Język standardowy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Język standardowy, standard językowy[a], dialekt standardowy[b] (ang. standard language, standard dialect) – odmiana języka stawiana w opozycji do form obiegowych (w tym zarówno terytorialnych, jak i środowiskowych), przyjęta przez dane społeczeństwo do celów komunikacji publicznej i oficjalnej[18]. Według idealistycznej interpretacji tworzy ona „neutralne” narzecze, w którym porozumiewa się ogół użytkowników języka bez względu na pochodzenie regionalne lub społeczne[2][19], choć bywa również pojmowana jako socjolekt, kojarzony przede wszystkim z warstwami wykształconymi[20][19]. Od form nieliterackich standard odróżnia się zasięgiem geograficznym, podległością kodyfikacji oraz faktem, że jest realizowany w różnych funkcjonalnych wariantach stylistycznych[21][22]. Standard ogólnonarodowy spełnia szereg funkcji w różnych dziedzinach życia społecznego, gdzie przybiera różne formy ukształtowania[23].

Za fundament języka standardowego służą przeważnie dialekty właściwe dla miejscowych ośrodków handlu i władzy[24]. Z powodu zjawiska zwanego przesunięciem referencyjnym (termin antropolingwistyczny[25]) lub elaboracją funkcjonalną (termin socjolingwistyczny[26]) prestiż asocjowany z ośrodkami kulturalnymi zaczyna być przypisywany również lokalnemu wariantowi języka. Wśród jego użytkowników pojawia się przeświadczenie, że ich mowa stanowi wyższą odmianę języka bądź jego „kanoniczną” formę, tworzącą punkt odniesienia dla innych odmian językowych[27]. Dalsze procesy standaryzacyjne wiążą się zwykle ze skodyfikowaniem normy językowej (za pośrednictwem gramatyk normatywnych i słowników), wypracowaniem pewnych przepisów ortograficznych oraz akceptacją tych konwencji przez ogół społeczeństwa[28][29][30].

W potocznym obiegu można spotkać przekonanie, jakoby standardowe formy języka były bardziej gramatyczne niż odmiany niestandardowe. Jest to założenie lingwistycznie bezpodstawne, gdyż zasadami językowymi rządzą się wszystkie odmiany języka[31]. Formy niestandardowe i standardowe często pełnią różne funkcje: pierwsze sygnalizują przywiązanie do niszowego nurtu kulturalnego; drugie zaś sygnalizują przynależność do szerzej rozumianego społeczeństwa, pluralistycznego i technicznego[32]. Posługiwanie się standardem bywa kojarzone z wyższym statusem socjoekonomicznym[31][19].

Charakterystyka wstępna[edytuj | edytuj kod]

Dialekt standardowy, jako instytucjonalna norma, przeciwstawiany jest nieliterackim wariantom języka (o podłożu regionalnym i socjalnym)[31], które wykazują względem niego większą bądź mniejszą odrębność[33]. Sam nie jest jednak tworem jednolitym, gdyż charakteryzuje się zróżnicowaniem funkcjonalnym: w jego obrębie można wyróżnić zarówno środki językowe o charakterze swobodnym, nieformalnym, jak i elementy właściwe dla sytuacji oficjalnych[34]. Język standardowy stosowany jest przez organizacje rządowe, w mediach, w szkołach i funkcjonuje jako narzędzie komunikacji międzynarodowej[35]. Przeważnie pełni też funkcję ustabilizowanej normy piśmienniczej[36] (tzw. grafolektu)[36][37]; dialekty niestandardowe nie są zaś regularnie zapisywane[31]. Ze względu na przypisywaną jej wartość społeczno-kulturalną standardowa forma języka bywa nieściśle utożsamiana z językiem jako całością[38] (zbiorem różnych dialektów[39]), a sam czynnik normalizacji językowej wywiera istotny wpływ na współczesny sposób klasyfikacji i wydzielania języków[40].

