Jan Čapek z Sán

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Jan Čapek z Sán na rysunku Mikoláša Aleša (1901).
Adolf Liebscher, Czesi nad Bałtykiem.

Jan Čapek z Sán pol. Jan Czapek z Sanu[1] (XV wiek) – czeski dowódca wojskowy, husyta, w l. 1431-34 dowódca wojsk polnych sierotek.

W 1433 r. podczas wojny polsko-krzyżackiej na czele sierotek, wspólnie z siłami polskimi, najechał i spustoszył należące do zakonu krzyżackiego Nową Marchię i Pomorze Gdańskie, docierając do Bałtyku. W czasie wyprawy husyci m.in.: od 6 lipca przez 6 tygodni oblegali Chojnice, zajęli Pelplin i spalili tamtejszy klasztor cystersów, zdobyli Tczew, gdzie okrutnie obeszli się z pojmanymi Czechami służącymi u krzyżaków jako żołnierze zaciężni, ostrzelali Gdańsk z dział ustawionych na Biskupiej Górce i spalili leżący poza murami miejskimi szpital św. Jakuba z kaplicą, a także drewnianą strażnicę w Wisłoujściu, po czym splądrowali i spalili klasztor cysterski w Oliwie.

Pod Oliwą (w rejonie Jelitkowa) wyprawa dotarła do brzegów Zatoki Gdańskiej. Jak zapisał Jan Długosz, morze wywarło wielkie wrażenie na Czechach, którzy wykąpali się w nim i nabierali słoną wodę do naczyń, by pochwalić się nią po powrocie do kraju. Jan Čapek miał wjechać konno w fale i przemówić: Oto bracia, przyznaję się wam, że osiągnąwszy w tym miejscu koniec świata, nie mogę się dalej posuwać, ponieważ wzbraniają mi tego morskie wody.

Za okazaną pomoc król Władysław II Jagiełło podarował Čapkowi wielbłąda. Krótko potem, w czasie oblężenia katolickiego Pilzna, zwierzę zostało zagarnięte przez obrońców miasta podczas wypadu i od tego czasu wielbłąd jest jednym z elementów herbu Pilzna.

W 1434 r. w bitwie pod Lipanami, w której radykalni husyci (taboryci i sierotki) zostali pokonani przez koalicję utrakwistów i katolików, Jan Čapek dowodził jazdą strony radykalnej i w obliczu klęski wycofał swoje siły z pola bitwy. Po rozpuszczeniu sierotek opuścił ziemie Czech i wstąpił na służbę króla polskiego. Ostatnia wzmianka o nim pochodzi z 1445 r.

Jan Čapek z Sán pojawia się także na kartach „Trylogii husyckiejAndrzeja Sapkowskiego – w „Bożych bojownikach” ratuje Reinmara z Bielawy z opresji, a następnie gości go na zamku w Michalovicach, zaś w „Lux perpetua” wspomniana jest jego wyprawa na Prusy oraz opisany udział w bitwie pod Lipanami.

Przypisy

  1. J. Tazbir, Państwo bez stosów. Szkice z dziejów tolerancji w Polsce XVI i XVII wieku, wyd. 3, Warszawa 2009, s. 28.