Jakub Zadzik

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Jakub Zadzik
Ilustracja
Herb Jakub Zadzik
Data i miejsce urodzenia 1582
Drużbin
Data i miejsce śmierci 17 marca 1642
Bodzentyn
biskup chełmiński
Okres sprawowania 1624–1635
biskup krakowski
Okres sprawowania 1635–1642
Wyznanie katolickie
Kościół rzymskokatolicki
Nominacja biskupia 1624, 1635
Sakra biskupia 13 kwietnia 1625
Jakub Zadzik – fragment plafonu Sąd nad arianami znajdującego się w Pałacu Biskupów Krakowskich w Kielcach

Jakub Zadzik herbu Korab (ur. 1582 w Drużbinie koło Sieradza, zm. 17 marca 1642 w Bodzentynie) – biskup krakowski (od 17 września 1635), biskup chełmiński (od 1624), dziekan kapituły katedralnej poznańskiej w latach 1619–1630[1], kanclerz wielki koronny, podkanclerzy koronny, sekretarz wielki koronny od 1613 roku, regent kancelarii większej[2],dyplomata. Jako senator wziął udział w sejmach: 1626, 1627, 1628, 1629 (I), 1629 (II). 1631, 1632 (II), 1632 (III), 1633, 1634, 1635 (I), 1635 (II), 1637 (I), 1637 (II), 1638, 1639, 1640 i 1641 roku)[3].

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Młodość i wykształcenie[edytuj | edytuj kod]

Był najmłodszym z 12 dzieci Jakuba i Jadwigi z Borsów h. Dołęga (córki Jana Borsy z Ziwanic i Ewy z Romiszewskich z Romiszowic h. Jelita). Nauki pobierał w kolegium jezuickim w Kaliszu, na uniwersytecie w Krakowie oraz w Perugii i w Rzymie. Na uniwersytecie w Perugii uzyskał tytuł doktora obojga praw, a w Rzymie studiował teologię i tamże w 1604 przyjął święcenia kapłańskie. W 1606 został kanonikiem gnieźnieńskim, w 1608 krakowskim, w 1611 kanonikiem warszawskim, rok później włocławskim i w 1619 poznańskim.

Początki kariery[edytuj | edytuj kod]

Swoją karierę związał z kancelarią królewską. W 1608 przebywał ponownie w Rzymie i przez pewien czas zdobywał doświadczenie w kurii rzymskiej. Po powrocie do kraju pracował w kancelarii podkanclerzego Wawrzyńca Gembickiego, który w 1609 wyprawił Zadzika do Zygmunta III przebywającego pod Smoleńskiem. W 1612 ponownie brał udział w wyprawie moskiewskiej.

Biskup chełmiński[edytuj | edytuj kod]

W 1624, po śmierci Jana Kuczborskiego, otrzymał od króla nominację na biskupstwo chełmińskie, a 2 grudnia 1624 otrzymał prekonizację papieską. Z racji na szczupłe dochody płynące z tego biskupstwa otrzymał równolegle probostwo katedralne płockie i scholasterię łęczycką. Diecezję objął przez pełnomocnika 14 lutego 1625, sakrę biskupią przyjął 13 kwietnia w Warszawie, a 30 kwietnia odbył ingres do katedry w Chełmży. 10 kwietnia brał udział w sejmiku Prus Królewskich w Grudziądzu, na którym otrzymał indygenat. Aktywnie zajął się sprawami swojej diecezji w której stale rezydował aż do połowy 1627. Wydał nową ordynację dla Chełmna, a w 1627 rozpoczął rozbudowę zamku biskupiego w Lubawie. Po wybuchu wojny ze Szwecją wydał polecenie rozpoczęcia modlitw o pokój. W związku z nominacją kanclerską, w późniejszym okresie rzadko przebywał w diecezji. Na synodzie prowincjalnym w Piotrkowie zastąpił go kanonik Walenty Szczawiński. Po zakończeniu wojny ze Szwecją nakazał powrócić do diecezji wszystkim duchownym, którzy ją opuścili podczas wojny. 8 listopada 1630 ustanowił kanonikat doktorski w kapitule katedralnej chełmińskiej. W 1631 erygował w Grudziądzu klasztor benedyktynek. Był elektorem Władysława IV Wazy z województwa chełmińskiego w 1632 roku[4]. W 1634, podczas pobytu w Toruniu upominał się o prawa katolików zamieszkujących to miasto.

Kanclerz i dyplomata[edytuj | edytuj kod]

Podczas wojny polsko-szwedzkiej został na sejmie warszawskim 18 listopada 1627 mianowany podkanclerzym, 10 sierpnia 1628 r. kanclerzem wielkim koronnym. Był znakomitym dyplomatą orientującym się tak w polityce zagranicznej, jak i kwestiach polityki wewnętrznej. Był zdecydowanym zwolennikiem zawarcia pokoju ze Szwecją oraz reform skarbowych. Stał na czele delegacji negocjującej rozejm ze Szwecją w 1629. Na sejmie w 1631 domagał się militarnego zabezpieczenia Prus Królewskich. W 1632 brał udział w elekcji Władysława IV oraz w jego koronacji. Jako pełnomocnik królewski negocjował i podpisał w 1634. pokój polanowski z Rosją. Następnie prowadził pertraktacje ze Szwedami zakończone w 1635 r. 26-letnim rozejmem w Sztumdorfie. W związku z nominacją na biskupstwo krakowskie 29 listopada 1635 złożył urząd kanclerski.

Biskup krakowski[edytuj | edytuj kod]

Nominację królewską na biskupstwo krakowskie otrzymał 26 lutego 1635, a prowizję papieską 17 września 1635. Diecezję objął w posiadanie przez pełnomocnika 30 października 1635, a ingres do katedry wawelskiej odbył 2 lutego 1636. Uwolniony od zajęć państwowych zajął się działalnością duszpasterską i gospodarczą w diecezji. W Krakowie ufundował i uposażył kościół pw. św Józefa z klasztorem Bernardynek, gdzie pierwszą przełożoną była siostra biskupa Teresa Zadzikówna. Jako biskup swoimi aktywnymi działaniami i nieprzejednaną postawą doprowadził do wszczęcia procesu, a następnie do wydania wyroku (1638), który likwidował Akademię Rakowską braci polskich w Rakowie[5]. Zbudował w Kielcach pałac biskupi, należący do najpiękniejszych rezydencji polskich. W katedrze wawelskiej wyremontował kaplicę św Jana Chrzciciela, w której został pochowany. W 1638 odmówił przyjęcia nominacji na arcybiskupa gnieźnieńskiego.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Mikołaj Pukianiec, Organizacja i funkcjonowanie poznańskiej kapituły katedralnej w XVII wieku, s. 24.
  2. Urzędnicy centralni i nadworni Polski XIV-XVIII wieku, Kórnik 1992, s. 147.
  3. Leszek Andrzej Wierzbicki, Senatorowie koronni na sejmach Rzeczypospolitej, Warszawa 2017, s. 174.
  4. Suffragia Woiewodztw y Ziem Koronnych, y W. X. Litewskiego, Zgodnie ná Naiásnieyssego Władisława Zygmunta ... roku 1632 ... Woiewodztwo Krákowskie., s. D2.
  5. J. Tazbir, Zagłada ariańskiej stolicy, [w:] Arianie i katolicy, Warszawa 1971.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • J. Dorobisz, Jakub Zadzik (1582–1642), Opole 2000.
  • Kazimierz Lepszy (red.): Słownik biograficzny historii powszechnej do XVII stulecia. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1968.