Sporadycznie spotyka się również definicję, zgodnie z którą język standardowy to mowa, której można przypisać jedną lub więcej standardowych postaci. Termin odnosi się wówczas do całokształtu takiego języka, nie zaś do samego dialektu standardowego[41].

Choć język standardowy przeciwstawia się zasadniczo elementom mowy o ograniczonym zasięgu geograficznym, regionalizmy jako formy terytorialne używane przez ludność wykształconą (formy „języka kulturalnego”) uznawane są w polskiej tradycji normatywistycznej za mieszczące się w obrębie jego warstwy użytkowej[42]. Standaryzacja w największym stopniu dosięga ortografii i gramatyki, w mniejszym zakresie zaś dotyczy słownictwa[43].

Funkcje języka standardowego[edytuj | edytuj kod]

Paul L. Garvin, odzwierciedlając tradycję Praskiego Koła Lingwistycznego, wyróżnia pięć następujących funkcji języka standardowego[44]:

  • unifikacyjna – umożliwia swobodną komunikację w społeczności językowej i buduje tożsamość kulturalno-polityczną tej wspólnoty;
  • separacyjna – przeciwstawia daną społeczność językową innym, jednocześnie tworząc więzi między użytkownikami różnych odmian językowych;
  • prestiżowa – pełni rolę nośnika prestiżu społeczno-kulturowego, zarówno dla całej wspólnoty, jak i dla osoby nim operującej;
  • partycypacyjna – umożliwia użytkownikom języka czerpianie z korzyści wynikających ze znajomości standardu (mobilność społeczna, możliwość udziału w dyskursie publicznym itp.);
  • ramy odniesienia – służy jako miara dla oceny środków językowych.

Charakter języka standardowego[edytuj | edytuj kod]

Język standardowy to system językowy wypracowany w sposób świadomy i celowy, charakteryzujący się dobrze ustalonymi i skodyfikowanymi zasadami poprawnościowymi. Język standardowy nie rozwija się zatem w pełni naturalnie, lecz stanowi raczej produkt kultury. Jego normy poznawane są na etapie edukacji szkolnej, za pośrednictwem gramatyk i słowników, a za ich definiowanie odpowiadają gremia cieszące się szczególnym autorytetem społecznym i kulturalnym na danym terytorium. Choć język standardowy podlega formalnej kodyfikacji, nie jest on formą całkowicie jednolitą i niezmienną, gdyż z natury musi pełnić rozmaite funkcje w procesie komunikacji międzyludzkiej. Jako że język standardowy używany jest również ustnie, na jego kształt rzutuje także żywa mowa[45]. Precyzyjne rozgraniczenie form standardowych od niestandardowych staje się niekiedy problematyczne[46]. Ponadto nie zawsze czyni się ścisłe rozróżnienie między potoczną postacią standardu (pewną warstwą stylistyczną) a niestandardowymi środkami języka obiegowego[47].

Standard a dialekty[edytuj | edytuj kod]

Z punktu widzenia socjolingwistyki język standardowy stanowi jeden z wielu dialektów składających się na dany język (mowa o tzw. „dialekcie standardowym”). Odróżnia się on jednak od innych odmian tym, że jest akceptowany na szerszym obszarze geograficznym, pełni więcej funkcji i ma stosunkowo trwały charakter. Dzięki swojemu szczególnemu rozpowszechnieniu umożliwia on swobodną komunikację międzyregionalną, w obrębie większej jednostki terytorialnej[48]. Dialekt standardowy reprezentuje także cały język w odniesieniu do innych języków, na przykład gdy teksty o charakterze oficjalnym są tłumaczone z jednej mowy na drugą[49]. Czynnikiem podtrzymującym funkcjonowanie języka ogólnego jest autorytatywna preskrypcja (kodyfikacja)[19], polegająca na wykładaniu jego wzorców w sposób formalny. Tego rodzaju praktyka preskrypcyjna może się ostatecznie przerodzić w ideologię języka standardowego i normocentryczny preskryptywizm, marginalizujący nieliterackie odmiany języka[19] bądź odrywający sam standard od realiów praktyki językowej[39].

