Jak hartowała się stal (powieść)

Jak hartowała się stal

Как закалялась сталь

Okładka wydania niemieckiego (1984)
Autor	Nikołaj Ostrowski
Typ utworu	powieść, fikcja
Wydanie oryginalne
Miejsce wydania	ZSRR
Język	rosyjski
Data wydania	1932–1934
Pierwsze wydanie polskie
Data wydania polskiego	1941

Jak hartowała się stal (ros. Как закалялась сталь) – jedna z najbardziej znanych powieści realizmu socjalistycznego autorstwa radzieckiego pisarza Nikołaja Ostrowskiego, w dużym stopniu autobiograficzna. Opowiada o poświęceniu młodego proletariackiego bohatera podczas wojny domowej po rewolucji październikowej. Pierwsza wersja ukazała się w gazecie Młoda Gwardia, później jako książka, z której usunięto fragmenty dotyczące osobistych problemów bohatera (autora). Tomy 1–2 wydano w latach 1932–34, natomiast pełne wydanie ukazało się w 1935. Pierwsze wydanie polskie ukazało się w 1941 r. (Kijów). Wydawnictwo Książka i Wiedza wydało ten tytuł w 1984 r. w serii Biblioteka Młodych, było to wydanie jedenaste. W krajach socjalistycznych powieść ta stała się lekturą szkolną, a główny bohater, Paweł (Pawka) Korczagin, stawiany był za wzór dla młodzieży.

Adaptacje filmowe i teatralne

Powieść trzykrotnie sfilmowano w ZSRR. Pierwsza ekranizacja pt. „Jak hartowała się stal” w reżyserii Marka Donskiego powstała jeszcze w czasie II wojny światowej, w 1942 roku. W rolę głównego bohatera wcielił się Władimir Perist-Petrenko. Druga adaptacja filmowa pt. „Na polu chwały” (w oryginale „Paweł Korczagin”) z 1957 roku, w reżyserii Aleksandra Alowa i Włodzimierza Naumowa, stała się bardziej znana. Tytułową postać zagrał Wasilij Łanowoj, a dubbing głównego bohatera w polskiej wersji zapewnił Wiesław Gołas. Po raz trzeci powieść sfilmowano w roku w 1973, ponownie pt. „Jak hartowała się stal”, w reżyserii Nikołaja Maszczenki.

W oparciu o powieść opracowany został przez F. Bondarenkę scenariusz sztuki teatralnej w 9 odsłonach pt. „Paweł Korczagin”, wydany w Polsce w 1950 r., a przeznaczony dla szkolnych teatrów dziecięcych i młodzieżowych.

Teatr Śląski im. Stanisława Wyspiańskiego w Katowicach wystawił adaptację teatralną pt. „Jak hartowała się stal” w reżyserii Gustawa Holoubka i Bolesława Smeli, w rolę główną wcielił się Bernard Krawczyk. Prapremiera miała miejsce 28 listopada 1953 roku. Wykonano 33 przedstawienia dla łącznej liczby 15 985 widzów .