To jest dobry artykuł

Jadwiga Harasowska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Jadwiga Harasowska
(Jadwiga Zbrożkówna)
Ilustracja
Jadwiga Zbrożkówna w wieku 31 lat
Data i miejsce urodzenia 3 kwietnia 1904
Kraków
Data i miejsce śmierci 11 lutego 1978
Newark-on-Trent, Anglia
Zawód wydawczyni, dziennikarka
Stanowisko właścicielka wydawnictwa Książnica Polska w Glasgow
Małżeństwo Adam Harasowski (1938)
Redakcja „Ilustrowanego Kuriera Codziennego” (1935), od lewej: Witold Zechenter, Józef Chełmirski, Jadwiga Zbrożkówna, Wacław Szperber. Strona prawa, od dołu: Mieczysław Zielenkiewicz, Jan Śmiechowski, Jan Stankiewicz, Ludwik Rubel, Gabriel Sokołowski.

Jadwiga Harasowska (z domu Zbrożek herbu Jasieńczyk[1], ur. 3 kwietnia 1904[a][2] roku w Krakowie, zm. 11 lutego 1978 w Newark-on-Trent w Anglii) – polska wydawczyni, dziennikarka i działaczka emigracyjna. Do września 1939 była sekretarzem redakcji krakowskiego koncernu prasowego „Ilustrowanego Kuriera Codziennego”. Od początku roku 1940 prowadziła w Glasgow działalność wydawniczą dla potrzeb polskiego wojska stacjonującego w Wielkiej Brytanii, a także organizowała kulturalne wsparcie i społeczne relacje pomiędzy wojskiem polskim a społeczeństwem szkockim[3], o czym pamięć jest ciągle żywa[4]. Była współzałożycielem wychodzącego do dzisiaj w LondynieDziennika Polskiego i Dziennika Żołnierza[5].

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Okres przedwojenny[edytuj | edytuj kod]

Jadwiga Zbrożkówna, 1931.

Ukończyła żeńską szkołę wydziałową im. Adama Mickiewicza w Krakowie i seminarium nauczycielskie[5]. Studiowała w Instytucie Muzycznym w Krakowie i Akademii Handlowej w Krakowie. Była inicjatorką założenia Krakowskiego Towarzystwa Oratoryjnego[6].

Od roku 1927 była sekretarką i asystentką Mariana Dąbrowskiego, właściciela koncernu wydawniczego „Ilustrowany Kurier Codzienny” w Krakowie[7]. Po kilku latach objęła stanowisko sekretarza redakcji całego koncernu[8]. Była także redaktorką opracowań graficznych[9] i specjalnych wydań[10]. Reprezentowała koncern w relacjach publicznych. Używała nazwiska Zbrożkówna. W roku 1938 wyszła za mąż za kompozytora i dyrygenta Adama Harasowskiego[11][12]. W końcu września 1939 roku razem z grupą dziennikarzy „Ilustrowanego Kuriera Codziennego” ewakuowała się do Lwowa, a później do Rumunii, gdzie spotkała się z mężem[13].

Okres wojenny[edytuj | edytuj kod]

Z obozu dla internowanych w Rumunii wyjechała przez Włochy i Francję do Anglii. Do portu Folkestone przybyła 24 listopada 1939 i cztery dni później zameldowała się razem z mężem na posterunku policji hrabstwa Nottinghamshire w miejscowości Newark-on-Trent. W początku roku 1940 przenieśli się do Glasgow w Szkocji[12].