Ujęcia standardu[edytuj | edytuj kod]

Wyróżnia się dwa ujęcia istoty języka standardowego: z jednej strony standard można określić jako socjolekt pewnej warstwy społecznej, jako rzeczywisty byt, z drugiej strony zaś jako abstrakcyjny wynik procesów regulacyjnych, istniejący tylko w formie normatywnej idealizacji[50]. Jak zauważają niektórzy językoznawcy, pełna standaryzacja języków żywych nie jest w praktyce możliwa do osiągnięcia, a ustandaryzowany dialekt nie funkcjonuje jako realny twór, lecz stanowi raczej zbiór abstrakcyjnych norm, w różnym stopniu realizowanych w faktycznej mowie[51][52]. Formy zwane językami standardowymi w praktyce nie są zatem tworami jednolitymi ani bytami poddanymi pełnej stabilizacji, zwłaszcza gdy mowa o ustnych przejawach językowych[38][53]. Z tego względu amerykańska językoznawczyni Suzanne Romaine porównuje koncepcję języka standardowego do wspólnot wyobrażonych opisanych przez Benedicta Andersona[51]. Standaryzację językową należy rozumieć jako nieustanny proces, nie zaś jako urzeczywistniony fakt[54].

Standaryzacja językowa nie jest ponadto zjawiskiem uniwersalnym, lecz dotyczy raczej nowoczesnych wspólnot językowych (zwłaszcza na półkuli północnej)[55] i stanowi wypadkową szeregu czynników społeczno-historycznych[51]. Większość z ok. 7000 języków świata jest pozbawiona piśmiennictwa i oficjalnie kodyfikowanych norm[51][56], co jednak nie świadczy w żadnym stopniu o ich prymitywności[57].

Język standardowy uchodzi za nośnik kultury narodowej[48]. Pełni on również rolę ważnego symbolu jedności i tożsamości narodowej, zwłaszcza dla małych nacji[49].

Proces standaryzacji[edytuj | edytuj kod]

Standaryzacja językowa związana jest z powstawaniem państw narodowych i umotywowana koniecznością ustanowienia ponadregionalnej normy komunikacyjnej[19]. Język standardowy powstaje na gruncie pokrewnych odmian językowych – do wypracowania jego kształtu może dojść wskutek wypromowania jednego dialektu, np. lektu używanego przez ośrodek rządzący lub kulturowy; istnieje również możliwość zdefiniowania nowej odmiany, kumulującej właściwości różnych narzeczy[58]. Wraz z utworzeniem języka standardowego następuje zwykle uformowanie systemu ortograficznego, który może być skodyfikowany w formalnych wydawnictwach preskryptywnych (słowniki i gramatyki normatywne) lub zastosowany w uzgodnionym zbiorze wzorcowych tekstów[58]. Niezależnie od tego, czy publikacje te ogłaszają osoby prywatne czy też instytucje państwowe, zaczynają one pełnić funkcję standardu językowego, jeśli są traktowane przez społeczeństwo jako rama odniesienia dla formułowania ocen i poprawek językowych[59]. Unormowana forma pisana i późniejsza kodyfikacja czynią lekt standardowy bardziej stabilnym i tworzą fundament dla jego dalszego rozwoju (Ausbau)[58]. Język standardowy pełni rolę normy języka pisanego, funkcjonuje jako środek komunikacji oficjalnej, jest stosowany przez nadawców i z zasady stanowi formę języka poznawaną przez cudzoziemców[60].

