Jadwiga Piłsudska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Jadwiga Piłsudska-Jaraczewska
Ilustracja
Herb
Kościesza odm. Piłsudski
Rodzina Piłsudscy
Data i miejsce urodzenia 28 lutego 1920
Warszawa
Data i miejsce śmierci 16 listopada 2014
Warszawa
Ojciec Józef Klemens Piłsudski
Matka Aleksandra Szczerbińska
Mąż

Andrzej Jaraczewski

Dzieci

Krzysztof Józef Jaraczewski
Joanna Maria Jaraczewska

Jadwiga Piłsudska-Jaraczewska
Jagoda, Jaga
porucznik pilot porucznik pilot
Przebieg służby
Lata służby od 15 lipca 1942
do 20 stycznia 1944
Siły zbrojne Roundel of Poland (1921-1993).svg Polskie Siły Powietrzne
RAF roundel.svg RAF Air Transport Auxiliary
Jednostki 1 Ferry Pool w White Waltham
Stanowiska pilot rozprowadzający
Główne wojny i bitwy II wojna światowa
Późniejsza praca architekt
Odznaczenia
Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Brązowy Krzyż Zasługi z Mieczami Medal Lotniczy Złoty Medal „Opiekun Miejsc Pamięci Narodowej”
Air Transport Auxiliary Veteran's Badge Odznaka „Uczestnikowi Marszu Szlakiem Kadrówki”

Jadwiga Piłsudska-Jaraczewska (ur. 28 lutego 1920 w Warszawie, zm. 16 listopada 2014 tamże[1]) – polska architekt, córka Józefa Piłsudskiego, porucznik[2] pilot Wojska Polskiego .

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Młodość[edytuj | edytuj kod]

Jadwiga Piłsudska, herbu własnego, urodziła się 28 lutego 1920 r. jako druga córka Józefa Piłsudskiego i Aleksandry Szczerbińskiej (jej ojcem chrzestnym był Walery Sławek[3]). Młodość spędziła głównie w Warszawie, gdzie mieszkała z rodziną w Belwederze oraz w Sulejówku w dworku „Milusin” podarowanym Piłsudskiemu przez żołnierzy. Chodziła do przedszkola zorganizowanego w Belwederze dla dzieci żołnierskich. Wspólnie z siostrą Wandą uczęszczała do Gimnazjum Żeńskiego im. Wandy z Posseltów Szachtmajerowej, gdzie w 1939 r. uzyskała maturę. 1 lipca 1928 Jadwiga i jej siostra Wanda zostały matkami chrzestnymi dwóch statków, nazwanych odpowiednio „Jadwiga” i „Wanda”. Po śmierci Marszałka, 2 kwietnia 1936 Rada Familijna, powołana do opieki nad obiema córkami, wyraziła zgodę na zakup dla nich folwarku na wschodzie Polski[4]. W dniach 11–12 maja 1936 r. Jadwiga Piłsudska wzięła udział w uroczystościach pogrzebowych prochów babki, Marii z Billewiczów sprowadzonych do Wilna zgodnie z ostatnim życzeniem Marszałka. Wspólnie z matką Aleksandrą i siostrą Wandą ustawiły w krypcie urnę z sercem Józefa Piłsudskiego[5]. W 1937 r. zaczęła latać na szybowcach, szkoląc się na Sokolej Górze koło Krzemieńca i w Bezmiechowej w Bieszczadach. Latała także w Aeroklubie Warszawskim z lotniska mokotowskiego. Najdłuższy przelot wykonała na szybowcu Delfin w 1939 r. Po uzyskaniu wszystkich kategorii szybowcowych (A, B, C i najwyższej – D) rozpoczęła loty wyczynowe. Latała m.in. na szybowcach IS-B Komar, CW-5. Należała też do Przysposobienia Wojskowego Kobiet. Po ewakuacji podjęła studia na Newnham College Uniwersytetu Cambridge na kierunku architektura, które ukończyła z dyplomem magistra inżyniera architekta w 1946 r. w Polskiej Szkole Architektury przy Uniwersytecie w Liverpoolu. Studiowała również urbanistykę i psychologię.

