Jan Augustyński

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Jan Augustyński
Data i miejsce urodzenia 1 lutego 1878
Odporyszów
Data i miejsce śmierci 13 czerwca 1943
Warszawa
Zawód nauczyciel
Narodowość  Polska
Rodzice Wojciech, Elżbieta
Małżeństwo Stefania
Dzieci Jerzy[potrzebny przypis], Witold
Krewni i powinowaci Stanisław, Władysław, Marcin, Zygmunt (bracia), Jędrzej (bratanek), Andrzej (wnuk stryjeczny)[potrzebny przypis]
Odznaczenia
Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski Złoty Krzyż Zasługi

Jan Augustyński (ur. 1 lutego 1878 w Odporyszowie, zm. 13 czerwca 1943 w Warszawie) – polski nauczyciel, wiceprezes Zarządu Gdańskiej Macierzy Szkolnej, dyrektor Gimnazjum Polskiego w Gdańsku.

Życiorys[edytuj]

Urodził się 1 lutego 1878 w Odporyszowie[1]. Był synem Wojciecha Augustyńskiego (wieloletniego wójta gminy Odporyszów) i Elżbiety z domu Pytka. Miał cztery siostry i czterech braci: Stanisław (1869-1949, urzędnik, działacz społeczny, poseł na Sejm III kadencji II RP), Władysław (1880-1939, sędzia i adwokat w Katowicach), Marcin (1882-1965, właściciel gospodarstwa w Odporyszowie), Józef (1887-1969, rolnik, sybirak), Zygmunt (1890-1959, prawnik, dziennikarz, działacz konspiracyjny podczas wojny, więzień polityczny).

W latach 1898-1900 studiował prawo na Wydziale Prawa Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie, a następnie filologię klasyczną na Uniwersytecie we Lwowie. 1 września 1905 rozpoczął pracę w VII Gimnazjum we Lwowie jako zastępca nauczyciela[1]. Następnie pracował w C. K. Gimnazjum Męskiego w Sanoku od 28 czerwca 1906 w tym samym charakterze[2]. 5 czerwca 1908 złożył egzamin[1], a 1 września 1908 został mianowany nauczycielem rzeczywistym w sanockim gimnazjum[3][4][1]. W szkole nauczał języka łacińskiego i języka greckiego, kaligrafii oraz prowadził bibliotekę dla nauczycieli i zbiory archeologiczne[5][6][7][8][9][10][11][12][13]. Reskryptem C. K. Rady Szkolnej Krajowej z 1 czerwca 1911 został zatwierdzony w zawodzie nauczycielskim i otrzymał tytuł c. k. profesora[14][15].

Był członkiem sanockiego gniazda Polskiego Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” (od 1906 i od 1912)[16][17]. 27 października 1910 został wybrany członkiem wydziału[18], a później przed 1914 był członkiem wydziału i sekretarzem wydziału „Towarzystwa Bursy”, sprawującego pieczę nad Bursą Jubileuszową im. Cesarza Franciszka Józefa w Sanoku[19][20][21]. Od 1970/1989 należał do Towarzystwa Nauczycieli Szkół Wyższych[22], pełniąc w nim funkcję sekretarza[23], skarbnika[24], a 26 października 1919 wybrany przewodniczącym[25]. Został przysięgłym głównym przy C. K. Sądzie Obwodowym w Sanoku na rok 1913[26]. Do 1922 był członkiem zarządu Towarzystwa Kredytowego Urzędników i Sług Państwowych dla Budowy Domów Mieszkalnych i Dostarczenia Członkom Artykułów Spożywczych[27].

