Języki germańskie
Języki germańskie – grupa języków w obrębie języków indoeuropejskich, którymi posługuje się kilkaset milionów mówiących na całym świecie. Wywodzą się ze wspólnego języka pragermańskiego.
W swojej wczesnej fazie rozwoju języki germańskie miały najprawdopodobniej kontakt z bliżej nieokreślonym substratem językowym (przypuszczalnie któregoś z języków azjanickich lub uralo-ałtajskich). (Zob. język pragermański).
Spis treści
Historia[edytuj]
Wszystkie języki grupy germańskiej są uważane za pochodzące od hipotetycznego języka pragermańskiego i poddane przesuwkom spółgłoskowym prawa Grimma i prawa Vernera. Nastąpiły one prawdopodobnie w trakcie epoki żelaza w Europie Północnej około 500 r. p.n.e.. Pragermański w znanej dziś formie był używany po 500 r. p.n.e.[1].
W czasach, z których pochodzą najwcześniejsze świadectwa istnienia, języki germańskie były podzielone na trzy grupy: zachodnią, wschodnią i północną. Dokładna relacja pomiędzy nimi jest trudna do ustalenia z powodu zbyt rzadkich inskrypcji runicznych.
Grupa zachodnia sformowała się w późnej kulturze jastorfskiej, grupa wschodnia może być wywodzona z I wieku z Gotlandii, a grupę północną uznaje się za pochodzącą z południowej Szwecji. Okres Fuþarku starszego (od II do IV w.) poprzedza podział w regionalnych wariantach tekstu pisanego.
Najwcześniejszy znany spoisty tekst germański to pochodzące z IV w. tłumaczenie Nowego Testamentu na gocki. Wczesne języki grupy zachodniogermańskiej to starofrankijski, staro-wysoko-niemiecki i staroangielski. Języki północnogermańskie są poświadczone jedynie w drobnych fragmentach tekstów runicznych jako język pranordyjski, który około 800 r. wyewoluował w staronordyjski.
Języki wschodniogermańskie były marginalizowane od końca okresu migracji. Burgundowie, Goci i Wandalowie byli asymilowani lingwistycznie przez sąsiadów około VII w., jedynie krymsko-gocki przetrwał dłużej, do XVIII. w.
Klasyfikacja języków germańskich[edytuj]
| Niektóre z zamieszczonych tu informacji wymagają weryfikacji. Dokładniejsze informacje o tym, co należy poprawić, być może znajdują się w dyskusji tej sekcji. Po wyeliminowaniu niedoskonałości należy usunąć szablon {{Dopracować}} z tej sekcji. |
języki indoeuropejskie > języki germańskie:
- wschodniogermańskie †
- gocki †
- burgundzki †
- lombardzki †
- wandalski †
- język Skirów †
- zachodniogermańskie
- anglo-fryzyjskie
- kontynentalne
- starosaksoński †
- starofrankijski †
- staro-wysoko-niemiecki †
- niemiecki
- jidysz
- luksemburski
- pensylwański
- rypuaryjski
- wilamowski
- gwary mozelsko-frankońskie
- dialekt reńsko-frankoński
- nordhessisch
- mittelhessisch
- wschodnioheski
- dialekt górnosaksoński
- gwary łużycko-nowomarchijskie
- dialekt turyngijski
- dialekt wysokopruski
- gwary szwabskie
- gwary dolnoalemańskie
- najwyższy alemański
- górnoalemański
- alemański okolic Jeziora Bodeńskiego
- gwary północnobawarskie
- gwary środkowobawarskie
- gwary południowobawarskie
- skandynawskie (północnogermańskie, nordyckie)
Według Ethnologue[edytuj]
Piętnasta edycja Ethnologue podaje następującą klasyfikację[2]
języki indoeuropejskie > języki germańskie:
- wschodnie
- gocki †
- północne
- zachodnie
- angielskie
- fryzyjskie
- wysokoniemieckie
- dolnosaksońsko-dolnofrankońskie
Według Milewskiego[edytuj]
Tadeusz Milewski podaje następującą klasyfikację[3]:
- wschodniogermańskie †
- gocki †
