Jakub Większy Apostoł

Święty
Jakub Większy (Starszy)
Apostoł

apostoł męczennik
Jakub Większy Apostoł, obraz pędzla El Greca (1608–1614)
Miejsce urodzenia	Betsaida
Data i miejsce śmierci	43 Jerozolima
Przyczyna śmierci	ścięcie mieczem
Czczony przez	kościoły chrześcijańskie
Wspomnienie	25 lipca 13 maja i 13 lipca
Atrybuty	bukłak, kij pielgrzyma, księga, miecz, muszla, torba, turban turecki, zwój
Patron	Hiszpanii, Portugalii, Lęborka, zakonów rycerskich oraz m.in. rybaków, aptekarzy, drogistów, pielgrzymów, robotników i żebraków
Szczególne miejsca kultu	Santiago de Compostela

Jakub Większy, Apostoł, Jakub Pielgrzym lub Jakub z Compostelli, cs. Apostoł Iakow Ziewiediejew (zm. w 43 w Jerozolimie) – jeden z 12 apostołów Jezusa Chrystusa, zwany Większym (dla odróżnienia od Jakuba Mniejszego (Młodszego) Apostoła), syn Zebedeusza i Salome, brat Jana Ewangelisty (Jana Teologa), męczennik, święty Kościoła rzymskokatolickiego, starokatolickiego, anglikańskiego, ewangelickiego, ormiańskiego, koptyjskiego, greckokatolickiego i prawosławnego. Święty ten wymieniany jest w Modlitwie Eucharystycznej (Communicantes) Kanonu rzymskiego.

Życiorys

Jakub uczestniczył w Przemienieniu Pańskim, obraz Rafaela

W Nowym Testamencie

Występuje we wszystkich czterech Ewangeliach kanonicznych i w Dziejach Apostolskich.

Jakub zwany Większym był synem Zebedeusza i Salome, a jego młodszym bratem był Jan. Pochodził z majętnej rodziny najprawdopodobniej z Betsaidy i był rybakiem nad Jeziorem Galilejskim, tak jak jego ojciec. Gdy został powołany przez Jezusa porzucił zawód rybaka i nigdy już do niego nie wrócił. Jan, Jakub i Szymon Piotr należeli do najbliższych uczniów Chrystusa. Ze względu na swój porywczy charakter Jan i Jakub zostali nazwani przez swego Nauczyciela synami Gromu. Jakub był świadkiem wskrzeszenia córki Jaira, uzdrowienia teściowej Piotra i przemienienia na Górze Tabor. Wraz z Andrzejem, Piotrem i Janem pytał Jezusa o koniec świata, a także dopraszał się o zaszczytne miejsce w Królestwie Niebieskim i nakłaniał Nauczyciela do wygłoszenia mowy eschatologicznej. Towarzyszył Chrystusowi podczas modlitwy w Ogrójcu, jednak nie był świadkiem ukrzyżowania.

Zgodnie z przekazem Dziejów Apostolskich, po Wniebowstąpieniu, był obecny na Wieczerniku, a następnie miał ewangelizować w Judei i Samarii. Zmarł w 43 roku najprawdopodobniej w Jerozolimie, przez ścięcie, z rozkazu Heroda Agryppy.

W źródłach pozabiblijnych

Pomimo, że Jakub pełnił ważną rolę wśród dwunastu, to jego postać nie doczekała się rozbudowanej literatury apokryficznej. Największą z nich jest IV/VI-wieczna Legenda maior, z której korzystał Pseudo-Abdiasz. Według niej, po śmierci Zebedeusza, Jakub miał sprzedać rodzinny majątek i kupić za to posiadłość w Jerozolimie, której część wynajął Józefowi Kajfaszowi. Ten sam apokryf wskazuje jakoby przed powołaniem przez Jezusa, był uczniem Jana Chrzciciela. Dodatkowo wspomina walkę Jakuba z Hermogenesem i Filetosem, a także opis śmierci Jakuba, który miał przed śmiercią ucałować swojego kata (wersję tę potwierdza Klemens Aleksandryjski i Euzebiusz z Cezarei).

W okolicach VII wieku, kiedy pojawiło się Breviarium Apostolorum zaczęła się rozwijać legenda o pobycie Jakuba na półwyspie Iberyjskim. Miał on tam się udać na prośbę Jezusa, z błogosławieństwem Maryi, jednak nie odniósł tam sukcesów duszpasterskich. Miał wówczas otrzymać widzenie Maryi, która prosiła by zbudował jej sanktuarium Matki Bożej na Kolumnie. W IX wieku rozwinęła się legenda grobu apostoła w Santiago de Composteli, według której pustelnikowi Pelagiusz miał się objawić Jakub i poinformować go o położeniu jego zwłok.

Kult w Polsce

Święty Jakub Apostoł adoruje Najświętszą Maryję Pannę

Kult św. Jakuba wprowadzili, za czasów panowania Kazimierza Odnowiciela, benedyktyni pochodzący z Leodium (obecnie Liège ). W XI wieku było 15 kościołów pod jego wezwaniem. Wezwanie to przypisane jest do najstarszych kościołów diecezji kieleckiej. Według Jana Łaskiego było w diecezji gnieźnieńskiej 28 kościołów pod wezwaniem św. Jakuba. W XVI wieku, w Krakowie, na Kazimierzu, była szkoła św. Jakuba.

