Język ogólny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Język standardowy)
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Język ogólny[1], język standardowy[2][3], dialekt kulturalny[2]odmiana języka stawiana w opozycji do jego wariantów regionalnych (w tym zarówno regionalizmów, jak i form gwarowych) oraz środowiskowych, przyjęta przez dane społeczeństwo do celów komunikacji publicznej i oficjalnej[4]. Stanowi ona „kulturalne” narzecze, w którym porozumiewa się ogół użytkowników języka bez względu na pochodzenie terytorialne lub społeczne. Ustanowienie języka standardowego wiąże się zwykle z opracowaniem jednolitych konwencji ortograficznych, sformułowaniem normy językowej oraz akceptacją tych standardów przez społeczeństwo.

Niekiedy z językiem ogólnym utożsamia się pojęcie języka literackiego[2]; część językoznawców klasyfikuje jednak język literacki jako jedną z dwóch głównych form realizacji języka ogólnego (wydziela się wtedy język potoczny). Choć język standardowy przeciwstawia się zasadniczo elementom mowy o ograniczonym zasięgu geograficznym, regionalizmy jako formy terytorialne używane przez ludność wykształconą (formy „języka kulturalnego”) uznawane są w polskiej tradycji normatywistycznej za mieszczące się w normie użytkowej języka ogólnego[5].

Stosunek do innych dialektów[edytuj | edytuj kod]

Choć niestandardowe formy mowy bywają postrzegane popularnie jako gorsze względem narzecza literackiego, to w rozumieniu ściśle lingwistycznym (naukowym) język ogólny nie jest w żaden sposób wyższy od dialektów wernakularnych, które nie zostały uprzywilejowane w procesie standaryzacji[6][7]. Postać języka ogólnego uzależniona jest bowiem nie od czynników lingwistycznych, ale od uwarunkowań polityczno-historycznych i przypadku; jego fundament tworzą zwykle środki mowy o wysokim prestiżu socjolingwistycznym (np. te dominujące wśród elit społeczno-politycznych). Z tego względu kształt języka standardowego ma – z punktu widzenia naukowego – charakter arbitralny i konwencyjny, a samo jego funkcjonowanie opiera się na akceptacji społecznej[8][9][10].

Językoznawcy przeważnie klasyfikują odmianę standardową danego języka jako jeden z jego dialektów[11][12][13]. Doktryna uznająca narzecze standardowe za bardziej „poprawne” od innych form mowy nazywana jest przez socjolingwistów ideologią języka standardowego[14][15][16].

Policentryzm lingwistyczny[edytuj | edytuj kod]

