Jałowęsy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Jałowęsy
Miejscowość na mapie gminy Opatów
Miejscowość na mapie gminy Opatów
Państwo  Polska
Województwo świętokrzyskie
Powiat opatowski
Gmina Opatów
Liczba ludności (2010) 418
Strefa numeracyjna (+48) 15
Kod pocztowy 27-500[1]
Tablice rejestracyjne TOP
SIMC 0801326
Położenie na mapie województwa świętokrzyskiego
Mapa lokalizacyjna województwa świętokrzyskiego
Jałowęsy
Jałowęsy
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Jałowęsy
Jałowęsy
Ziemia50°48′27″N 21°21′47″E/50,807500 21,363056

Jałowęsywieś w Polsce położona w województwie świętokrzyskim, w powiecie opatowskim, w gminie Opatów[2][3].

Prywatna wieś szlachecka Jałowąsy położona była w drugiej połowie XVI wieku w powiecie sandomierskim województwa sandomierskiego[4]. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa tarnobrzeskiego.

Etymologia nazwy wsi[edytuj | edytuj kod]

Na przestrzeni wieków nazwa wsi ewoluowała. W materiałach źródłowych, poza wspomnianymi, można znaleźć takie nazwy jak: Jalowansz, Jalowansi, Jałowansy, Jalowąssy, Ialowązy, a nawet Yallowassy czy Jałowęty. Nazwa wsi pochodzi od nazwy osobowej Jałowąs, czyli imienia mężczyzny mającego rzadki zarost twarzy lub pozbawionego go w ogóle[5][6].

Części wsi[edytuj | edytuj kod]

Integralne części wsi Jałowęsy[7]
SIMC Nazwa Rodzaj
0801332 Karsy część wsi
0801349 Kolonie część wsi
0801355 Rudki część wsi
0801361 Wrzosy część wsi

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwsze wzmianki o miejscowości pochodzą z 1328 r. Wówczas wieś nazywała się Ialovans i wchodziła w skład włości biskupów lubuskich. Według Jana Długosza w XV w. wieś składała się z 21 łanów ziemi, w tym 2 sołtysich. Miejscowi kmiecie oddawali biskupowi dziesięcinę w wysokości do 20 grzywien. Była tu także karczma. W 1578 r. w źródłach pojawiła się nazwa Ialowaszy. Rejestr poborowy powiatu sandomierskiego z 1629 r. wskazuje, że ówczesnym właścicielem wsi był Władysław Dominik Zasławski-Ostrogski. W 1827 r. wieś liczyła 27 domostw. Pod koniec XIX w. dobra Jałowęs składały się z folwarku Jałowęsy i Karsy. Wieś liczyła 48 domostw.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Park dworski, wpisany do rejestru zabytków nieruchomych (nr rej.: A.525 z 11.12.1957 i z 25.10.1991)[8].

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

O Jałowęsach, w swojej powieści Jadwiga i Jagiełło wspomina Karol Szajnocha.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych. Poczta Polska S.A., styczeń 2013. [dostęp 2014-03-09]. s. według wyboru.
  2. TERYT (Krajowy Rejestr Urzędowego Podziału Terytorialnego Kraju). Główny Urząd Statystyczny. [dostęp 2015-11-18].
  3. Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części. „Dziennik Ustaw”. Nr 29, poz. 200, s. 1867, 2013-02-15. Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji. [dostęp 2014-03-09]. 
  4. Województwo sandomierskie w drugiej połowie XVI wieku ; Cz.1, Mapy, plany, Warszawa 1993, k. 3.
  5. M. Kamińska, Nazwy miejscowe dawnego województwa sandomierskiego. Wydawnictwo PAN, Wrocław-Warszawa-Kraków 1964, s. 77.
  6. K. Rymut (red.), Nazwy miejscowe Polski. Historia, pochodzenie, zmiany. Wydawnictwo Naukowe DWN, Kraków 2001.
  7. Komisja Standaryzacji Nazw Geograficznych: Urzędowy wykaz nazw miejscowości (2012,2015) (pol.). Wykaz urzędowych nazw miejscowości i ich części (xls) opublikowany [w:] Dz.U. z 2013 r. poz. 200 ze zmianami w Dz.U. z 2015 r. poz. 1636. [dostęp 2017-06-19].
  8. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo świętokrzyskie. 31 grudnia 2017; 8 miesięcy temu. [dostęp 2015-12-03]. s. 37.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]