Jadwiga Piłsudska z ojcem

II wojna światowa[edytuj | edytuj kod]

We wrześniu 1939 r. wraz z matką i starszą siostrą Wandą znalazły się w Wilnie. Po agresji ZSRR na Polskę wyjechały do Kowna, a następnie zostały ewakuowane specjalnym samolotem przez Łotwę i Szwecję do Anglii. Od momentu przyjazdu do Anglii starała się o przyjęcie do Air Transport Auxiliary, jednak ze względu na młody wiek uzyskiwała odmowne odpowiedzi. W lipcu 1942 r. została przyjęta do Pomocniczej Lotniczej Służby Kobiet (podległej brytyjskiej pomocniczej służbie Royal Air Force Women’s Auxiliary Air Force). Jako trzecia Polka[6] (por. Stefania Wojtulanis i por. Anna Leska były jednymi z pierwszych cudzoziemek w ATA) i jedna z ponad setki kobiet wstąpiła do Air Transport Auxiliary, służby pomocniczej Royal Air Force. Po przeszkoleniu rozpoczęła służbę w stopniu podporucznika czasu wojny. Służyła tam dwa lata osiągając ostatecznie stopnień porucznika czasu wojny (Second Officer[2]). Stacjonowała głównie w White Waltham pod Londynem m.in. z Anną Leską, Stefanią Wojtulanis, Klemensem Długaszewskim i Władysławem Turowiczem. Przez pewien czas mieszkała w samym Londynie. Służba była bardzo ciężka – pilotki latały bez względu na pogodę i warunki atmosferyczne. Jako ferry-pilot transportowała różne rodzaje samolotów (m.in. także dwusilnikowe bombowce) z fabryk na lotniska bojowe w całej Wielkiej Brytanii oraz uszkodzone samoloty do remontu (niektóre były w tak złym stanie technicznym, że dostawały pozwolenie tylko na jeden lot – do składu naprawczego lub na złomowisko). Pilotkom nie wolno było: używać radia (aby nie blokować komunikacji operacyjnej), używać oznaczonych map (aby wyeliminować możliwość zdobycia tych map przez wroga), wykonywać akrobacji powietrznych (aby zminimalizować ryzyko katastrofy; piloci mieli jak najbezpieczniej dostarczyć samolot), używać uzbrojenia, latać nad określonymi terenami (aby uniknąć zapór balonowych), latania w chmurach (aby uniknąć zestrzelenia przez własną obronę przeciwlotniczą), itp. Przeprowadziła w ten sposób, często w bardzo ciężkich warunkach, setki samolotów. Jej ulubionym samolotem był Spitfire, który osiągał szybkość ok. 600 km/h (loty na tych samolotach trwały kilkadziesiąt minut). Latała na różnych typach samolotów, m.in.: Taylorcraft Auster, Fairey Barracuda, Fairchild, Hawker Hart, North American Harvard, Hawker Hurricane, Avro 621 Tutor, Piper Cub, De Havilland Tiger Moth, Miles Magister, Fairey Albacore, Boulton Paul Defiant, Fairey Firefly, Westland Lysander, Miles Master, North American P-51 Mustang, Percival Proctor, Supermarine Spitfire (m.in. typy: Mk. V, Mk. VB, Mk. VI, Mk. IX, Mk. XII), Avro Anson, Airspeed Oxford, Douglas B-23 Dragon, De Havilland Dragon Rapide. W czasie wojny wylatała 312 godzin za sterami 21 różnych typów samolotów bojowych (myśliwcach, bombowcach i samolotach wielozadaniowych), wykonując średnio dwa loty dziennie[7]. W czasie swojej służby nie miała żadnego wypadku, a jej przełożeni w opinii wydanej w listopadzie 1943 r. ocenili ją jako niezwykle obiecującą pilotkę o umiejętnościach powyżej przeciętnej[7].