Podczas tego procesu standard językowy nabiera większego prestiżu kulturalnego i znaczenia funkcjonalnego niż narzecza obiegowe[60]. Narzecza te określa się jako zależne (heteronomiczne) względem języka standardowego, ponieważ ich użytkownicy traktują standard jako normę piśmienniczą, odnoszą się do niego jako do autorytetu, używają terminologii specjalistycznej formowanej na jego gruncie, a wszelkie tendencje standaryzacyjne w ich mowie zbliżają ją do tego standardu[61]. W przypadku niektórych języków, takich jak angielszczyzna, proces ten może przebiegać przez dłuższy czas bez interwencji zewnętrznej, w innych wypadkach zaś jest nadzorowany i ukierunkowywany przez autorytatywne gremia, takie jak Akademia Francuska, przez co następuje w znacznie szybszym tempie[60].

Jako że na kształtowanie standardu główny wpływ mają nie czynniki lingwistyczne, lecz panujące uwarunkowania polityczno-historyczne, języka standardowego nie należy traktować jako formy wyższej naukowo względem innych, nieskodyfikowanych odmian językowych[62][63]. Językoznawcy uznają, że standard ma z natury charakter arbitralny i konwencjonalny, podkreślając, że jego funkcjonowanie opiera się na ogólnej akceptacji społecznej[64][65]. Jak zauważają niektórzy autorzy, stosowanie określenia „standardowy” w kontekście językowym może wprowadzać w błąd: języka żywego nie można bowiem „ustandaryzować” i ustabilizować w taki sam sposób, jak standaryzuje się specyfikacje techniczne; lingwistyczny standard nie powinien ponadto być kojarzony z wyższą lub „najlepszą” formą mowy (mowa o innym rozumieniu słowa niż w wyrażeniach „standardy opieki” czy też „standardy zachowania”)[54].

W piśmiennictwie językoznawczym wypracowane standardy językowe określa się także mianem dialektów[66][67]. Zbiór typowych poglądów i postaw towarzyszących powstaniu standardu językowego nazywany jest przez socjolingwistów ideologią języka standardowego[68][69].

Policentryzm lingwistyczny[edytuj | edytuj kod]

W przypadku niektórych języków można wyróżnić więcej niż jedną realizację standardową; wynika to z dużego rozprzestrzenienia się danej mowy na świecie. Terminem „język policentryczny” określa się mowę, której można przypisać wiele skodyfikowanych odmian, używanych zwykle przez różne narody. Przykłady obejmują angielski, francuski, portugalski, malajski, niderlandzki, niemiecki, koreański, serbsko-chorwacki, szwedzki i hiszpański[70][71]. Języki monocentryczne, takie jak polski, rosyjski czy japoński, mają tylko jedną ustandaryzowaną formę.