Jadwiga Harasowska założyła tam i prowadziła polskie wydawnictwo Książnica Polska[14]. Niemal natychmiast podjęła działalność prasową i w lokalnej gazecie zamieszczała regularną rubrykę „Kronika Polska” dla polskich żołnierzy nie znających jeszcze języka angielskiego. W tym czasie w szpitalach szkockich zjawili się żołnierze polscy ranni w kampanii norweskiej i Francji, dla których wkrótce założyła czasopismo „Kuryer Glasgowski”[15], który po kilku numerach zmienił tytuł na „Wiadomości Polskie”[16]. Współpracowała z drukarnią i wydawnictwem William MacLellan[17]. Wydała popularną broszurę o zwyczajach życia codziennego na Wyspach Brytyjskich, której autorstwo jest jej przypisywane[18]. W 1941 była współautorką podręcznika do nauki języka angielskiego[19]. Kilkukrotnie wydawała pieśń Modlitwa obozowa[20] Adama Kowalskiego w kolejnych aranżacjach Adama Harasowskiego, która stała się modlitwą Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie, a także Armii Krajowej w okupowanym kraju, dokąd dotarła dzięki skoczkom spadochronowym[21]. W 1940 wraz z mężem wydała kilka zeszytów Polish Christmas Carols – Najpiękniejsze Polskie Kolendy[b][22], ponadto redagowali polską kolumnę w czasopiśmie „Sunday Chronicle”[23]. Na początku jesieni 1941 otworzyła w Glasgow „Polish Shop – Polski Sklep”, w którym sprzedawano polskie wydawnictwa, pamiątki oraz prowadzono komis[24].

Jadwiga Harasowska wydawała materiały informacyjne dla polskich żołnierzy I Korpusu zaraz po translokacji Polskich Sił Zbrojnych z Francji do Wielkiej Brytanii[5]. Anglojęzyczne mutacje tych wydawnictw były źródłem informacji o sprawach polskich dla odbiorców brytyjskich[25]. W dniu 21 września 1942 Prezydent Rzeczypospolitej Władysław Raczkiewicz odwiedził w Glasgow siedzibę Książnicy Polskiej i redakcję „Dziennika Żołnierza”, wydawanego wtedy przez Jadwigę Harasowską[26]. „Dziennik Żołnierza” w grudniu roku 1943 połączył się z „Dziennikiem Polskim” w Londynie i pod łączną nazwą „Dziennik Polski i Dziennik Żołnierza” jest obecnie najpopularniejszym pismem emigracji polskiej w Wielkiej Brytanii[27].

W roku 1940 była inicjatorką powołania The Scottish-Polish Society z oddziałami w Edynburgu i Glasgow. Jadwiga Harasowska i sir Patrick Dollan(ang.) (1885–1963)[28] byli współprzewodniczącymi oddziału w Glasgow. Do końca wojny The Scottish-Polish Society posiadało 35 oddziałów (z niemal 10 000 członków spośród społeczeństwa szkockiego) i kształtowało kulturalne wsparcie i społeczne relacje pomiędzy wojskiem polskim a społeczeństwem szkockim[3].

Jadwiga Harasowska była jednym z promotorów powstania polskiego szkolnictwa wyższego czasu wojny na terenie Szkocji, gdzie od lutego 1941 (do marca 1949) jako część Uniwersytetu Edynburskiego działał Polski Wydział Lekarski (wydano 227 dyplomów lekarza), a także polskie wydziały weterynaryjne, prawnicze i pedagogiczne[3]. Glasgow był wtedy ośrodkiem polskiego kształcenia rolniczego, handlowego i politechnicznego. The Scottish-Polish Society organizowało kluby szkocko-polskie, wykłady o polskiej historii i kulturze, a także regularne wizyty polskich żołnierzy w domach szkockich[3].

Od stycznia 1941 do kwietnia 1942 Jadwiga Harasowska wydawała dwujęzyczny tygodnik „Ogniwo Przyjaźni – Clasp of Friendship”[4][15][16][29], a później aż do 10 października 1947 dwutygodnik „Voice of Poland”[5][30]. W 1941 wydała w Glasgow Halkę Moniuszki ze wstępem jej autorstwa[31]. W 95. rocznicę recitalu Fryderyka Chopina w Glasgow (27 września 1848) zorganizowała koncert pianistów Jerzego Sulikowskiego[32] i Adama Harasowskiego tego samego dnia roku (27 września 1943), w tej samej sali i o tej samej porze[33].

