Jagielnica (Ukraina)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Jagielnica
Ягільниця
Ilustracja
Fasada kościoła w Jagielnicy
Herb
Herb
Państwo

 Ukraina

Obwód

 tarnopolski

Rejon

czortkowski

Hromada

Nagórzanka

Prawa miejskie

1518

Populacja (2001)
• liczba ludności


1314

Nr kierunkowy

+380 3552

Kod pocztowy

48542

Położenie na mapie obwodu tarnopolskiego
Mapa konturowa obwodu tarnopolskiego, na dole znajduje się punkt z opisem „Jagielnica”
Położenie na mapie Ukrainy
Mapa konturowa Ukrainy, po lewej znajduje się punkt z opisem „Jagielnica”
Ziemia48°57′N 25°44′E/48,950000 25,733333
Portal Ukraina

Jagielnica[1][2] (ukr. Ягільниця) – wieś na Ukrainie, w rejonie czortkowskim obwodu tarnopolskiego, w hromadzie Nagórzanka, do 1945[3] w Polsce, w województwie tarnopolskim, w powiecie czortkowskim, siedziba gminy Jagielnica II. Dawna rodowa siedziba polskiego rodu Lanckorońskich.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwsza wzmianka pochodzi z 1448. W 1454 w drodze do Kamieńca Podolskiego zatrzymał się tutaj na kilka dni król Kazimierz Jagiellończyk. W 1473 Zygmunt z Jagielnicy, sędzia kamieniecki, erygował parafię rzymskokatolicką w miasteczku.

W 1518 stolnik kamieniecki Mikołaj Iskrzycki, którzy przed 29 lipca 1512 ożenił się z Katarzyną Jagielnicką, córką chorążego kamienieckiego Jana z Jagielnicy oraz wdową po Andrzeju Mianowskim, łowczym lubelskim, uzyskał konsens na lokację miasteczka we wsi wraz z przywilejem na tygodniowe targi w piątki. W 1538 miasteczko doznało najazdu hospodarza mołdawskiego Piotra Raresza[4]. W 1581 król Stefan Batory za zasługi dla Rzeczypospolitej przyznał miejscowość staroście Skały Podolskiej Stanisławowi Lanckorońskiemu. Prawa miejskie od 1518.

Na podstawie uchwały Sejmu Krajowego Galicji od 17 października 1883 została założona Krajowa niższa szkoła rolnicza w Jagielnicy[5].

1 sierpnia 1934 Jagielnica utraciła prawa miejskie[6].

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

  • zamek[7] - znajduje się na wzniesieniu w małej miejscowości Nagórzanka obok Jagielnicy. Wybudowany pod koniec XV w. jako drewniany, przebudowany na murowany na przełomie XVI/XVII wieku przez Lanckorońskich. W 1648 r. zamek oparł się najazdowi kozackiemu, ale w 1655 roku 200-osobowa załoga opór stawiała tylko kilka dni. W 1672 r. w wyniku utraty przez Polskę wschodnich ziem na rzecz Imperium Osmańskiego na mocy pokoju w Buczaczu został oddany Turkom przez jej właściciela Hieronima Lanckorońskiego i stał się siedzibą Ibrahima Szejtana. Zamek odbity został przez chorążego Sieniawskiego we wrześniu 1673 roku, a w styczniu 1674 roku z niego wyruszył Hieronim Lanckoroński przeciwko Turkom pod dowództwem wojewody Jana Potockiego. Ponownie opanowali go Turcy w 1680 roku, ale w 1683 roku na stałe opanowali go Polacy dzięki kampanii podolskiej Andrzeja Potockiego. Oficjalnie zamek wrócił do Polski w 1699 r. na mocy pokoju w Karłowicach i po odbudowie ze zniszczeń wojennych został ponownie rezydencją Lanckorońskich. W 1817 r, w czasie rozbiorów zamek był własnością władz austriackich, które urządziły w nim dużą fabrykę tytoniu. Funkcjonowała ona z przerwami do lat 90. XX w. Od 2000 r. zamek stanowi własność prywatną. Na bramie zamku zachował się kamienny herb Lanckorońskich.
  • kościół rzymskokatolicki p.w. Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny; pierwsza świątynia powstała już w 1478 jako drewniana, z wyposażenia tego kościoła ocalały do dzisiejszych czasów dwie drewniane figurki. Następnie miejscowy kościół trafił pod opiekę Lanckorońskich, którzy nie szczędzili funduszy na jego wyposażenie i wizerunek. Na początku XIX wieku kościół spłonął. Obecna świątynia została wybudowana (konsekrowana w 1842[8]) w stylu neobarokowym i została wyposażona w organy. I ten budynek został dotknięty pożarem, a następnie odbudowany. Po wysiedleniu Polaków z tych ziem w 1945 roku kościół zamknięto i przeznaczono go na magazyn zbóż, a następnie wykorzystywano jako salę sportową. W latach 90. XX wieku zdewastowana świątynia została zwrócona wiernym i przystąpiono do prac restauracyjnych, które trwały od 1993 do 2002 roku. Fundusze pochodziły od różnych polskich organizacji i od prywatnych osób. Znaczną sumę przekazała hrabina Karolina Lanckorońska, która ufundowała także trzy dzwony do przykościelnej dzwonnicy. W kościele znajduje się tablica jej poświęcona.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Mieczysław Orłowicz: Ilustrowany przewodnik po Galicyi, Bukowinie, Spiszu, Orawie i Śląsku Cieszyńskim. Lwów: Karol Kwieciński, 1919, s. 153.
  2. Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej opracowany na podstawie wyników Pierwszego Powszechnego Spisu Ludności z dnia 30 września 1921 r. i innych źródeł urzędowych. T. 15: Województwo tarnopolskie. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 1923, s. 8.
  3. Ustawa z dnia 31 grudnia 1945 r. o ratyfikacji podpisanej w Moskwie dnia 16 sierpnia 1945 r. umowy między Rzecząpospolitą Polską a Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich o polsko-radzieckiej granicy państwowej (Dz.U. z 1946 r. nr 2, poz. 5).
  4. Zdzisław Spieralski: Iskrzycki Mikołaj h. Rogala (ok.1480–1540). [W:] Polski Słownik Biograficzny. T. X, s. 171.
  5. Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkiem Księstwem Krakowskiem na rok 1905. Lwów: drukarnia Wł. Łozińskiego, 1905, s. 676.
  6. Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 21 lipca 1934 r. o podziale powiatu czortkowskiego w województwie tarnopolskiem na gminy wiejskie Dz.U. z 1934 r. nr 68, poz. 632.
  7. Jagielnica. [dostęp 2013-08-13].
  8. Catalogus Universi Venerabilis Cleri Saecularis et Regularis Archidioeceseos Leopolitanae R. L. pro Anno Domini MCCCXCV. Leopoli, 1895, s. 54. (łac.)

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]