- północnogermańskie
- zachodniogermańskie
- język wysokoniemiecki – podgrupa południowa
- podgrupa północna
- język dolnoniemiecki
- starosaski, dziś Plattdeutsch
- język holenderski (pochodzi od niego afrikaans)
- język flamandzki
- język fryzyjski
- język angielski
- język dolnoniemiecki
Porównanie języków germańskich[edytuj]
| Angielski | Fryzyjski | Afrikaans | Niderlandzki | Dolnoniemiecki | Niemiecki | Szwedzki | Duński | Isladzki | Wilamowski |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Apple | Appel | Appel | Appel | Appel | Apfel | Äpple | Æble | Epli | Opuł |
| Board | Board | Bord | Bord | Boord | Brett | Bräde | Bræt | Borð | Brut |
| Beech | Boeke/ Boekebeam | Beuk | Beuk | Böke | Buche | Bok | Bøg | Beyki | Bihia |
| Book | Boek | Boek | Boek | Book | Buch | Bok | Bog | Bók | Büh |
| Breast | Boarst | Bors | Borst | Borst | Brust | Bröst | Bryst | Brjóst | Brust |
| Brown | Brún | Bruin | Bruin | Bruun | Braun | Brun | Brun | Brúnn | Broün |
| Day | Dei | Dag | Dag | Dag | Tag | Dag | Dag | Dag | Tog |
| Dead | Dea | Dood | Dood | Dood | Tot | Död | Død | Dauður | Tut |
| Die | Stjerre | Sterf | Sterven | Sterven | Sterben | Dö | Dø | Deyja | Śtarwa |
| Enough | Genôg | Genoeg | Genoeg | Noog | Genug | Nog | Nok | Nóg | Gynüg |
| Finger | Finger | Vinger | Vinger | Finger | Finger | Finger | Finger | Fingur | Fyngier |
| Give | Jaan | Gee | Geven | Geven | Geben | Giva / Ge | Give | Gefa | Gon |
| Gold | Goud | Goud | Goud | Gold | Gold | Guld | Guld | Gull | Gułd |
| Hand | Hân | Hand | Hand | Hand | Hand | Hand | Hånd | Hönd | Hond |
| Head | Holle | Hoof / Kop | Hoofd/ Kop | Kopp | Haupt/ Kopf | Huvud | Hoved | Höfuð | Hiöet |
| High | Heech | Hoog | Hoog | Hoog | Hoch | Hög | Høj | Hár | Hüh |
| Home | Hiem | Heim / Tuis | Heim / thuis | Heem | Heim | Hem | Hjem | Heim | Hom |
| Hook | Hoek | Haak | Haak | Haak | Haken | Hake/ Krok | Hage/ Krog | Krókur | Hok |
| House | Hûs | Huis | Huis | Huus | Haus | Hus | Hus | Hús | Hoüz |
| Many | Menich | Menige | Menige | Mennig | Manch | Många | Mange | Margir | Miöehia |
| Moon | Moanne | Maan | Maan | Maan | Mond | Måne | Måne | Tunglið | Mönd |
| Night | Nacht | Nag | Nacht | Nacht | Nacht | Natt | Nat | Nótt | Noht |
| No | Nee | Nee | Nee(n) | Nee | Nein | Nej | Nej | Ekki | Na/Ny |
| Old | Âld | Oud | Oud | Ool | Alt | Gammal (ale: äldre, äldst) | Gammel (ale: ældre, ældst) | Gamall (ale: eldri, elsti) | Ołd |
| One | Ien | Een | Een | Een | Eins | En | En | Einn | An |
| Ounce | Ons | Ons | Ons | Uns | Unze | Uns | Unse | Eyri | Yns |
| Snow | Snie | Sneeu | Sneeuw | Snee | Schnee | Snö | Sne | Snjór | Śnej |
| Stone | Stien | Steen | Steen | Steen | Stein | Sten | Sten | Steinn | Śtan |
| That | Dat | Dit | Dat, Die | Dat (Dit) | Das | Det | Det | Það | Dos |
| Two/Twain | Twa | Twee | Twee | Twee | Zwei/ Zwo/ Zwan | Två | To | Tveir | Cwe |
| Who | Wa | Wie | Wie | Wer/Wokeen | Wer | Vem | Hvem | Sem | Wor |
| Worm | Wjirm | Wurm | Wurm/ Worm | Worm | Wurm | Mask/Orm [a] | Orm | Ormur | Wüm |
| Angielski | Fryzyjski | Afrikaans | Niderlandzki | Dolnoniemiecki | Niemiecki | Szwedzki | Duński | Islandzki | Wilamowski |
Uwagi
Przypisy
- ↑ Ringe (2006), str. 67.
- ↑ Ethnologue report for Germanic (ang.). [dostęp 2010-05-27].
- ↑ Tadeusz Milewski: Językoznawstwo. Warszawa: PWN, 2004, s. 139-141. ISBN 83-01-14244-8.
|
|||||
|
|||||||||||||||||