Dla żołnierzy polskich 2 Korpusu Polskiego (gen. Władysława Andersa) przebywających w ówczesnej Palestynie wydrukowała w dużym nakładzie Trylogię. Była redaktorem broszur w języku angielskim wydawanych w serii „Polish Library Pamphlet” i popularyzujących polską historię i kulturę[34]. W 1944 Jadwiga Harasowska wydała w języku angielskim antologię polskiej konspiracyjnej poezji z okupowanej Warszawy[35]. Wydawała polską poezję[36], a także albumy polskiej muzyki, a szczególnie tłumaczenia polskich pieśni patriotycznych i ludowych[37]. W roku 1945 wydała istotne dla polskiej historii dwutomowe dzieło Straty Kultury Polskiej, 1939–1944[38][39]. Praca nad nim została zapoczątkowana przez komisję rektorów uczelni warszawskich już w końcu 1939[40].

Prowadziła korespondencję z intelektualistami brytyjskimi[41]. Angażowała się wobec rządu brytyjskiego w sprawy polskie. Po katastrofie w Gibraltarze, w której zginął generał Władysław Sikorski, komunikowała się z brytyjskim Foreign Office[42].

Okres powojenny[edytuj | edytuj kod]

Po wycofaniu w lipcu roku 1945 uznania przez władze brytyjskie dla polskiego rządu w Londynie musiała razem z mężem spłacać część długów za wydawnictwa zamówione wcześniej przez rząd polski. Po roku 1948 działalność Książnicy Polskiej została przejęta przez londyńską Alma Book Company[43], która działała do roku 1953[44]. Jadwiga Harasowska po opuszczeniu Szkocji mieszkała początkowo pod Lincoln, a od roku 1966 do końca życia w Balderton, dzielnicy Newark-on-Trent w Nottinghamshire.

Po jej śmierci Adam zawarł w roku 1980 związek małżeński z Joyce Meldrum (obecnie Joyce Meldrum-Harasowska[45]), która po jego śmierci (1996) przekazała archiwa Jadwigi i Adama Harasowskich do Archiwum Emigracji prowadzonego przez Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu[46].

Krewnymi Jadwigi Harasowskiej byli filolog Marian Plezia i dominikanin o. Jan Góra[1].

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Niektóre źródła podają wcześniejszą datę urodzenia. Przyjęto datę 3 kwietnia 1904 według General Register Office (przypis 2 ↓)
  2. Oryginalna pisownia

