawdopodobnie od indoeuropejskiego kerd (‘serce’). Prakartwelskie *tep (‘gorący’) jest wywodzone od indoeuropejskiego tep (ts.)[1]. Stwierdza się także, że w prakartwelskim funkcjonowała zapożyczona z języków indoeuropejskich nazwa wina, (*ywino), co wskazuje na bliskie stosunki między tymi językami[potrzebny przypis].

Języki potomne[edytuj | edytuj kod]

Współczesnymi potomkami języka prakartwelskiego są języki: gruziński, swański, megrelski i lazyjski. Języki: megrelski i lazyjski są często uważane za dialekty jednego języka, zańskiego, mimo, że nie są wzajemnie zrozumiałe. Przegłosy prakartwelskie są lepiej zachowane w języku gruzińskim, niż w pozostałych kartwelskich.[1]

Zaimki w języku prakartwelskim różnią się od siebie inkluzywnością i ekskluzywnością. Właściwość ta przetrwała w języku swańskim, w innych kartwelskich zanikła. Języka swański zachował jeszcze inne cechy archaiczne z ery języka prakartwelskiego, co sugeruje, że oddzielił się od prakartwelskiego stosunkowo wcześnie; na późniejszym etapie języka prakartwelskiego (zwanego karto-zańskim) podzielił się on na gruziński i zański.[1]

Fonologia[edytuj | edytuj kod]

Samogłoski[edytuj | edytuj kod]

Samogłoski prakartwelskie[2][3][4]
Przednie Tylne
zaokrąglone niezaokrąglone
krótkie długie krótkie długie krótkie długie
Przymknięte (i [i]) (u [u])
Średnie e [ɛ] ē [ɛː] o [ɔ] ō [ɔː]
Otwarte a [ɑ] ā [ɑː]

Spółgłoski[edytuj | edytuj kod]

Samogłoski prakartwelskie[5][6]
Wargowe Zębowe Zębowo-dziąsłowe Przedniojęzykowo-dziąsłowe Miękkopodniebienne Języczkowe Krtaniowe
środkowe boczne[6]
Nosowe m [m] n [n]
Zwarte dźwięczne b [b] d [d] g [ɡ]
bezdźwięczne p [p] t [t] k [k] q [q]
ejektywne [] [] [] []
Zwarto-szczelinowe dźwięczne ʒ [d͡z] ʒ₁ [d͡ʐ] ǯ [d͡ʒ]
bezdźwięczne c [t͡s] c₁ [t͡ʂ] č [t͡ʃ]
ejektywne ċ [t͡sʼ] ċ₁ [t͡ʂʼ] čʼ [t͡ʃʼ] ɬʼ [t͡ɬʼ]
Szczelinowe bezdźwięczne s [s] s₁ [ʂ] š [ʃ] lʿ [ɬ] x [x] h [h]
dźwięczne z [z] z₁ [ʐ] ž [ʒ] ɣ [ɣ]
Drżące r [r]
Aproksymanty w [w] l [l] y [j]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

Literatura[edytuj | edytuj kod]

  • Encyclopædia Britannica, 15th edition (1986): Macropedia, Languages of the World, rozdział Caucasian languages.
  • H. Fähnrich: Kartwelische Wortschatzstudien. Jena: Friedrich-Schiller-Universität, 2002.
  • T. Gamkrelidze, A Typology of Common Kartvelian, „Language”, Vol. 42, No. 1 (Jan. – Mar.), 1966, s. 69–83.
  • T. Gamkrelidze, G. Machavariani: The system of sonants and ablaut in Kartvelian languages (in Georgian and Russian). Tbilisi: 1965.
  • G. Klimov: Etymological Dictionary of the Kartvelian Languages. Berlin: Mouton de Gruyter, 1998.