W diecezji krakowskiej w XV wieku było 28 kościołów, najstarsze pochodzą z XI-XII, większość z XIII wieku. Najstarsze wizerunki św. Jakuba pochodzą z XV wieku. W 2008 roku były 164 kościoły i kaplice pod wezwaniem św. Jakuba. Wizerunków Świętego zanotowanych w Katalogach Zabytków jest ok. 120.

W czerwcu 2004 w Jakubowie powstało Bractwo św. Jakuba Starszego Apostoła, obecnie funkcjonujące jako ogólnopolskie stowarzyszenie mające siedem oddziałów. W lipcu 2005 odtworzono ono Dolnośląską Drogę św. Jakuba, z Jakubowa do Zgorzelca. Był to pierwszy w Polsce fragment Camino de Santiago, czyli europejskiej sieci szlaków pielgrzymich prowadzących do grobu św. Jakuba w Santiago de Compostela.

W czerwcu 2007 biskup zielonogórsko-gorzowski Adam Dyczkowski ustanowił w Jakubowie pierwsze w Polsce sanktuarium św. Jakuba Starszego.

Patronat

Święty Jakub w chwale

W Kościele Zachodu Jakub Starszy jest patronem Hiszpanii i Portugalii, oraz walk z islamem, zakonów rycerskich, opiekunem pielgrzymów. Na Wschodzie patronuje rybakom, którzy zanoszą do niego modlitwy o obfite połowy i szczęśliwe wiatry. Jest również patronem aptekarzy, dekarzy, drogistów, pielgrzymów, robotników, żebraków; dawniej patron woskowników, wojowników, kapeluszników.

W Polsce

W Polsce jest patronem i współpatronem wielu kościołów, m.in. bazyliki archidiecezjalnej w Szczecinie, bazyliki konkatedralnej w Olsztynie, kościoła św. Jakuba w Toruniu i sanktuarium św. Jakuba Apostoła w Jakubowie.

Dzień obchodów

W Kościele katolickim, anglikańskim i ewangelickim jego święto liturgiczne obchodzone jest 25 lipca.

Przeniesienie relikwii wspominane jest 30 grudnia, natomiast przeniesienie głowy do klasztoru St. Waast – 3 stycznia.

Cerkiew prawosławna wspomina apostoła Jakuba dwukrotnie:

• 30 kwietnia/13 maja, tj. 13 maja według kalendarza gregoriańskiego,
• 30 czerwca/13 lipca, tj. 13 lipca (Sobór dwunastu apostołów).

Relikwie

Relikwiarz z relikwiami świętego

Według tradycji, niemającej naukowego potwierdzenia, gdy w VII wieku Palestynę opanowali Arabowie, relikwie św. Jakuba przeniesiono z Jerozolimy do Composteli w Hiszpanii, gdzie w ich obecności doszło do wielu cudownych uzdrowień. Tam też, w katedrze pod swoim wezwaniem, znajdują się do chwili obecnej.

Pielgrzymki do grobu apostoła były w średniowieczu wielką manifestacją uczuć religijnych. Dzięki nim Hiszpanię zaczęto nazywać „krajem św. Jakuba”.

Ikonografia

Tradycyjne przedstawienie świętego

Święty Jakub jako pielgrzym

W ikonografii Zachodu św. Jakub przedstawiany jest jako starzec o silnej budowie ciała w długiej tunice i w płaszczu lub pielgrzym w miękkim kapeluszu z szerokim rondem.

Jego atrybutami są: bukłak, kij pielgrzyma, księga, miecz, muszla, torba, turban turecki, zwój.

Na Wschodzie apostoł najczęściej przedstawiany jest na ikonach z księgą lub zwojem. Jest mężczyzną w średnim wieku, z ciemną, niedługą brodą. Odziany w typowe dla apostołów szaty i sandały. Poza scenami, na których obecni są inni spośród dwunastu apostołów, Jakub obecny jest na ikonach Przemienienia Pańskiego, gdzie klęczy lub leży u stóp Chrystusa oraz w scenie wskrzeszenia córki Jaira.

Heraldyka

Wizerunek Jakuba Większego Apostoła, jak i sam krzyż, występuje również w wielu herbach miast.

• 
  Krzyż św. Jakuba – wersja 1
• 
  Krzyż św. Jakuba – wersja 2

Zobacz też

• kult świętych
• męczennicy wczesnochrześcijańscy
• modlitwa za wstawiennictwem świętego
• święci i błogosławieni Kościoła katolickiego
• święci prawosławni
• Zakon Santiago
• Jakub Mniejszy Apostoł

Bibliografia

• Marek Starowieyski: Apostołowie. Cz. 1: Andrzej, Jan, Paweł, Piotr, Tomasz. Kraków: WAM, 2020. ISBN 978-83-277-1822-8. (pol.).
• Marek Starowieyski: Apostołowie. Cz. 2: Bartłomiej, Filip, Jakub Mniejszy, Jakub Większy, Judasz, Maciej, Mateusz, Szymon i Juda Tadeusz, Ewangeliści, uczniowie Pańscy. Kraków: WAM, 2020. ISBN 978-83-277-1823-5. (pol.).
• Pius Czesław Bosak: Słownik-konkordancja osób Nowego Testamentu. Poznań: W Drodze, 1991. ISBN 83-7033-081-9. (pol.).