Język tambora
| Obszar | |||
|---|---|---|---|
| Liczba mówiących | |||
| Klasyfikacja genetyczna | |||
|
niesklasyfikowany; spoza rodziny austronezyjskiej | |||
| Kody języka | |||
| ISO 639-3 | xxt | ||
| IETF | xxt | ||
| Glottolog | tamb1257 | ||
| W Wikipedii | |||
| |||
| Ta strona zawiera symbole fonetyczne MAF. Bez właściwego wsparcia renderowania wyświetlane mogą być puste prostokąty lub inne symbole zamiast znaków Unikodu. | |||
Język tambora – odosobniony i słabo poznany język ludu Tambora, który zamieszkiwał wyspę Sumbawa w archipelagu Małych Wysp Sundajskich. Zaniknął w wyniku zagłady całego ludu Tambora wskutek wybuchu wulkanu Tambora w 1815 roku[1]. W odróżnieniu od okolicznych języków Indonezji nie należał do rodziny austronezyjskiej. Był to zatem najbardziej wysunięty na zachód język papuaski, którego istnienie zostało historycznie udokumentowane[2][3] (biorąc pod uwagę, że termin ten określa języki regionu niebędące austronezyjskimi[4]). Inne języki papuaskie (z wysp Timor, Alor i Pantar) występują dopiero 500 km na wschód od Sumbawy[5].
Odrębność języka tambora od pozostałych języków regionu zauważył wcześnie John Crawfurd, wskazując w swoich pracach na jego „niemalajski” charakter i porównując go do języka tidore z Moluków[6]. Jeszcze przed erupcją Stamford Raffles sporządził krótką listę słownictwa tambora, składającą się głównie z liczebników i rzeczowników[7]. Mark Donohue przeanalizował te dane, dokonując analizy leksykalnej i fonologicznej. Brak dostatecznej dokumentacji uniemożliwia bliższą jego klasyfikację, ale zebrane dane słownikowe sugerują, że chodzi o język spoza rodziny austronezyjskiej[8], o profilu fonologicznym wskazującym na region wschodniej Indonezji bądź Nowej Gwinei[4]. Nie zdołano udowodnić jego pokrewieństwa z innymi językami, toteż Harald Hammarström umieścił go wśród języków izolowanych[9]. Przypuszczalnie stanowił pozostałość po wcześniejszych (przedaustronezyjskich) grupach językowych Archipelagu Malajskiego, które zapewne miały większy zasięg geograficzny niż współcześnie[10].
Nie wiadomo prawie nic na temat gramatyki tambora, poza pewnymi domysłami, które sformułowano w drodze analizy listy wyrazów (obecność przedrostków i przyrostków, wykorzystanie reduplikacji)[11]. W słownictwie tambora występują zapożyczenia z języków austronezyjskich[12]. Poza tym jest słownikowo odrębny od innych języków regionu, zarówno austronezyjskich, jak i papuaskich[9]. Jeśli był to język austronezyjski (co nie wydaje się prawdopodobne), to musiał być silnie odrębnym reprezentantem tej rodziny[13]. Słowo taintu („ręka”) mogłoby łączyć go z językami timor-alor-pantar (por. abui taŋ, oirata tana, kui tan), ale nie stwierdzono innych możliwych form pokrewnych w leksyce[14]. Wcześniej dopatrywano się związku języka tambora z językami mon-khmer, w tym wietnamskim[5]. Niemniej pod względem typologii tambora nie daje się zakwalifikować do obszaru językowego kontynentalnej Azji Południowo-Wschodniej[4].
_-_Comparative_vocabulary_of_the_Bugis,_Makasar,_Mandhar,_Buton,_Sasak,_Bima,_Sembawa_(Sumbawa),_Tembora_(Tambora),_Ende_languages.jpg)
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Donohue 2007 ↓, s. 520.
- ↑ Reid 2018 ↓, s. 21.
- ↑ Reid 2016 ↓, s. 39.
- ↑ a b c Donohue 2007 ↓, s. 535.
- ↑ a b Donohue 2007 ↓, s. 522.
- ↑ Donohue 2007 ↓, s. 521–522.
- ↑ Donohue 2007 ↓, s. 522–523.
- ↑ Donohue 2007 ↓, s. 521.
- ↑ a b Hammarström 2018 ↓, s. 288.
- ↑ Musgrave 2014 ↓, s. 89.
- ↑ Donohue 2007 ↓, s. 524–526.
- ↑ Donohue 2007 ↓, s. 521–523.
- ↑ Donohue 2007 ↓, s. 521, 526.
- ↑ Donohue 2007 ↓, s. 525.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Mark Donohue, The Papuan Language of Tambora, „Oceanic Linguistics”, 46 (2), 2007, s. 520–537, DOI: 10.1353/ol.2008.0014, ISSN 1527-9421, OCLC 6015243636, JSTOR: 20172326 [zarchiwizowane z adresu 2016-03-04] (ang.).
- Harald Hammarström, Language isolates in the New Guinea region, [w:] Lyle Campbell (red.), Language Isolates, Abingdon–New York: Routledge, 2018 (Routledge Language Family Series), s. 287–322, DOI: 10.4324/9781315750026-11, ISBN 978-1-315-75002-6, ISBN 978-1-138-82105-7, ISBN 978-1-317-61091-5, OCLC 1000447105 [dostęp 2022-10-11] (ang.).
- Simon Musgrave, Language Shift and Language Maintenance in Indonesia, [w:] Peter Sercombe, Ruanni Tupas (red.), Language, Education and Nation-building: Assimilation and Shift in Southeast Asia, Basingstoke: Palgrave Macmillan, 2014, s. 87–105, DOI: 10.1057/9781137455536_5, ISBN 978-1-137-45553-6, OCLC 888035738 [dostęp 2024-10-06] (ang.).
- Anthony Reid, Recognising Global Interdependence Through Disasters, [w:] Michelle Ann Miller, Michael Douglass, Matthias Garschagen (red.), Crossing Borders: Governing Environmental Disasters in a Global Urban Age in Asia and the Pacific, Singapore: Springer, 2018, s. 21–40, DOI: 10.1007/978-981-10-6126-4_2, ISBN 978-981-10-6126-4, OCLC 1015215296 [dostęp 2022-08-13] (ang.).
- Anthony Reid, Revisiting Southeast Asian History with Geology: Some Demographic Consequences of a Dangerous Environment, [w:] Greg Bankoff, Joseph Christensen (red.), Natural Hazards and Peoples in the Indian Ocean World: Bordering on Danger, New York: Palgrave Macmillan, 2016 (Palgrave Series in Indian Ocean World Studies), s. 31–53, DOI: 10.1057/978-1-349-94857-4_2, ISBN 978-1-349-94857-4, OCLC 953456086 [dostęp 2022-08-13] (ang.).