Życie prywatne[edytuj | edytuj kod]

Grób Aleksandry, Jadwigi i Wandy Piłsudskich oraz kapitana Andrzeja Jaraczewskiego na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie

W 1944 wyszła za kpt. Andrzeja Jaraczewskiego, oficera Marynarki Wojennej. Po wojnie przebywała w Anglii na emigracji. Pracowała tam jako architekt, a także prowadziła z mężem firmę. Miała dwoje dzieci, syna Krzysztofa i córkę Joannę (obecnie żonę Janusza Onyszkiewicza), oboje są również architektami. Wraz z rodziną angażowała się w działalność Instytutu Józefa Piłsudskiego Poświęconego Badaniu Najnowszej Historii Polski i Fundacji Rodziny Józefa Piłsudskiego, którą założyła z siostrą Wandą.

Powrót do Polski[edytuj | edytuj kod]

Jesienią 1990 r. powróciła do Polski na stałe.

Film dokumentalny, cykle reportaży[edytuj | edytuj kod]

W 2005 r. został zrealizowany film dokumentalny Polki nad Londynem[8] o służbie w lotnictwie por. pil. Jadwigi Piłsudskiej, kpt. pil. Stefanii Wojtulanis i kpt. pil. Anny Leskiej. Jadwiga Piłsudska jest także bohaterką trzech odcinków cyklu dokumentalnych programów o ludziach zasłużonych dla Polski emitowanych przez TVP1 pt. Notacje-Jadwiga Piłsudska-Jaraczewska. Kiedy zaczęłam latać[9], Mój dom rodzinny[10], Mój ojciec[11] (autor Krzysztof Tadej). Wystąpiła również w filmie Marka Widarskiego Kobiety i wojna opowiadającym o losach czternastu młodych kobiet, które brały udział w II wojnie światowej.

Otwarcie wystawy[edytuj | edytuj kod]

11 sierpnia 2006 r. w Muzeum Lotnictwa Polskiego w Krakowie została otwarta wystawa Ojczyźnie można służyć wszędzie … Jadwiga Piłsudska, Anna Leska i Stefania Wojtulanis w Air Transport Auxiliary[12].

Odznaczenia, wyróżnienia[edytuj | edytuj kod]

Za swoją służbę została odznaczona Brązowym Krzyżem Zasługi z Mieczami. W dniu swych urodzin, 28 lutego 2008 r. została odznaczona przez Prezydenta RP Lecha Kaczyńskiego Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski[13][14]. W 2009 otrzymała odznakę weterana ATA od ambasadora brytyjskiego w Warszawie.
W sierpniu 2007 roku otrzymała wyróżnienie „ Błękitne Skrzydła”, przyznawane przez redakcję „Skrzydlatej Polski”.

Śmierć[edytuj | edytuj kod]

Zmarła 16 listopada 2014 r. w Warszawie. Została pochowana cmentarzu Powązkowskim[15].

Genealogia[edytuj | edytuj kod]


Praprapradziadkowie

Kazimierz Ludwik Piłsudski

∞ 1750
Rozalia Puzyna

Walerian Bilewicz


Połubińska

Ignacy Butler


N.N.

Billewicz


N.N.

Adam Billewicz


N.N.

Kownacki


N.N.

Joachim Michałowski
(1744–1831)

Ludwika Taraszkiewicz
(1784–1836)

Wincenty Butler
(zm. 1843)

Małgorzata Billewicz
(zm. ok. 1861)

Szczerbiński


N.N.

N.N.


N.N.

N.N.


N.N.

N.N.


N.N.

Zahorski


N.N.

N.N.


N.N.

Truskolaski


N.N.

N.N.


N.N.

Prapradziadkowie

Kazimierz Piłsudski
(1752-ok. 1820)

Anna Billewicz
(1761–1837)

Wincenty Butler
(zm. 1843)

Małgorzata Billewicz
(zm. ok. 1861)

Kacper Billewicz
(zm. ok. 1840)

Kownacka

Wojciech Michałowski


Elżbieta Butler
(zm. 1894)

Antoni Szczerbiński

(ur. ok. 1793)


Katarzyna Różewska

(ur. ok. 1790)

Dominik Dyrmejko


Franciszka Fieleska

Zahorski


N.N.

Truskolaski


N.N.

