Jakub Szydłowiecki (starszy)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy protoplasty rodu Szydłowieckich. Zobacz też: Jakub Szydłowiecki – podskarbi wielki koronny.
Jakub Szydłowiecki
Herb
Odrowąż
Dynastia Odrowążowie
Rodzina Szydłowieccy
Data i miejsce urodzenia XIV wiek
Szydłowiec
Data i miejsce śmierci pomiędzy 1433-1436
Szydłowiec
Żona

NN Jastrzębiec

Dzieci

Stanisław, Piotr, Mikołaj, Barbara, 8 NN córek

Jakub Szydłowiecki z Odrowążów[a] (ur. II połowa XIV wieku, zm. między 1433 a 1436[1]) – polski możnowładca, protoplasta rodu Szydłowieckich[b], rycerz herbu Odrowąż, współdziedzic Szydłowca.

Służba[edytuj]

Jakub Odrowąż Szydłowiecki, biorąc udział w bitwie pod Grunwaldem, zdobył sobie sławę "dzielnego rycerza"[c]. Służył on najprawdopodobniej w krakowskiej chorągwi nadwornej, a więc w osobistej straży króla Władysława Jagiełły. Tę chorągiew prowadził Jakub ze Sprowy herbu Odrowąż, krewny Jakuba Szydłowieckiego[2].

W latach 14121423 był dworzaninem biskupa Wojciecha Jastrzębca.

Pierwsi Szydłowieccy prawdopodobnie zajmowali dwa, oddzielnie stojące, dwory, mimo iż nigdy nie przeprowadzili podziału miasta, ani okolicznych dóbr, którymi zarządzał Sławko – brat Jakuba[d], gdyż Jakub, będąc dworzaninem biskupa krakowskiego, nie był zbyt częstym gościem w Szydłowcu. Po zakończeniu służby Jakub najprawdopodobniej zamieszkał w grodzie[e] położonym nieopodal osady, w rozlewiskach rzeki Korzeniówki.

Działalność[edytuj]

Plan Szydłowca z czasów Jakuba

Pierwszymi Odrowążami, używającymi nazwiska Szydłowiecki, byli najprawdopodobniej bracia Jakub i Sławko. Najstarsza wzmianka o nich pojawiła się w dokumencie z 1 stycznia 1401, w którym określeni zostali jako "Bracia i Dziedzice z Szydłowca".

Jakub wraz z bratem, w 1401 roku, ufundowali parafię i drewniany kościół pod wezwaniem św. Zygmunta. Ufundowany kościół parafialny uposażyli czterema łanami ziemi, stawem rybnym, łąką, lasem z barciami, dwiema karczmami oraz dziesięcinami z pięciu wsi, w tym Szydłowca.

8 lutego 1427 Jakub i Sławko określili prawa i obowiązki mieszczan szydłowieckich na wzór Sandomierza. Mieszczanie mieli płacić na rzecz właścicieli miasta po groszu od domu, tyle samo od warzenia i szynkowania piwa i po 2 grosze od każdego ogrodu. Rzemieślnicy musieli dawać po groszu od warsztatu, natomiast sukiennicy od folowania i ram sukiennych. Mieszczanie mieli także obowiązek płacenia dziedzicom po 6 denarów od każdej grzywny szosu oraz w razie wojny stawiania konia wartości 3 grzywien. W zamian za to otrzymali las Karwa, leżący za sadzawką plebańską oraz dąbrowę i inne nieużytki w celu wykorzystania na pastwiska. Zezwolono im także na wybór dwóch rajców; dalszych dwóch wyznaczali właściciele miasta.

W 1433 wspólnie nadali szydłowieckiej parafii kolejne pięć karczem położonych w Szydłowcu, a ponadto z dziesięciu własnych przeznaczyli po groszu na rzecz kościoła. Ofiarowali również część lasu z pasieką oraz grunta leżące między rzeką Korzeniówką a Wolą Szydłowiecką.

Posiadłości[edytuj]

Jakub Szydłowiecki był spadkobiercą szydłowieckiego klucza dóbr rodu Odrowążów, w skład którego wchodziły następujące miejscowości: Nowy Szydłowiec, Stary Szydłowiec, Ciechostowice, Szydłówek, Wola Korzeniowa, Grabowa, Dziurów, Pogorzałe, Chlewiska, Skarżysko Książęce i Prędocinek.

Oprócz dóbr szydłowieckich, Jakub posiadał także wieś Dęba, którą w 1414 zastawił na sześć lat Stanisławowi Mazurowi z Łaźniewa.

