Jablonec nad Nysą

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Jablonec nad Nysą
Jablonec nad Nisou
Ilustracja
Nowy ratusz
Herb Flaga
Herb Flaga
Państwo

 Czechy

Kraj

 liberecki

Powiat

Jablonec nad Nysą

Burmistrz

Jiří Čeřovský[1]

Powierzchnia

31,39 km²

Wysokość

475 m n.p.m.

Populacja (2017)
• liczba ludności


45 702[2]

Kod pocztowy

466 01

Tablice rejestracyjne

L

Położenie na mapie kraju libereckiego
Mapa konturowa kraju libereckiego, blisko centrum na prawo znajduje się punkt z opisem „Jablonec nad Nysą”
Położenie na mapie Czech
Mapa konturowa Czech, u góry znajduje się punkt z opisem „Jablonec nad Nysą”
Ziemia50°43′N 15°10′E/50,716667 15,166667
Strona internetowa

Jablonec nad Nysą (cz. Jablonec nad Nisou, niem. Gablonz an der Neiße) – miasto statutarne w Czechach, nad Nysą Łużycką, u podnóża Gór Izerskich. Drugie co do wielkości miasto kraju libereckiego, siedziba powiatu Jablonec nad Nysą. Ośrodek produkcji sztucznej biżuterii (Jablonex, G&B beads – szklane perły), szkła (Preciosa – producent szkła kryształowego) i elektroniki profesjonalnej (Jablotron)

Historia[edytuj | edytuj kod]

Wieś Jablonec (Gablonz) została założona w XIV wieku; pierwszy dokument pisany wzmiankujący o niej pochodzi z 1356. Nazwa miasta oznacza „miejsce, gdzie rosną jabłonie”. W sierpniu 1496 wieś została doszczętnie spalona przez wojska Związku Miast Łużyckich podczas wojny pomiędzy nimi a królem Czech Jerzym z Podiebradów. W XVIII wieku powstała huta szkła i fabryka sztucznej biżuterii, a jej pierwszy eksporter, J. F. Schwan, uczynił miasto znanym w Europie. Wieś Gablonz została podniesiona do rangi gminy przez cesarza Franciszka II Habsburga 21 kwietnia 1808, zaś prawa miejskie nadał jej cesarz Franciszek Józef I 28 marca 1866.

Teatr w Jabloncu nad Nysą

W XIX wieku miasto rozwijało się. W latach 1870–1871 wojna francusko-pruska sprawiła, że w krajach tych produkcja szkła i sztucznej biżuterii upadła, zaś kupcy z Gablonz przejęli rynki zagraniczne. Produkcja i eksport osiągały niewiarygodnie szeroki zasięg przez następne 60 lat. Rozwój miasta szedł w parze ze wzrostem liczby ludności; pejzaż Jablonca ulegał dynamicznym zmianom. Wybudowano wówczas szereg wystawnych (w tym secesyjnych) domów i całych dzielnic. Wybudowano też dwa najbardziej charakterystyczne obiekty w mieście – kościół Najświętszego Serca Pana Jezusa na Horní náměstí oraz ratusz miejski na Mírové náměstí. W 1904 otwarto Muzeum Szkła i Biżuterii.

Tzw. czarny piątek 24 października 1929 oraz kryzys gospodarczy lat 30. przyniosły recesję w produkcji szkła i biżuterii. W październiku 1938 Gablonz, zlokalizowane w Kraju Sudetów, zostało zajęte przez hitlerowską III Rzeszę na mocy postanowień układu monachijskiego, jako zamieszkane w większości przez Niemców. Po 1945 ludność niemiecka została wysiedlona, zaś Czesi przesiedleni do miasta, które odtąd znane jest jako Jablonec nad Nisou. Niemcy wysiedleni z Gablonz założyli po wojnie dzielnicę Neugablonz miasta Kaufbeuren w Bawarii oraz miejscowość Neugablonz nieopodal miasta Enns w Górnej Austrii.

W lutym 2012 r. Jablonec został miastem statutarnym[3]. O ten status miasto starało się już w 1990 r. jako drugi co do wielkości i znaczenia ośrodek Aglomeracji Libereckiej.

Współczesność[edytuj | edytuj kod]

Jablonec stanowi obecnie centrum aktywnego wypoczynku i sportu, z pływalnią, trzema stadionami piłki nożnej oraz lekkoatletycznym, lodowiskiem hokejowym, 13. salami gimnastycznymi i 16. boiskami. Jest również znany ze swej nowoczesnej architektury z lat 1900–1930 i Muzeum szkła i biżuterii szklanej.

W Jabloncu mają siedzibę zakłady samochodowe LIAZ, choć ich nazwa wskazuje na pobliski Liberec (Liberecké automobilové závody). W Jabloncu powstały też zakłady elektroniczne „Jablotron”, eksportujące swe systemy ochrony mienia do kilkudziesięciu krajów, jako konkurent polskiej firmy „Satel” z Gdańska. Jablonec z pobliskim Libercem łączy licząca ok. 12 km międzymiastowa linia tramwajowa. Ponadto w mieście rozwinął się przemysł maszynowy, papierniczy oraz spożywczy[4].

Galeria[edytuj | edytuj kod]

Miasta partnerskie[5][edytuj | edytuj kod]

Osobistości[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Petr Vitvar: Novým primátorem Jablonce nad Nisou se stal Jiří Čeřovský. 2019-09-18. [dostęp 2019-09-18]. (cz.).
  2. POČET OBYVATEL V OBC Í CH POPULATION OF MUNICIPALITIES. [dostęp 2017-11-06].
  3. Jablonec nad Nisou se stal statutárním městem. 2012-02-08. [dostęp 2013-02-16]. (cz.).
  4. Jablonec nad Nysą, [w:] Encyklopedia PWN [online] [dostęp 2021-09-27].
  5. 4u, Partnerská města, Jablonec nad Nisou [dostęp 2021-06-05] (cz.).