Podczas I wojny światowej od 15 września 1914 wraz z bliskimi przebywał w Salzburgu[28]. W czasie wojny organizował w Czechach i Austrii szkolnictwo polskie dla uchodźców z Małopolski. Pracował również w Komitecie Pomocy Ofiarom Wojny. Został członkiem zarządu zawiązanego w 1919 Koła Przyjaciół Harcerstwa w Sanoku[29]. Od połowy marca 1920 był dyrektorem gimnazjum w Nakle[30], a następnie w 1923 dyrektorem gimnazjum w Grudziądzu. W 1925 objął stanowisko dyrektora Gimnazjum Polskiego w Gdańsku i pełnił tę funkcję przez 14 lat. Starannie realizowana przez niego koncepcja wychowawcza wyniosła szkołę do rangi najlepiej zorganizowanego i prowadzonego gimnazjum w Polsce. Jako długoletni wiceprezes Zarządu Gdańskiej Macierzy Szkolnej i przewodniczący Komisji Szkolno-Oświatowej kierował organizacją całego szkolnictwa polskiego w Gdańsku w zakresie polskich szkół senackich i prywatnych.

Kilka dni przed wybuchem II wojny światowej wyjechał do Katowic na pogrzeb swego brata mec. Władysława Augustyńskiego. Dzięki ostrzeżeniu, że znajduje się na „czarnej liście” gestapo, z pogrzebu brata już po 1 września nie powrócił do Gdańska, ale do Gdyni, aby wypłacić wynagrodzenia nauczycielom (!). Z Gdyni wyjechał do Warszawy, gdzie wraz z żoną Stefanią mieszkał do śmierci u młodszego syna Witolda. Do końca życia przechowywał u siebie klucz do szkoły.

Został odznaczony Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski oraz Złotym Krzyżem Zasługi (1928[31]). Widnieje na liście strat kultury polskiej obok swego bratanka Jędrzeja Augustyńskiego (syna Zygmunta Augustyńskiego – red. nacz. „Gazety Ludowej”), który 13 sierpnia 1944 zginął w powstaniu warszawskim jako podporucznik Kompanii Harcerskiej Batalionu „Gustaw”.

Po wojnie Rada Miejska Gdańska imieniem Jana nazwała ulicę przebiegającą przy budynku gimnazjum, którym kierował.

Odznaczenia i ordery[edytuj]