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Jan Góra, Jeżeli jest się inteligentem... Jan Góra OP rozmawia z wujem prof. Marianem Plezią, Poznań: W drodze – Wydawnictwo Polskiej Prowincji Dominikanów, 1997, s. 17, ISBN 83-7033-240-4.
  2. General Register Office: England & Wales Deaths 1837–2007, References: Registration district – Newark, year 1978, volume 8, page 0634, line 11, Cytat: Harasowska Jadwiga, date of birth 03 Ap 1904 (ang.).
  3. a b c d Thomas Kernberg, The Polish community in Scotland, University of Glasgow, Institute of Soviet and East European Studies (PhD thesis, glathesis: 2014–5640), 1990, s. 89–98 [dostęp 2017-02-25] (ang.).
  4. a b „Ogniwo Przyjaźni – The Clasp of Friendship” was published in Glasgow by Jadwiga Harasowska. This issue was from 1942, Twitter (@ScottishPolish), 14 września 2013 [dostęp 2018-02-28].
  5. a b c d Paulina Matysiak, Jadwiga Harasowska (biogram) [w:] Hanna Tadeusiewicz (red.), Słownik pracowników książki polskiej, Suplement III, Warszawa: Wydawnictwo Stowarzyszenia Bibliotekarzy Polskich, 2010, s. 105–106, ISBN 978-83-61464-48-8 [dostęp 2017-05-01].
  6. Tadeusz Przybylski, Z dziejów i działalnosci koncertowej w Krakowie Towarzystwa Oratoryjnego w latach międzywojennych, „Forum Muzykologiczne”, 2, Warszawa: Sekcja Muzykologów Związku Kompozytorów Polskich, 2005, 197 s. [dostęp 2018-02-08].
  7. Angela Sołtys, Inwentarz Archiwum XX. Sanguszków w zbiorach Archiwum Diecezjalnego w Tarnowie, t. XVI, sygn. P. Sang. 81, s. 357-376, list podpisany przez Mariana Dąbrowskiego i Jadwigę Zbrożkównę, 2004 [dostęp 2017-02-25].
  8. Piotr Borowiec, Jesteśmy głosem milionów. Dzieje krakowskiego wydawnictwa i koncernu prasowego Ilustrowany Kurier Codzienny (1910-1939), Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2005, s. 260, ISBN 83-233-2079-9.
  9. Adam Bańdo, „Krążownik Wielopole” i jego wydawnicze cymelia (w setną rocznicę powstania koncernu 1910-1939), Agnieszka Bajor (red.), „Nowa Biblioteka” (1/10), Katowice: Uniwersytet Śląski, 2012, s. 13, ISSN 1505-4915 [dostęp 2017-02-25].
  10. Piotr Borowiec, Między sensacją a nauką. Obraz produktów krakowskiego wydawnictwa i koncernu prasowego Ilustrowany Kurier Codzienny (1910–1939), Kraków: Firma SAS, 2005, s. 281, 290–293, ISBN 83-923469-0-4.
  11. Katarzyna Fuksa, Niestrudzony dla Polski – Adam Jerzy Harasowski, „wSieci Historii”, 40 (9), wrzesień 2016, s. 76-78, ISSN 2300-6803.
  12. a b Katarzyna Fuksa, Adam Harasowski (1904–1996) – polski muzyk na uchodźstwie [w:] Wiesław Hudek, Piotr Wiśniewski (red.), Cantare amantis est, Lublin: Polihymnia, 2015, s. 122–140, ISBN 978-83-7847-253-7 [dostęp 2018-04-21].
  13. Lucjan Dobroszycki, Prasa polska w okresie kampanii wrześniowej (1-28 września 1939 r.), „Rocznik Historii Czasopiśmiennictwa Polskiego”, 5, 1966, s. 154 [dostęp 2018-02-27].
  14. Wanda Matwiejczuk, Danuta Szewczyk-Kłos, Czasopisma polonijne w zbiorach Biblioteki Głównej Uniwersytetu Opolskiego, „Rocznik Biblioteki Głównej Uniwersytetu Opolskiego”, IX, 2012, s. 47-68, ISSN 1606-588X [dostęp 2017-02-25].
  15. a b Jadwiga Czachowska, Maria Krystyna Maciejewska, Teresa Tyszkiewicz, Literatura polska i teatr w latach II wojny światowej, Bibliografia, t. 3, Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1986, s. 13, 16, 20, 134, ISBN 83-04-01523-4.