Do 1412 Szydłowcem zarządzali Jakub, Sławko i Małgorzata. W 1413 bracia odkupili od swojej siostry Małgorzaty, żony Piotra z Tułkowic, jej dziedziczną część Szydłowca. Po śmierci Sławka, Szydłowiec przeszedł na własność Jakuba, po którym dobra odziedziczyli jego synowie.

Genealogia[edytuj]

Jakub Szydłowiecki był synem nieznanego z imienia Odrowąża oraz bratem Sławka i Małgorzaty.

Ożenił się z krewną biskupa Wojciecha Jastrzębca, z którego to związku urodziło się trzech synów i dziewięć córek. Jedna miała na imię Barbara, natomiast imiona pozostałych córek są nieznane. Najstarszym synem był Stanisław, drugim z rzędu Piotr, a trzecim Mikołaj.

Śmierć Jakuba Szydłowieckiego nastąpiła po bracie Sławku, pomiędzy 1433 a 1436. W 1433 bracia wystawili dokument dla kościoła w Szydłowcu, natomiast w 1436 król Władysław Warneńczyk, nadając miastu prawo organizowania corocznego jarmarku na św. Zygmunta, uczynił to na prośbę synów Jakuba – braci: Piotra, Stanisława i Mikołaja Szydłowieckich.

Drzewo genealogiczne Jakuba Szydłowieckiego
 
 
 
 
 
 
 
 
 
N Odrowąż
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Jakub Szydłowiecki ≈ nieznana z imienia Jastrzębcówna
 
Małgorzata Odrowąż
 
Sławko Szydłowiecki – duchowny
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Mikołaj Szydłowiecki
 
Piotr Szydłowiecki
 
Stanisław Szydłowiecki
 
Barbara Szydłowiecka
 
8 nieznanych z imienia córek
 

Uwagi

  1. Pochodził z domu i rodu Odrowążów, dopiero pod koniec XIV wieku przyjął wraz z bratem nazwisko Szydłowiecki (bracia wymienieni są po raz pierwszy jako Szydłowieccy w akcie erekcyjnym kościoła parafialnego św. Zygmunta z 1 stycznia 1401 roku)
  2. Bartosz Paprocki wymienia Andrzeja Obulo "de Szydlowiecz", dziedzica Gór, kasztelana sandomierskiego w 1362. Dokument ten jest jednakże falsyfikatem, gdyż Andrzej, kasztelan wiślicki, jest wymieniony w 1342, nie był zaś kasztelanem sandomierskim w 1362. W: Krzysztof Dumała, Studia z dziejów Szydłowca, s. 190
  3. Akta radomskie, łac. strenuus miles, przypis w: Jerzy Kieszkowski, Kanclerz Krzysztof Szydłowiecki – z Dziejów kultury i sztuki z Zygmuntowskich czasów, Poznań 1912, s.8; W. Puget w pracy Z dziejów zamku w Szydłowcu tłumaczy łacińskie stwierdzenie strenuus miles jako "sławny rycerz"; "strenuus miles" w średniowiecznej łacinie oznacza "rycerza pasowanego".
  4. Dwór Sławka znajdował się w miejscu późniejszego kościoła św. Ducha i św. Anny
  5. Dawny gród znajdował się w miejscu obecnego zamku w Szydłowcu

Przypisy

  1. Danuta Słomińska-Paprocka, Szydłowiec i okolice, Szydłowiec 2003
  2. Na szlaku książąt mazowieckich, nr 1/(04)/2010, ​ISBN 978-83-925516-9-0​, s. 27

Bibliografia[edytuj]

  • Jerzy Kieszkowski, Kanclerz Krzysztof Szydłowiecki – z Dziejów Kultury i Sztuki z Zygmuntowskich Czasów, Poznań 1912
  • red. Jacek Wijaczka, Zamek Szydłowiecki i jego właściciele – materiały sesji popularnonaukowej, Szydłowiec 1996, ​ISBN 83-904721-0-4
  • red. Zenon Guldon, Hrabstwo szydłowieckie Radziwiłłów – materiały sesji popularnonaukowej, Szydłowiec 1994
  • Danuta Słomińska-Paprocka, Szydłowiec i okolice, Szydłowiec 2003
  • Krzysztof Dumała, Studia z dziejów Szydłowca, Rocznik Muzeum Świętokrzyskiego – t. 4, Kraków 1967
  • Wanda Puget, Z dziejów zamku w Szydłowcu, Rocznik Muzeum Świętokrzyskiego – t. 4, Kraków 1967
  • Stefan Rosiński, Mikołaj i Krzysztof Szydłowieccy – patroni turnieju rycerskiego, Szydłowiec 2006, ​ISBN 83-60126-20-8
  • Jan Wiśniewski, Dekanat Konecki, Radom 1913