Zjawisko policentryzmu dotyczy przede wszystkim standaryzacji opartych na identycznych lub prawie identycznych podstawach materialnych[72][73]. Standardy językowe wywodzące się z dalej spokrewnionych narzeczy, wciąż przynależących do tego samego kontinuum dialektalnego, otrzymują często miano osobnych języków (np. czeski/słowacki/polski), wraz z gwarami uzależnionymi od nich użytkowo, choć nieuwzględnienie czynników polityczno-kulturowych mogłoby zadecydować o zakwalifikowaniu ich jako składowych jednej mowy[40] (zob. Abstand- i Ausbausprachen). Procesy standaryzacyjne zachodzące w kompleksach gwarowych wpływają zatem na sposób wyodrębniania języków[74]. W obrębie kontinuum dialektalnego językiem nazywa się zespół dialektów, których użytkowników łączy posiadanie wspólnej normy językowej[74].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. W piśmiennictwie występują również określenia: „język literacki[1][2], „język ogólnonarodowy”, „język ogólny[3], „język kulturalny[4], „dialekt literacki[1], „dialekt standardowy[5][6], „dialekt kulturalny[7], „narzecze ogólne[7]. Termin „język standardowy”, pochodzący z angielskiej tradycji lingwistycznej, jest szczególnie upowszechniony i uchodzi za stosunkowo „neutralny” jako określenie na instytucjonalne normy porozumiewawcze[4].
    Miano języka ogólnego bywa jednak także odnoszone do powszechnej warstwy funkcjonalnej języka, niezwiązanej z konkretną tematyką. W takim rozumieniu język ogólny odróżnia się od szczególnych rejestrów[8], takich jak język fachowy[9][10] czy książkowy[11]. Również termin „język literacki”, używany przede wszystkim w kontekście słowiańskim[12], bywa definiowany i rozumiany na rozmaite sposoby[13][14].
  2. Alternatywna nazwa „dialekt standardowy” (ang. standard dialect) bywa stosowana przez językoznawców, którzy chcą podkreślić lingwistyczną równoprawność dialektów obiegowych i umownego standardu, argumentując, że rezerwowanie terminu „język” dla standardu może sugerować, iż to tylko on jest pełnoprawną formą języka, godną takiego miana[5][15]. Zamiennik ten uwydatnia ponadto fakt, że standard jest jedną z wielu odmian składających się na język[16]. W podobnym użyciu funkcjonuje termin „odmiana standardowa (języka)” (ang. standard variety)[17].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Bogusław Dunaj, Język mieszkańców Krakowa, część I, Warszawa-Kraków 1989, s. 134.
  2. a b Mate Kapović, Čiji je jezik, wyd. 1, Zagrzeb: Algoritam, 2010, s. 55–74, ISBN 978-953-316-282-9 (chorw.).
  3. Mirosław Bańko, pierw – wpierw – najpierw [w:] Poradnia językowa PWN [online], sjp.pwn.pl, 12 września 2005 [dostęp 2018-11-17].
  4. a b Ulrich Ammon i inni, Sociolinguistics / Soziolinguistik, Walter de Gruyter, 2008, s. 3291, ISBN 978-3-11-019987-1 (ang.).
  5. a b Anđel Starčević, Govorimo hrvatski ili ’hrvatski’: standardni dijalekt i jezične ideologije u institucionalnom diskursu, „Suvremena lingvistika”, Uniwersytet w Zagrzebiu, 2016, s. 68 (chorw.).
  6. Regionalne warianty języka angielskiego, usosweb.uw.edu.pl.
  7. a b K. Ozóg, Ustna odmiana języka ogólnego – Współczesny język polski [w:] J. Bartmiński (red.), Encyklopedia kultury polskiej XX wieku, wyd. 2, Wrocław 1993, s. 87.