Pradziadkowie

Piotr Paweł Piłsudski
(1794–1851)
∞ 1832
Teodora Urszula Butler
(1811–1886)

Antoni Billewicz
(1815–1860)

Helena Michałowska
(zm. 1846)

Michał Szczerbiński

(ur. 1820)

∞ 1841
Anna Dyrmejko

(ur. ok. 1816)

Stanisław Zahorski


Karolina Truskolaska
(zm. 1901)

Dziadkowie

Józef Wincenty Piłsudski (1833–1902)
∞ 1863
Maria Billewicz (1842–1884)

Piotr Paweł Szczerbiński (1846–1896)

Julia Jadwiga Zahorska (1852–1894)

Rodzice

Józef Piłsudski (1867–1935)
∞ 1921
Aleksandra Szczerbińska (1882–1963)

Jadwiga Piłsudska (ur. 1920, zm. 2014)

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Nie żyje córka Marszałka Piłsudskiego. Miała 94 lata, WPolityce.pl [dostęp 2014-11-16] (pol.).
  2. a b T.J. Krzystek, Personel Polskich Sił Powietrznych w Wielkiej Brytanii w latach 1940–1947 łącznie z Pomocniczą Lotniczą Służbą Kobiet (PLSK-WAFF), Agencja Lotnicza ALTAIR – Krajowa Rada Lotnicza, Warszawa 2007
  3. Hanna Jędruszczak, Tadeusz Jędruszczak: Ostatnie lata Drugiej Rzeczypospolitej (1935–1939). Warszawa: Książka i Wiedza, 1970, s. 342.
  4. Los córek Marszałka Piłsudskiego. „Gazeta Lwowska”, s. 3, Nr 79 z 4 kwietnia 1936. 
  5. Tomasz Krzywicki, Litwa: przewodnik, Pruszków: Oficyna Wydawnicza „Rewasz”, 2005, ISBN 83-89188-40-6, OCLC 69472932.
  6. Bernard A. Cook Women and War: A Historical Encyclopedia from Antiquity to the Present, ABC-CLIO, 2006, ​ISBN 1-85109-770-8
  7. a b Wojciech Zmyślony, Jadwiga Piłsudska, polishairforce.pl [dostęp 2014-11-21] (pol.).
  8. Polki nad Londynem
  9. Notacje-Jadwiga Piłsudska-Jaraczewska. Kiedy zaczęłam latać
  10. Mój dom rodzinny
  11. Mój ojciec
  12. Ojczyźnie można służyć wszędzie … Jadwiga Piłsudska, Anna Leska i Stefania Wojtulanis w Air Transport Auxiliary
  13. M.P. z 2008 r. Nr 71, poz. 642
  14. Prezydent RP odznaczył Jadwigę Jaraczewską, prezydent.pl, 28 lutego 2008 [dostęp 2014-11-21] (pol.).
  15. Jerzy S. Majewski, Tomasz Urzykowski. Narodowy Panteon na Powązkach. Sławne osoby pochowane w latach 2007–2017. „Gazeta Stołeczna”, s. 11, 27 października 2017. 

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Air Warfare: An International Encyclopedia, Walter J. Boyne, Santa Barbara, Calif.: ABC-CLIO, 2002, ISBN 1-57607-345-9, OCLC 49225204.
  • Tomasz Krzywicki, Litwa: przewodnik, Pruszków: Oficyna Wydawnicza „Rewasz”, 2005, ISBN 83-89188-40-6, OCLC 69472932.
  • Cook Bernard A., Women and War: A Historical Encyclopedia from Antiquity to the Present, ABC-CLIO, 2006, ​ISBN 1-85109-770-8
  • Eva Plach, The Clash of Moral Nations: Cultural Politics in Piłsudski's Poland, 1926–1935, Athens: Ohio University Press, 2006, ISBN 978-0-8214-1695-2, OCLC 832481237.
  • Kołodziejczyk Marcin, Panna Piłsudska, [w:] „Polityka”, 2014, nr 49, ss. 62–64.
  • Wojciech Zmyślony: Jadwiga Piłsudska. polishairforce.pl.