Przypisy

  1. a b c d Henryk Kopia: Spis nauczycieli szkół średnich w Galicyi oraz polskiego gimnazyum w Cieszynie. Lwów: Towarzystwo Nauczycieli Szkół Wyższych, 1909, s. 37.
  2. 26. Sprawozdanie Dyrektora C.K. Gimnazyum w Sanoku za rok szkolny 1906/1907. Sanok: 1907, s. 5.
  3. Wiadomości osobiste. „Dziennik Urzędowy C. K. Rady Szkolnej Krajowej w Galicyi”, s. 334, Nr 21 z 21 sierpnia 1908. 
  4. XXVIII. Sprawozdanie Dyrektora C. K. Gimnazyum w Sanoku za rok szkolny 1908/9. Sanok: Fundusz Naukowy, 1909, s. 4.
  5. 26. Sprawozdanie Dyrektora C.K. Gimnazyum w Sanoku za rok szkolny 1906/1907. Sanok: 1907, s. 1.
  6. XXVII. Sprawozdanie Dyrektora c.k. Gimnazyum w Sanoku za rok szkolny 1907/8. Sanok: Fundusz Naukowy, 1908, s. 1.
  7. XXVIII. Sprawozdanie Dyrektora C. K. Gimnazyum w Sanoku za rok szkolny 1908/9. Sanok: Fundusz Naukowy, 1909, s. 5.
  8. XXIX. Sprawozdanie Dyrektora C. K. Gimnazyum w Sanoku za rok szkolny 1909/10. Sanok: Fundusz Naukowy, 1910, s. 1.
  9. XXX. Sprawozdanie Dyrektora c.k. Gimnazyum w Sanoku za rok szkolny 1910/11. Sanok: Fundusz Naukowy, 1911, s. 1.
  10. XXXI. Sprawozdanie Dyrektora c.k. Gimnazyum w Sanoku za rok szkolny 1911/12. Sanok: Fundusz Naukowy, 1912, s. 1.
  11. XXXII. Sprawozdanie Dyrekcyi c.k. Gimnazyum w Sanoku za rok szkolny 1912/13. Sanok: Fundusz Naukowy, 1913, s. 1.
  12. XXXIV. Sprawozdanie Dyrekcyi c.k. Gimnazyum w Sanoku za rok szkolny 1915/16. Sanok: Fundusz Naukowy, 1916, s. 1, 6.
  13. XXXV. Sprawozdanie Dyrekcji Państwowego Gimnazjum w Sanoku za rok szkolny 1920/1921 wraz z dodatkiem za lata 1917, 1918, 1919 i 1920. Sanok: Fundusz Naukowy, 1921, s. 1, 11, 22.
  14. XXX. Sprawozdanie Dyrektora c.k. Gimnazyum w Sanoku za rok szkolny 1910/11. Sanok: Fundusz Naukowy, 1911, s. 8.
  15. Kronika. Mianowania i przeniesienia. „Tygodnik Ziemi Sanockiej”, s. 2, Nr 28 z 2 lipca 1911. 
  16. Paweł Sebastiański, Bronisław Kielar: Wykazy członków Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” w Sanoku. W: 125 lat sanockiego „Sokoła” 1889–2014. Sanok: Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół” w Sanoku, 2014, s. 144, 147. ISBN 978-83-939031-1-5.
  17. Członkowie TG „Sokół” w Sanoku 1889–1946. sokolsanok.pl, 29 listopada 2009. [dostęp 16 listopada 2014].
  18. Kronika. „Tygodnik Ziemi Sanockiej”, s. 3, Nr 27 z 30 października 1910. 
  19. Kronika. „Tygodnik Ziemi Sanockiej”, s. 3, Nr 50 z 15 grudnia 1912. 
  20. XXXII. Sprawozdanie Dyrekcyi c.k. Gimnazyum w Sanoku za rok szkolny 1912/13. Sanok: Fundusz Naukowy, 1913, s. 73.
  21. XXXIII. Sprawozdanie Dyrekcyi c.k. Gimnazyum w Sanoku za rok szkolny 1913/14. Sanok: Fundusz Naukowy, 1914, s. 59.
  22. VII. Spis nowych członków Towarzystwa Nauczycieli Szkół Wyższych. „Muzeum”. 5, s. 51, 1908. 
  23. Zarządy kół. „Muzeum”. 4, s. 8, 1910. 
  24. Sprawozdania z działalności kół. „Muzeum”. 5, s. 732, 1913. 
  25. Z działalności kół T. N. S. W.. „Muzeum”. 9, s. 469, 1919. 
  26. Lista roczna przysięgłych w obrębie c. k. Sądu obwodowego w Sanoku na rok 1913. „Dziennik Urzędowy c.k. Starostwa i c.k. Rady szkolnej okręgowej w Sanoku”, s. 4, Nr 3 z 1 lutego 1913. 
  27. Firmy. „Gazeta Lwowska”, s. 7, Nr 116 z 1 czerwca 1922. 
  28. Księga pamiątkowa i adresowa wygnańców wojennych z Galicyi i Bukowiny 1914-1915 oraz Album pamiątkowe. Cz. 3. Prowincya i Bukowina. Wiedeń: 1915, s. 136.
  29. Czesław Mazurczak: Harcerstwo Sanockie 1910–1949. Kraków: Harcerska Oficyna Wydawnicza, 1990, s. 34.
  30. XXXV. Sprawozdanie Dyrekcji Państwowego Gimnazjum w Sanoku za rok szkolny 1920/1921 wraz z dodatkiem za lata 1917, 1918, 1919 i 1920. Sanok: Fundusz Naukowy, 1921, s. 38.
  31. Kronika. Odznaczenia. „Przegląd Pedagogiczny”, s. 546, Nr 22 z 8 września 1928. 
  32. a b Hof- und Staatshandbuch der Österreichisch-Ungarischen Monarchie für das Jahr 1918. Wiedeń: 1918, s. 1021.

Bibliografia[edytuj]