  8. Sambor Grucza, Lingwistyka języków specjalistycznych, wyd. 2 (Studi@ Naukowe), Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Instytutu Komunikacji Specjalistycznej i Interkulturowej, 2013, s. 30, ISBN 978-83-64020-02-5.
  9. Marek Maziarz, Język raportów ewaluacyjnych, Warszawa: Ministerstwo Rozwoju Regionalnego. Departament Koordynacji Polityki Strukturalnej, 2012, s. 16, ISBN 978-83-7610-382-2, OCLC 823776209.
  10. Beata Jarosz, O (nie)tożsamości pojęć JĘZYK SPECJALISTYCZNY, JĘZYK SPECJALNY, JĘZYK FACHOWY, JĘZYK PROFESJONALNY, JĘZYK ZAWODOWY, PROFESJOLEKT, TECHNOLEKT, „Polonica”, 38, 2018, s. 6–7, DOI10.17651/POLON.38.12.
  11. Reiner Arntz, Heribert Picht, Einführung in die Terminologiearbeit, Hildesheim–Zurych–Nowy Jork: Olms, 1991, s. 16, ISBN 978-3-487-07235-7, OCLC 439290193 (niem.).
  12. K. Langston, A. Peti-Stantić, Language Planning and National Identity in Croatia, Springer, 2014, s. 26, ISBN 978-1-137-39060-8 (ang.).
  13. Ewa Siatkowska, Standaryzacja po kurpiowsku, „Polonica”, 37, 2017, s. 5, DOI10.17651/polon.37.12, ISSN 0137-9712.
  14. Kazimierz Polański (red.), Encyklopedia językoznawstwa ogólnego, Wrocław: Ossolineum, 1999, s. 271, ISBN 83-04-04445-5.
  15. István Lanstyák, Maďarčina na Slovensku – štúdia z variačnej sociolingvistiky / Hungarian in Slovakia – A Study in Variational Sociolinguistics, „Sociologický Časopis / Czech Sociological Review”, 38 (4), 2002, s. 418, ISSN 0038-0288, JSTOR41131826 (słow.).
  16. Mladi lingvisti: Govorite hrvatski opušteno, a ne po teroru jezikodavitelja, Večernji.hr, 12 listopada 2019 [dostęp 2019-11-12] (chorw.).
  17. Ulrike Vogl, Multilingualism in a standard language culture [w:] Matthias Hüning, Ulrike Vogl, Olivier Moliner, Standard Languages and Multilingualism in European History, t. 1 (Multilingualism and diversity management), John Benjamins Publishing, 2012, s. 15, ISBN 978-90-272-0055-6 (ang.).
  18. Edward Finegan, Language: Its Structure and Use, Boston: Cengage Learning, 2007, s. 14, ISBN 1-4130-3055-6 (ang.).
  19. a b c d e f Mate Kapović, Jezik i konzervatizam [w:] Tvrtko Vuković, Maša Kolanović, Komparativni postsocijalizam: slavenska iskustva, Zagrzebska Szkoła Slawistyczna, 2013, s. 391–400 [dostęp 2018-11-17] (chorw.).
  20. Paul Skandera, Peter Burleigh, A Manual of English Phonetics and Phonology: Twelve Lessons with an Integrated Course in Phonetic Transcription, Gunter Narr Verlag, 2011, s. 6, ISBN 978-3-8233-6665-2 (ang.).
  21. Jan Patrick Zeller, Socjolingwistyczne aspekty języka śląskiego, 19 stycznia 2019 [dostęp 2019-06-19].
  22. Mistrík 1993 ↓, s. 404.
  23. Kordić 2010 ↓, s. 70, 73–74.
  24. Anne Curzan: Teaching the Politics of Standard English. „Journal of English Linguistics”, 30.4: 339-352. (ang.).
  25. Michael Silverstein, Monoglot ‘Standard’ in America: Standardization and Metaphors of Linguistic Hegemony. [w:] Donald Brennis, Ronald H.S. Macaulay (red.), The Matrix of Language, Routledge, 1996, s. 284–306 (ang.).
  26. James Milroy, Lesley Milroy, Authority in language: investigating standard English, Abingdon, Oxon: Routledge, 2012, s. 22, ISBN 978-0-415-69682-1, OCLC 741541994.
  27. Bethany Davila (2016). „The Inevitability of ‘Standard’ English: Discursive Constructions of Standard Language Ideologies.” Written Communication, 33.2: 127–148.
