Jan Czapla (generał)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Jan Czapla
generał dywizji generał dywizji
Data urodzenia 18 września 1925
Data i miejsce śmierci 29 czerwca 2008
Warszawa
Przebieg służby
Lata służby 1943–1986
Siły zbrojne Orl.jpg Gwardia Ludowa
Orl.jpg Armia Ludowa
Orzeł LWP.jpg Ludowe Wojsko Polskie
Jednostki 1 Brygada AL im. Ziemi Lubelskiej
4 Dywizja Piechoty im. Jana Kilińskiego
Korpus Bezpieczeństwa Wewnętrznego
Stanowiska zastępca dowódcy KBW ds. politycznych – szef Zarządu Politycznego KBW,
szef GZP WP
Główne wojny i bitwy II wojna światowa


Wojna domowa w Polsce

Późniejsza praca wiceminister spraw zagranicznych, poseł na Sejm PRL VI kadencji, ambasador PRL w Indiach, Sri Lance i Nepalu, wiceminister oświaty i wychowania
Odznaczenia
Order Sztandaru Pracy I klasy Order Sztandaru Pracy II klasy Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Order Krzyża Grunwaldu III klasy Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski Złoty Krzyż Zasługi Krzyż Walecznych (1943–1989) Krzyż Walecznych (1943–1989) Krzyż Partyzancki Medal „Za udział w walkach w obronie władzy ludowej” Srebrny Krzyż Zasługi Srebrny Medal „Zasłużonym na Polu Chwały” Brązowy Krzyż Zasługi Medal 30-lecia Polski Ludowej Medal 40-lecia Polski Ludowej Medal za Warszawę 1939–1945 Medal za Odrę, Nysę, Bałtyk Medal Zwycięstwa i Wolności 1945 Złoty Medal „Siły Zbrojne w Służbie Ojczyzny” Srebrny Medal „Siły Zbrojne w Służbie Ojczyzny” Brązowy Medal „Siły Zbrojne w Służbie Ojczyzny” Medal 10-lecia Polski Ludowej Medal „Za udział w walkach o Berlin” Złoty Medal „Za zasługi dla obronności kraju” Srebrny Medal „Za zasługi dla obronności kraju” Brązowy Medal „Za zasługi dla obronności kraju” Order Czerwonego Sztandaru Medal 20-lecia Zwycięstwa w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941-1945 30 years of victory rib.png 40 years of victory rib.png

Jan Czapla (ur. 18 września 1925 w Krzeszowie k. Biłgoraja, zm. 29 czerwca 2008 w Warszawie) – polski wojskowy, generał dywizji Wojska Polskiego, I zastępca szefa (1965–1971) i szef Głównego Zarządu Politycznego WP (1971–1972), dyplomata, działacz partyjny i państwowy okresu PRL, członek Komitetu Centralnego PZPR (1971–1975), członek Rady Naczelnej i Zarządu Głównego ZBoWiD, wiceminister spraw zagranicznych (1972–1975), poseł na Sejm PRL VI kadencji, ambasador PRL w Indiach, Sri Lance i Nepalu (1975–1981), wiceminister oświaty i wychowania (1982–1985).

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodzony w Krzeszowie (powiat Biłgoraj). Podczas II wojny światowej uczestniczył od 1943 w walkach z Niemcami na Lubelszczyźnie w szeregach Gwardii Ludowej, następnie Armii Ludowej (dowodził drużyną w 1 Brygadzie AL im. Ziemi Lubelskiej). W grudniu 1944 wstąpił w szeregi ludowego Wojska Polskiego. Ukończył Centralną Szkołę Oficerów Politycznych. W latach 1944–1945 przeszedł szlak bojowy 4 Dywizji Piechoty im. Jana Kilińskiego jako zastępca dowódcy kompanii do spraw politycznych w 12 pułku piechoty tej dywizji. Swój szlak bojowy zakończył nad Łabą.

Po wojnie ukończył Wyższą Szkołę Oficerów Politycznych (1948) oraz studia historyczne w Wojskowej Akademii Politycznej im. Feliksa Dzierżyńskiego, gdzie w 1961 obronił pracę dyplomową pod tytułem Działalność terrorystyczna kurenia UPA Żeleźniaka i jego likwidacja (kwiecień 1944 r. – listopad 1947 r.).

Od 1945 w aparacie politycznym podległego Ministerstwu Bezpieczeństwa Publicznego Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego. Brał udział w walkach z podziemiem niepodległościowym w południowo-wschodnich regionach kraju. Należał do PPR i PZPR.

W 1954 był sekretarzem Komitetu PZPR pierwszej polskiej zmiany w Międzynarodowej Komisji Kontroli i Nadzoru w Korei. W latach 1961-1962 był zastępcą szefa Zarządu Politycznego KBW. W latach 1962–1963 sekretarz Komitetu Partyjnego PZPR Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego, a w latach 1963–1965 – zastępca dowódcy KBW ds. politycznych – szef Zarządu Politycznego KBW. W latach 1965–1971 I zastępca szefa Głównego Zarządu Politycznego WP. Zajmował wysokie funkcje partyjne w wojsku, a następnie w centralnych władzach partyjnych na szczeblu krajowym, był zastępcą członka (1968–1971) i członkiem KC PZPR (1971–1975). W latach 1967–1968 był zaangażowany w kampanię antysemicką zapoczątkowaną przez środowisko skupionych wokół Mieczysława Moczara tzw. „partyzantów”. W 1968 zabezpieczał od strony propagandowej interwencję WP w Czechosłowacji, uzasadniając ją jako bratnią pomoc.

