Jacob van Ruisdael

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Jacob van Ruisdael
Jacob Isaackszoon van Ruisdael
Ilustracja
Górski pejzaż z wodospadem, ok. 1650-82, Rijksmusem, Amsterdam
Data i miejsce urodzenia 1628 lub 1629
Haarlem
Data i miejsce śmierci 10 marca 1682
Amsterdam
Zawód, zajęcie malarz
Narodowość holenderska
Jacob van Ruisdael 1660s signature on Landschap met waterval.png
Cmentarz żydowski, ok. 1657, Detroit Institute of Arts
Widok Haarlemu z blichami, ok. 1665, Kunsthaus Zürich
Wiatrak w Wijk koło Duurstede, ok. 1670, Rijksmuseum, Amsterdam
Pejzaż zimowy, ok. 1670, Muzeum Thyssen-Bornemisza
Pejzaż z wodospadem, Rijksmuseum, Amsterdam

Jacob Izaakszoon van Ruisdael lub Ruysdael (ur. ok. 1628 w Haarlemie, zm. 14 marca 1682 tamże) – holenderski malarz, pejzażysta i grafik.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Nazwisko rodzinne brzmiało Gooyer, ale bracia Salomon i Isaack (stryj i ojciec Jacoba) zmienili je na Ruisdael („szumiąca kaskada”), od nazwy pobliskiego zamku. Po śmierci pierwszej żony Isaack van Ruisdael poślubił w roku 1628 Maycken Cornelis. Jacob już jako chłopiec nie zastanawiał się długo nad wyborem zawodu – chciał być malarzem, jak ojciec i stryj. To od nich pobierał pierwsze lekcje. O malarstwie ojca, Isaacka, niewiele wiadomo. Zajmował się on oprawianiem obrazów i handlem sztuką, oraz projektowaniem motywów na tkaninach ozdobnych.

W roku 1648 Jacob został przyjęty do haarlemskiego cechu świętego Łukasza. Po 1650 roku wyjechał na studia do wschodniej Holandii i Nadrenii. Opuścił gminę mennonicką i 14 czerwca 1657 roku przyjął chrzest w kościele reformowanym w Ankeveen. „Sądzić [...] wolno, że Ruisdael, przechodząc do Kościoła reformowanego, nie popełnił apostazji i raczej – po przeniesieniu się z Haarlemu do Amsterdamu – zmienił tylko członkostwo grupy społeczno-religijnej”[1]. Razem z przyjacielem Claesem Berchem podróżował po Holandii, po czym zamieszkał na stale w Amsterdamie i w roku 1659 został obywatelem tego miasta. Otworzył pracownię, w której kształcił się między innymi Hobbema. Obrazy Ruisdaela sprzedawały się bardzo dobrze, malarz uzbierał mały kapitał i prowadził dostatni, wygodny tryb życia holenderskiego mieszczanina.

W roku 1676 artysta ukończył studia medyczne na uniwersytecie w Caen i uzyskał tytuł doktora medycyny. Pracował jako lekarz w Haarlemie.

Był samotnikiem niedbającym o sukcesy, człowiekiem głęboko religijnym o naturze kontemplacyjnej. Pozostał kawalerem i zachował bliski kontakt z ojcem, który pod koniec życia pozostawał pod jego opieką. Mimo talentu i dobrego zawodu Jacob zmarł w nędzy w haarlemskim szpitalu 14 marca 1682 roku.

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

Uznawany jest on za jednego z najwybitniejszych pejzażystów holenderskich. Malował przeważnie lasy, wodospady, rzadziej widoki morskie, równiny, krajobrazy zimowe lub widoki miast. Cechą charakterystyczną dla tego malarza jest dominacja drzew w ujęciu dramatycznym. Był malarzem o wyraźnych tendencjach moralizatorskich i symbolizujących, był być może ostatnim przed romantykami malarzem krajobrazów, dla którego natura miała sens symboliczny[1].

W jego pierwszych pracach widać było wpływ stylu stryja oraz Cornelisa Vrooma, np. Pejzaż wydm, 1646 (Ermitaż, St. Petersburg). Podczas pobytu w Amsterdamie zapoznał się ze sztuką Rembrandta, która wywarła duży wpływ na jego twórczość . Wielkie wrażenie wywarły na niego również prace Philipa Könincka, pod wpływem których tworzył rozległe panoramy pod szerokim niebem, widziane z najwyższego punktu, np. Wiatrak w Wijk koło Duurstede, 1670 (Rijksmuseum, Amsterdam). Równocześnie wiele uwagi poświęcał motywowi spienionego potoku górskiego w ciemnych lasach, do czego inspirowały go dzieła Allarta van Everdingena; przypuszcza się, że swoich górskich widoków nie doświadczył nigdy osobiście[1]. W latach 60. malował wiele scen zimowych o posępnym nastroju, np. Pejzaż zimowy, 1661 (Gemaldgalerie, Berlin).

Jego pejzaże nie ukazywały konkretnych fragmentów natury („Nigdy nie jest to natura widziana obiektywnie, nie jest to inwentaryzacja rzeczywistości.”[2]), bardziej bywały one odzwierciedleniem stanu ducha, obiektem medytacji. Cmentarz żydowski jest na przykład połączeniem motywu cmentarza żydowskiego w Amsterdamie z ruinami kościoła w Brederode w całości symbolizującym znikomość ludzkiego życia i wysiłków. W obrazie Krzak artysta ukazał jedynie krzew szarpany na wydmie wichurą, ale wczepiony korzeniami w jałową glebę. Szczególnie ostatnie dzieła malarze wieńczą jego widoczną i wcześniej skłonność do ekspresyjnego heroizowania topografii[1].

Kolejność prac wykonywanych w ostatniej fazie twórczości nie jest znana, gdyż po 1663 roku artysta zaprzestał datowania obrazów.

Dzieła artysty (wybór)[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d Woźniakowski, Jacek., Góry niewzruszone : o różnych wyobrażeniach przyrody w dziejach nowożytnej kultury europejskiej, wyd. Wyd. 3., zmienione, Kraków: Znak, 1995, ISBN 83-7006-215-6, OCLC 37004166 [dostęp 2019-07-24].
  2. Białostocki, Jan (1921-1988)., Sztuka cenniejsza niż złoto : opowieść o sztuce europejskiej naszej ery, wyd. Wyd. 7, Warszawa: Wydaw. Naukowe PWN, 2004, ISBN 83-01-14301-0, OCLC 749694105 [dostęp 2019-07-24].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Robert Genaille, [red.]: Słownik malarstwa holenderskiego i flamandzkiego. Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, 1975, s. 37-37.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]