Jak być kochaną

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Jak być kochaną
Gatunek dramat wojenny
Rok produkcji 1962
Data premiery 11 stycznia 1963
Kraj produkcji  Polska
Język polski
Czas trwania 97 min
Reżyseria Wojciech Jerzy Has
Scenariusz Kazimierz Brandys
Główne role Barbara Krafftówna
Zbigniew Cybulski
Muzyka Lucjan Kaszycki
Zdjęcia Stefan Matyjaszkiewicz
Scenografia Anatol Radzinowicz
Wytwórnia Zespół Realizatorów Filmowych „Kamera”

Jak być kochaną – polski melodramat psychologiczny z 1962 roku w reżyserii Wojciecha Jerzego Hasa, oparty na opowiadaniu Kazimierza Brandysa pod tym samym tytułem. Tematem filmu są losy aktorki Felicji (Barbara Krafftówna), która wspomina czasy okupacji niemieckiej ziem polskich, kiedy musiała chronić przed schwytaniem aktora Wiktora Rawicza (Zbigniew Cybulski).

Jak być kochaną został dobrze przyjęty przez krytyków, a poświęcone filmowi analizy upatrywały w nim polemikę z mitem bohaterskim postaci Maćka Chełmickiego z Popiołu i diamentu (1958) Andrzeja Wajdy. Jak być kochaną zwyciężył na Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w San Francisco, a na MFF w Bejrucie reżyser otrzymał nagrodę FIPRESCI[1].

Fabuła[edytuj | edytuj kod]

Felicja, znana aktorka prowadząca cykliczną audycję radiową Obiady u państwa Konopków udaje się w lot samolotem do Paryża. W trakcie odbywania lotu wspomina czasy okupacji[2].

Na początku okupacji Felicja była działającą w konspiracji, młodą aktorką zakochaną bez wzajemności w koledze po fachu, Wiktorze Rawiczu. Otrzymała zadanie przechowania Rawicza w swoim pokoju, gdyż padało nań podejrzenie zamordowania volksdeutscha Petersa. Żeby mieć ukochanego przy sobie, Felicja gotowa była wiele poświęcić. Ukrywając Rawicza, stała się obiektem gwałtu zbiorowego ze strony niemieckich żołnierzy. Żeby przetrwać i zapewnić również Rawiczowi przetrwanie, zatrudniła się w niemieckim teatrze. Po wyzwoleniu została uznana za kolaborantkę i otrzymała zakaz pracy w teatrze. Wiktor, nie odwzajemniwszy jej uczucia, odszedł od niej i popadł w alkoholizm. Kiedy odnalazła go w knajpie i przyprowadziła do mieszkania, które dlań wciąż było przymusowym więzieniem, Rawicz wyskoczył ze swojego pokoju, tracąc życie. Felicja z trudem odnalazła własne miejsce w świecie, otrzymując propozycję udziału w audycji[2][1].

Obsada[edytuj | edytuj kod]

Produkcja[edytuj | edytuj kod]

Wojciech Jerzy Has, reżyser filmu

Opowiadanie Kazimierza Brandysa Jak być kochaną miało opinię niefilmowego, przede wszystkim ze względu na zawarty w nim monolog wewnętrzny. Wojciech Jerzy Has, przyszły reżyser adaptacji, był jednak pełen nadziei, że projekt filmu się uda[3]. Zdaniem reżysera „można sfilmować każdy wartościowy utwór literacki pod warunkiem, iż znajdziemy do niego odpowiedni klucz formalny”[4]. Ponadto Has uznawał pierwowzór literacki za dzieło „poświęcone cichemu bohaterowi ludzkiemu, a więc tym sprawom, które w rozmaitych utworach czy filmach zajmują na ogół niewiele miejsca”[4]. O ile w opowiadaniu Brandysa retrospekcje pojawiały się w ramach strumienia świadomości, w interpretacji Hasa, jak zaznaczyła Iwona Gródź, „obie warstwy: współczesna (podróż samolotem) i wspomnieniowa (okupacyjna) – krzyżują się pozornie, dość przypadkowo. W dalszych partiach filmu retrospekcje następują w porządku chronologicznym”[5].

Zdjęcia do Jak być kochaną wykonał Stefan Matyjaszkiewicz. Kolorystyka filmu opiera się na silnych kontrastach czerni i bieli, co upodabniało dzieło Hasa do utworów współtworzonych przez innego operatora filmowego, Jerzego Wójcika[6].

Odbiór[edytuj | edytuj kod]

Jak być kochaną odniósł sukces artystyczny. Jak pisał Andrzej Werner w podsumowaniu odbioru filmu, „publiczność zapełniała sale kinowe, krytyka – nie rozpieszczająca dotychczas autora – pisała superlatywy i to wprost jednogłośnie”[7]. Również za granicą, na Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Cannes, dzieło Hasa spotkało się z pozytywnym odbiorem[7]. Po latach Fred Camper z „Chicago Readera” twierdził, że „Zwarta kompozycja [dzieła] Hasa ukazuje klaustrofobię okupacji i podkreśla ideę filmu: w świecie ogarniętym niemiłosierną wojną nie ma dobrych wyborów”[8]. Kristin M. Jones na łamach „The Wall Street Journal” pisała, że Jak być kochaną jest „niesamowitą historią skrytej traumy wojennej wśród zwykłych ludzi”[9].

Film Hasa rozpatrywano przede wszystkim jako polemikę z romantycznym mitem ruchu oporu, przedstawionym na przykład w Popiele i diamencie Andrzeja Wajdy. Zdaniem Marcina Marona wyrazem demaskacji tego mitu była scena, w której Felicja natrafia na rozpijaczonego Rawicza, rozpowiadającego blagi na temat własnych rzekomych czynów bohaterskich. O ile towarzysząca tej scenie piosenka „Czerwone maki na Monte Cassino” w pierwowzorze Wajdy ustanawiała mit zbiorowy (dotyczy to zwłaszcza sceny z kieliszkami), u Hasa śpiewają ją pijani ludzie, a ikoniczna postać Maćka Chełmickiego z Popiołu i diamentu w Jak być kochaną zamieniła się we własną karykaturę[10].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Fred Camper, How to Be Loved, „Chicago Reader” [dostęp 2019-03-14].
  • Iwona Gródź, Varia: Balet czerni i bieli. O „Jak być kochaną” Wojciecha J. Hasa, „ER(R)GO. Teoria-Literatura-Kultura”, 13, 2006, s. 123-142.
  • Kristin M. Jones, The Fantastic Fictions of Director Wojciech Has, „The Wall Street Journal”, 14 października 2015 [dostęp 2019-03-14].
  • Marcin Maron, Dramat czasu i wyobraźni: filmy Wojciecha J. Hasa, Kraków: Universitas, 2010.
  • Jerzy Peltz, O realizacji „Jak być kochaną”, o pracy z aktorami, o przyczynach niepowodzenia „Złota” mówi Wojciech J. Has, „Film”, 5, 1963, s. 6-7.
  • Jan Słodowski, Leksykon polskich filmów fabularnych, Warszawa: Wiedza i Życie, 1996 [dostęp 2019-03-20].
  • Andrzej Werner, Film fabularny [w:] Jerzy Toeplitz (red.), Historia filmu polskiego, t. 5, Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, 1985, s. 19-117.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]