  16. a b Maria Barbara Topolska, Fenomen prasy niepodległościowej w Wielkiej Brytanii w latach 1945–1990 [w:] Maria Barbara Topolska, Tadeusz Wolsza, Waldemar Gliński (red.), Niepodległościowe uchodźstwo polskie w Europie i na świecie i jego rola w pomocy Krajowi po układzie jałtańskim 1945–1990, Materiały z międzynarodowej konferencji naukowej, 23–24 października 2009, Warszawa, s. 249–258 (252) [dostęp 2018-02-12].
  17. Bill MacLellan (1919-1996), „The Sunday Herald”, 1996 [dostęp 2017-02-25] (ang.).
  18. Mirosław A. Supruniuk, Zwyczaje życia codziennego na Wyspach Brytyjskich - Instrukcja dla polskich żołnierzy z 1940 roku., „Archiwum Emigracji” (1–2), zawiera pełny tekst broszury przypisywanej Jadwidze i Adamowi Harasowskim, Toruń 2011, s. 351–360 [dostęp 2018-02-12].
  19. Adam i Jadwiga Harasowcy, 88 łatwych lekcji języka angielskiego, Glasgow: The Polish Library – Książnica Polska, 1941.
  20. Modlitwa obozowa, Portal Piosenki Religijne [dostęp 2018-03-01].
  21. Katarzyna Fuksa, Religijna kultura muzyczna parafii NMP Matki Koscioła w Londynie 1950–2000, Ośrodek Badań nad Polonią i Duszpasterstwem Polonijnym, Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II, Biblioteka Polonii, seria A: Studia, tom XXXV, Lublin 2013, s. 152–153, ISBN 978-83-929148-1-5.
  22. Adam Harasowski, Jan Śliwiński, Polish Christmas Carols – Najpiękniejsze Polskie Kolendy, Glasgow: Książnica Polska, 1947 [dostęp 2017-02-25].
  23. Zygmunt Nowakowski. Chrobry na Morzu Śródziemnem czyli „Polacy nie gęsi”. „Wiadomości Polskie, Polityczne i Literackie”. Nr 7, s. 5, 5 października 1941. 
  24. Ogłoszenie. „Wiadomości Polskie, Polityczne i Literackie”. Nr 40, s. 5, 5 października 1941. 
  25. Jan E. Zamojski, The Social History of Polish Exile (1939–1945). The Exile State and the Clandestine State Society, Problems and Reflections [w:] Martin Conway, José Gotovitch (red.), Europe in Exile: European Exile Communities in Britain, 1940–1945, New York – Oxford: Berghahn Books, 2001, s. 195, ISBN 1-57181-759-X [dostęp 2018-01-04], Cytat: Brytyjski minister informacji w rządzie Winstona Churchilla, Brendan Bracken, powiedział (s. 195) if you ever come across a Pole, you will also find a Polish newspaper (gdy napotkasz Polaka, znajdziesz także polską gazetę) (ang.).
  26. Jacek Piotrowski, Dzienniki czynności Prezydenta RP Władysława Raczkiewicza 1939–1942, t. 1, Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, 2004, s. 603 i przypis 343, ISBN 83-229-2566-2, ISSN 0239-6661.
  27. Wanda Matwiejczuk, Danuta Szewczyk-Kłos, Czasopisma polonijne w zbiorach Biblioteki Głównej Uniwersytetu Opolskiego, „Rocznik Biblioteki Głównej Uniwersytetu Opolskiego”, 9, 2012, s. 61, ISSN 1506-588X [dostęp 2018-02-28].
  28. Daniel Carrigan, Patrick Dollan (1985–1963) and the Labour Movement in Glasgow, University of Glasgow, Institute of Soviet and East European Studies (MPhil-R thesis, glathesis: 2014-5640), 2014, s. 89–98 [dostęp 2018-03-12] (ang.).
  29. strona tytułowa, „Ogniwo Przyjaźni – The Clasp o' Frien'ship”, 1 (27), (Dwujęzyczny tygodnik poświęcony sprawom ugruntowania przyjaźni polsko-szkockiej. A bi-lingual weekly designed to forge a lasting friendship between Poles and Scots), 12 lipca 1941 [dostęp 2018-02-27].
  30. Jadwiga Harasowska (red.), strony tytułowe, „The Voice of Poland”, 1-6, Glasgow: Jadwiga Harasowska, 1942–1947 [dostęp 2018-02-27].