W przypadku niektórych języków można wyróżnić więcej niż jedną realizację literacką; wynika to z dużego rozprzestrzenienia się danej mowy na świecie. Terminem język policentryczny określa się mowę, której można przypisać wiele skodyfikowanych odmian, używanych zwykle przez różne narody. Przykłady obejmują angielski, francuski, portugalski, malajski, niemiecki, norweski, koreański, serbsko-chorwacki i hiszpański[17][18]. Języki monocentryczne, takie jak polski, rosyjski czy japoński, mają tylko jedną ustandaryzowaną formę. O policentryzmie mówi się zwykle w odniesieniu do standaryzacji opartych na identycznych lub prawie identycznych podstawach materialnych[19][20]. Standardy językowe wywodzące się z dalej spokrewnionych narzeczy, przynależących do tego samego kontinuum dialektalnego, otrzymują często miano osobnych języków (np. czeski/słowacki/polski), choć bez uwzględnienia czynników politycznych i kulturowych mogłyby być traktowane jako składowe jednej mowy (ze względu na swoją relatywną bliskość lingwistyczną)[21].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. język ogólny. W: Słowosieć [on-line]. Politechnika Wrocławska. [dostęp 2018-11-17].
  2. a b c język ogólny. W: Słownik terminów gramatycznych [on-line]. Edupedia. [dostęp 2018-11-17].
  3. Mirosław Bańko: pierw – wpierw – najpierw. W: Poradnia językowa PWN [on-line]. sjp.pwn.pl, 2005-09-12. [dostęp 2018-11-17].
  4. Edward Finegan: Language: Its Structure and Use. Boston: Cengage Learning, 2007, s. 14. ISBN 1-4130-3055-6. (ang.)
  5. Halina Karaś: Regionalizm. W: Dialektologia polska [on-line]. dialektologia.uw.edu.pl. [dostęp 2018-11-17].
  6. Rajend Mesthrie, Standardisation and variation in South African English, 1994, s. 181-201 [dostęp 2018-10-06] (ang.).
  7. Natalie Schilling-Estes: Dialect variation. W: Ralph Fasold, Jeffrey Connor-Linton: An Introduction to Language and Linguistics. Cambridge University Press, 2006, s. 312-319. ISBN 978-0-521-84768-1. (ang.)
  8. Mate Kapović, Jezik i konzervativizam [w:] Tvrtko Vuković, Maša Kolanović, Komparativni postsocijalizam: slavenska iskustva, Zagrebačka slavistička škola, 2013, s. 391-400 [dostęp 2018-11-17] (serb.-chorw.).
  9. Jacquetta Megarry, Stanley Nisbet, Eric Hoyle: World Yearbook of Education: Education of Minorities. Taylor & Francis, 2005, s. 42-45. ISBN 0-415-39297-7. (ang.)
  10. Ralph Fasold: The politics of language. W: Ralph Fasold, Jeffrey Connor-Linton: An Introduction to Language and Linguistics. Cambridge University Press, 2006, s. 371-400. ISBN 978-0-521-84768-1. (ang.)
  11. Peter Trudgill: Standard English: what it isn't. W: T.Bex, R.J. Watts: Standard English: The Widening Debate. London: Routledge, 1999, s. 117-128. (ang.)
  12. "William McGregor: Linguistics: An Introduction. A&C Black, 2009, s. 160. ISBN 978-1-84706-367-0. (ang.)
  13. Language and variation. W: Halvor Eifring, Rolf Theil: Linguistics for Students of Asian and African Languages. 2005, s. 4. (ang.)
  14. Annabelle Mooney, Betsy Evans: Language, Society and Power: An Introduction. Routledge, 2018. ISBN 978-0-429-82339-8. (ang.)
  15. Li Wei: The nature of linguistic norms. W: Madalena Cruz-Ferreira, Betsy Evans: Multilingual Norms. Peter Lang, 2010, s. 397-399. ISBN 978-3-631-59637-1. (ang.)
  16. Otto Santa Ana, Celeste González de Bustamante: Arizona Firestorm: Global Immigration Realities, National Media, and Provincial Politics. Rowman & Littlefield, 2012, s. 150-151. ISBN 978-1-4422-1416-3. (ang.)
  17. Michael G. Clyne: Pluricentric Languages: Differing Norms in Different Nations. Walter de Gruyter, 1992, s. 1-3. ISBN 3-11-012855-1. (ang.)
  18. La langue croate, serbe, bosniaque et monténégrine. W: Snježana Kordić: Au sud de l'Est. T. 3. Paryż: Non Lieu, 2007, s. 71–78. ISBN 978-2-35270-036-4. OCLC 182916790. (fr.)
  19. Heinz Kloss: Abstandsprachen und Ausbausprachen. W: Joachim Göschel, Norbert Nail, Gaston van der Elst: Zur Theorie des Dialekts: Aufsätze aus 100 Jahren Forschung. F. Steiner, 1976, s. 310, 312, seria: Zeitschrift fur Dialektologie and Linguistik, Beihefte, n.F., Heft 16. OCLC 2598722. (niem.)
  20. Dalibor Brozović: The Yugoslav Model of Language Planning: A Confrontation with Other Multilingual Models. W: Ranko Bugarski, Celia Hewkesworth: Language Planning in Yugoslavia. Columbus, Ohio: Slavica Publishers, 1992, s. 72–79. OCLC 26860931. (ang.)
  21. Peter Trudgill: Glocalisation and the Ausbau sociolinguistics of modern Europe. W: Anna Duszak, Urszula Okulska: Speaking from the Margin: Global English from a European Perspective. Frankfurt: Peter Lang, 2004, s. 35-49. (ang.)