Jabłonkowanie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Jabłonkowanie (sziakanie[1], siakanie[2]) – zjawisko polegające na pomieszaniu lub spłynięciu się spółgłosek dziąsłowych (szumiących: sz, cz, ż, dż) z palatalnymi (ciszące: ś, ć, ź, dź) w pośredni szereg – śz, ćz, źż, dźż (głoski wymawiane są jednocześnie – właściwie [š´ č´ ž´ ǯ(dž´)] czyli [ʃʲ tʃʲ ʒʲ dʒʲ]), np. śzćzekaćzszczekać i ściekać, śzare śzano, ćzarne ćziele. Występuje w dialekcie śląskim w gwarze jabłonkowskiej (w pobliżu Jabłonkowa – stąd nazwa), w okręgu opawskim[3] i w gwarach czadeckich oraz w dialekcie mazowieckim w gwarach malborsko-lubawskich, ostródzkich i warmińskich[1]. Jest wynikiem dążenia do ograniczenia liczby spółgłosek palatalnych, które w innych gwarach polskich wyraziło się mazurzeniem, kaszubieniem lub, jak w języku literackim, depalatalizacją szeregów Š´ i C´[2].

Siakanie może również oznaczać mającą charakter ogólnodialektalny wymowę ś zamiast sz, głównie w wyrazach obcych, np. śpagat, śnurek, śklonka zamiast szpagat, sznurek, szklanka[4].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Jabłonkowanie. W: Stanisław Dubisz, Halina Karaś, Nijola Kolis: Dialekty i gwary polskie. Wyd. I. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1995, s. 62. ISBN 83-2140989-X.
  2. a b §48. Dyspalatalizacje – uwagi ogólne. W: Stanisław Rospond: Gramatyka historyczna języka polskiego z ćwiczeniami. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2003, s. 72. ISBN 83-01-13992-7.
  3. §2, §22-23, § 25, §77. W: Arnošt Lamprecht: Středoopavské nářečí. Praha: Státní pedagogické nakladatelství, 1953, s. 12, 16-17, 32.
  4. Siakanie. W: Stanisław Dubisz, Halina Karaś, Nijola Kolis: Dialekty i gwary polskie. Wyd. I. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1995, s. 118. ISBN 83-2140989-X.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]