  31. Stanisław Moniuszko, Halka – Polish National Opera, Jadwiga Harasowska (red.), (w Bibliotece Instytutu Muzykologii Uniwersytetu Warszawskiego), Glasgow: Książnica Polska, 1941 [dostęp 2018-02-27] (ang. • pol.).
  32. Trio fortepianowe Faure. W wykonaniu Niemczyka, Kowalskiego i Sulikowskiego, „Nasz Przegląd”, XIII (115), Warszawa , 24 kwietnia 1935, s. 11 [dostęp 2018-03-01].
  33. Jolanta Chwastyk-Kowalczyk, Muzyka i teatr na łamach Dziennika Polskiego w latach 1940–1943, „Annales Academiae Paedagogicae Cracoviensis”, 25, Studia ad Bibliothecarum Scentiam Pertinentia III, 2005, s. 109 [dostęp 2018-03-01].
  34. Polonica Catalog, (broszury Jadwigi Harasowskiej wydane w Glasgow w 1944: Polish Underground Army, Polish Flag on Cassino Monastery, Tadeusz Kościuszko, Wilno – Lwów, Theatre in Poland), The Polish Museum of America, 2017, s. 106 [dostęp 2018-03-02].
  35. Michael J. Mikoś, Bibliography of English language anthologies of Polish literature, „The Polish Review”, XXXIX (3), (wymieniono: A Call from Warsaw. An Anthology of Underground Warsaw Poetry – translated by A. Mackie, Glasgow: Harasowska, 1944), 1994, 371 [1], JSTOR25778817 [dostęp 2018-02-28].
  36. Maria Pawlikowska (-Jasnorzewska), Gołąb ofiarny, Glasgow: Książnica Polska, 1941 [dostęp 2017-02-25].
  37. Adam Harasowski, Zygmunt Nowakowski, Józef Śliwiński, Złota księga pieśni polskiej – album najbardziej znanych pieśni (130 na fortepian do śpiewu) i 20 na chór męski), Londyn: Księgarnia Polska, Alma Book Company, 1955 [dostęp 2017-02-25].
  38. Adam Ordęga, Tymon Terlecki (red.), Straty kultury polskiej 1939–1944, (Adam Ordęga był pseudonimem Jana Hulewicza), Glasgow: Książnica Polska, 1945, 2 t. (570; 560 s.)[2].
  39. Mateusz Gniazdowski, Losses inflicted on Poland by Germany during World War II. Assessments and Estimates – an outline, „The Polish Quarterly of International Affairs” (1), 2007, s. 100 (przypis 22) [dostęp 2017-02-25].
  40. Sławomir Podlaski, Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego podczas oblężenia Warszawy w 1939 roku, w okresie okupacji i pierwszych latach powojennych, Warszawa: Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego, Wydział Rolnictwa i Biologii, marzec 2015, s. 11 (3.2.4) [dostęp 2018-01-25].
  41. Maxwell Fraser Papers (GB 0210), A/842. vtls005348274 ISYSARCHB19, (Maxwell Fraser był pseudonimem angielskiej pisarki Dorothy May Fraser (1902–1980), żony poety i arcydruida Walii Edgara Phillipsa), Aberystwyth, Walia: The National Library of Wales, 2 września 1942, s. 59–63 [dostęp 2018-04-22] (ang.).
  42. Eugenia Maresch, Śmierć gen. Sikorskiego – spis zawartości teczek Public Record Office w Londynie, „Archeion”, 101, 2000, 164–171 (s.170).
  43. Regina Wasiak-Taylor, Ojczyzna literatura. O środowisku skupionym wokół Związku Pisarzy Polskich na Obczyźnie. Oficyna Poetów i Malarzy, Londyn 2013, s. 285, „Rocznik Bibliologiczno-Prasoznawczy”, 6 (17), 2014, s. 315 [dostęp 2018-02-27].
  44. Jolanta Chwastyk-Kowalczyk, "Oficyna Poetów" – niszowy kwartalnik literacko artystyczny (1966–1980), „Rocznik Historii Prasy Polskiej”, XVI (2/32), 2013, s. 118-132, ISSN 1509-1074 [dostęp 2017-02-25].
  45. The Chopin Society UK, członkowie honorowi – Mrs Adam Harasowski (Joyce Meldrum-Harasowska) [dostęp 2017-02-25].
  46. Archiwum Emigracji Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, Archiwa i kolekcje osobowe: Jadwiga Harasowska i Adam Harasowski [dostęp 2017-02-25].