  28. M. Victoria Escandell Vidal i inni, Claves del Lenguaje Humano, Editorial Universitaria Ramon Areces, 2014, s. 277–279, ISBN 978-84-9961-159-4 (hiszp.).
  29. Ronald Carter, Standard Grammars, Spoken Grammars: Some Educational Implications [w:] T.Bex, R.J. Watts, Standard English: The Widening Debate, Londyn: Routledge, 1999, s. 149–166 (ang.).
  30. Kordić 2010 ↓, s. 62.
  31. a b c d Karen Calteaux, STANON Research Programme, Human Sciences Research Council, Standard and non-standard African language varieties in the urban areas of South Africa: main report for the STANON Research Programme, HSRC Publishers, 1996, s. 38–39, ISBN 978-0-7969-1754-6 (ang.).
  32. James Paul Gee, Social Linguistics and Literacies: Ideology in Discourses, Taylor & Francis, 1996, s. 10, ISBN 978-0-7484-0500-8 (ang.).
  33. Kapović, Starčević i Sarić 2016 ↓, s. 56.
  34. Jeremy Smith, An Historical Study of English: Function, Form and Change, Londyn: Routledge, 1996 (ang.).
  35. Standard and non-standard language – English Grammar Today – Cambridge Dictionary, dictionary.cambridge.org [dostęp 2019-09-05] (ang.).
  36. a b Heng, M.: Three Dimensions of Information Technology Applications: A Historical Perspective. Vrije Universiteit. Amsterdam (1993) (ang.).
  37. Walter J. Ong, Technologizace slova: mluvená a psaná řeč, vyd. české 1, Praga: Karolinum, 2006, s. 18, ISBN 80-246-1124-4, OCLC 85715882 (cz.).
  38. a b James Milroy, The ideology of the standard language [w:] Carmen Llamas, Louise Mullany, Peter Stockwell (red.), The Routledge Companion to Sociolinguistics, Londyn: Routledge, 2007, s. 133–136, ISBN 0-203-44149-4, OCLC 76969042 (ang.).
  39. a b Kapović, Starčević i Sarić 2016 ↓, s. 45.
  40. a b Peter Trudgill, Glocalisation and the Ausbau sociolinguistics of modern Europe [w:] Anna Duszak, Urszula Okulska, Speaking from the Margin: Global English from a European Perspective, Frankfurt: Peter Lang, 2004, s. 35–49 (ang.).
  41. Словарь социолингвистических терминов, Moskwa: Российская академия наук. Институт языкознания. Российская академия лингвистических наук, 2006, s. 217 (ros.).
  42. Halina Karaś, Regionalizm [w:] Dialektologia polska [online], dialektologia.uw.edu.pl [dostęp 2018-11-17].
  43. Starčević, Kapović i Sarić 2019 ↓.
  44. Garvin 1993 ↓, s. 37–54.
  45. Sajavaara 2000 ↓, s. 81.
  46. Mirosław Pawlak, Jakub Bielak, New Perspectives in Language, Discourse and Translation Studies, Springer Science & Business Media, 2011, s. 207, ISBN 978-3-642-20083-0 (ang.).
  47. Danko Šipka, Exclusion Labels in Slavic Monolingual Dictionaries: Lexicographic Construal of Non-Standardness, „Colloquium: New Philologies”, 1 (1), 2016, s. 3–5, DOI10.23963/cnp.2016.1.1, ISSN 2520-3355 (ang.).
  48. a b Sajavaara 2000 ↓, s. 82.
  49. a b Sajavaara 2000 ↓, s. 83.
  50. Mark van Mol, Variation in Modern Standard Arabic in Radio News Broadcasts: A Synchronic Descriptive Investigation Into the Use of Complementary Particles, Peeters Publishers, 2003, s. 11, ISBN 978-90-429-1158-1 (ang.).
  51. a b c d Suzanne Romaine, Linguistic diversity and language standardization [w:] Marlis Hellinger, Anne Pauwels (red.), Handbook of Language and Communication: Diversity and Change, Walter de Gruyter, 2008, s. 685, ISBN 978-3-11-019853-9 (ang.).
  52. Anđel Starčević, Govorimo hrvatski ili ’hrvatski’: standardni dijalekt i jezične ideologije u institucionalnom diskursu, „Suvremena lingvistika”, Uniwersytet w Zagrzebiu, 2016, s. 71 (chorw.).
  53. Starčević, Kapović i Sarić 2019 ↓, s. 21.
  54. a b Standards [w:] Raymond Williams, Keywords: A Vocabulary of Culture and Society, wyd. 2, Oxford UP, 1983, s. 296–299 (ang.).
  55. Juan Manuel Hernández Campoy, Juan Camilo Conde Silvestre, The Handbook of Historical Sociolinguistics, Chichester, West Sussex, UK: Wiley-Blackwell, 2012, s. 90, ISBN 978-1-118-25725-8, OCLC 777375415.
  56. Richard Hudson, Some issues on which linguists can agree, „Journal of Linguistics”, 17 (2), 1981, s. 333–343, DOI10.1017/S0022226700007052, ISSN 0022-2267 (ang.).
  57. Kapović, Starčević i Sarić 2016 ↓, s. 57.
  58. a b c Ammon 2004 ↓, s. 275.
  59. Ammon 2004 ↓, s. 276.
  60. a b c Trudgill 2006 ↓, s. 119.
  61. Chambers i Trudgill 1998 ↓, s. 9.
  62. Rajend Mesthrie, Standardisation and variation in South African English, 1994, s. 181–201 [dostęp 2018-10-06] (ang.).
  63. Natalie Schilling-Estes, Dialect variation [w:] Ralph Fasold, Jeffrey Connor-Linton, An Introduction to Language and Linguistics, Cambridge University Press, 2006, s. 312–319, ISBN 978-0-521-84768-1 (ang.).
  64. Jacquetta Megarry, Stanley Nisbet, Eric Hoyle, World Yearbook of Education: Education of Minorities, Taylor & Francis, 2005, s. 42–45, ISBN 0-415-39297-7 (ang.).
  65. Ralph Fasold, The politics of language [w:] Ralph Fasold, Jeffrey Connor-Linton, An Introduction to Language and Linguistics, Cambridge University Press, 2006, s. 371–400, ISBN 978-0-521-84768-1 (ang.).
  66. Peter Trudgill, Standard English: what it isn’t [w:] T.Bex, R.J. Watts, Standard English: The Widening Debate, Londyn: Routledge, 1999, s. 117–128 (ang.).
  67. William McGregor, Linguistics: An Introduction, A&C Black, 2009, s. 160, ISBN 978-1-84706-367-0 (ang.).
  68. Annabelle Mooney, Betsy Evans, Language, Society and Power: An Introduction, Routledge, 2018, ISBN 978-0-429-82339-8 (ang.).
  69. Li Wei, The nature of linguistic norms [w:] Madalena Cruz-Ferreira, Betsy Evans, Multilingual Norms, Peter Lang, 2010, s. 397–399, ISBN 978-3-631-59637-1 (ang.).
  70. Michael G. Clyne, Pluricentric Languages: Differing Norms in Different Nations, Walter de Gruyter, 1992, s. 1–3, ISBN 3-11-012855-1 (ang.).
  71. La langue croate, serbe, bosniaque et monténégrine [w:] Snježana Kordić, Au sud de l’Est, t. 3, Paryż: Non Lieu, 2007, s. 71–78, ISBN 978-2-35270-036-4, OCLC 182916790 (fr.).
  72. Heinz Kloss, Abstandsprachen und Ausbausprachen [w:] Joachim Göschel, Norbert Nail, Gaston van der Elst, Zur Theorie des Dialekts: Aufsätze aus 100 Jahren Forschung (Zeitschrift fur Dialektologie and Linguistik, Beihefte, n.F., Heft 16), Wiesbaden: F. Steiner, 1976, s. 310, 312, OCLC 2598722 (niem.).
  73. Dalibor Brozović, The Yugoslav Model of Language Planning: A Confrontation with Other Multilingual Models [w:] Ranko Bugarski, Celia Hewkesworth, Language Planning in Yugoslavia, Columbus, Ohio: Slavica Publishers, 1992, s. 72–79, OCLC 26860931 (ang.).
  74. a b Zeinab Ibrahim, Sanaa A.M. Makhlouf, Linguistics in an Age of Globalization: Perspectives on Arabic Language and Teaching, American Univ in Cairo Press, 2008, s. 42, ISBN 978-977-416-149-0 (ang.).

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]