W 1963 otrzymał awans na stopień generała brygady, a w 1968 generała dywizji. Podczas wydarzeń grudnia 1970 na Wybrzeżu wchodził w skład sztabu kryzysowego powołanego w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych. W latach 1971–1972 pełnił funkcję szefa Głównego Zarządu Politycznego WP. W 1972, jako bliski współpracownik Mieczysława Moczara, został usunięty ze stanowiska szefa GZP WP przez ministra obrony narodowej gen. Wojciecha Jaruzelskiego.

W latach 1972–1976 był posłem na Sejm PRL VI kadencji. Od 1972 był członkiem Rady Głównej Przyjaciół Harcerstwa. Urlopowany z wojska był od czerwca 1972 do października 1975 podsekretarzem stanu (wiceministrem) w Ministerstwie Spraw Zagranicznych. W latach 1975–1981 ambasador PRL w Indiach, Sri Lance i Nepalu.

Po powrocie do kraju był od maja 1982 do grudnia 1985 podsekretarzem stanu w Ministerstwie Oświaty i Wychowania. Równolegle od maja 1982 do zakończenia stanu wojennego w lipcu 1983 był wojskowym komisarzem resortu oświaty i wychowania. W sierpniu 1984 wszedł w skład Obywatelskiego Komitetu Obchodów 40. Rocznicy Powstania Warszawskiego. W 1986 przeniesiony w stan spoczynku i pożegnany przez ministra obrony narodowej gen. armii Floriana Siwickiego.

Od 1986 był pełnomocnikiem do spraw zagospodarowania pola bitewnego na Porytowym Wzgórzu oraz przewodniczącym Rady Społeczno-Naukowej Partyzanckiego Parku Pamięci Narodowej „Lasy Janowskie”. W latach 1982–1990 – członek prezydium Rady Ochrony Pomników Walki i Męczeństwa[1] (od 1988 pod nazwą Rada Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa) oraz przewodniczący działającej przy tej Radzie Komisji ds. Izb Pamięci Narodowej. Długoletni członek Rady Naczelnej i Zarządu Głównego ZBoWiD. Od czerwca 1983 prezes Towarzystwa Przyjaźni Polsko-Afgańskiej. W 1987 wszedł w skład polskiej sekcji ruchu „Emerytowani Generałowie na rzecz Pokoju i Rozbrojenia”.

Od 2001 wiceprezes Zarządu Krajowego Stowarzyszenia Kawalerów Orderu Wojennego Krzyża Grunwaldu.

Był autorem tendencyjnych publikacji propagandowych dotyczących walk jednostek Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego z podziemiem niepodległościowym po II wojnie światowej. Wraz z prof. Marią Turlejską był współautorem wydanej w 1966 przez Wojskową Akademię Polityczną im. Feliksa Dzierżyńskiego książki Z walk przeciwko zbrojnemu podziemiu 1944–1947. W 1967 opublikował artykuł Korpus Bezpieczeństwa Wewnętrznego w walce z podziemiem zbrojnym, który został zamieszczony w książce W walce o utrwalenie władzy ludowej 1944–1947. Ponadto był członkiem Komitetu Redakcyjnego 3-tomowej Małej Encyklopedii Wojskowej, której kolejne tomy ukazywały się w latach 1967–1971.

Odznaczenia i wyróżnienia[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Skład Rady Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa 1988–2011. radaopwim.gov.pl.
  2. Lista odznaczonych. „Nowiny”, s. 2, Nr 123 z 6 maja 1971. 

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Michael Checinski, Poland, Communism, nationalism, anti-semitism, Karz-Cohl Publishers, 1982, s. 217
  • Jan Czapla, Nasza wspólna sprawa /w/ „Trybuna Ludu”, 25 sierpnia 1968, s. 2
  • Jan Czapla, KBW w latach 1944 – 1965 /w/ KBW w latach 1944–1965, Warszawa 1965, t. 1, s. 28
  • Jan Czapla, Korpus Bezpieczeństwa wewnętrznego w latach 1944–1945 /w/ Wojskowy Przegląd Historyczny, 1965, nr 3, s. 81
  • Jan Czapla, Korpus Bezpieczeństwa Wewnętrznego w walce z podziemiem zbrojnym /w/ Władysław Góra, Ryszard Halaba, W walce o utrwalenie władzy ludowej 1944–1947, Książka i Wiedza, Warszawa 1967
  • Jan Czapla, Niektóre doświadczenia wychowania patriotycznego i internacjonalistycznego podczas ćwiczeń wojsk Układu Warszawskiego /w/ Wiktor Szczerba, Z zagadnień wychowania patriotycznego i internacjonalistycznego w ludowym Wojsku Polskim, Wydawnictwo MON, Warszawa 1968
  • Jerzy Eisler, Polski rok 1968, Instytut Pamięci Narodowej, Warszawa 2006, s. 477–478
  • Leksykon Historii Polski, Wydawnictwo Wiedza Powszechna, Warszawa 1995, s. 114
  • Krzysztof Gawlikowski, Korea: doświadczenia i perspektywy, Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń 2002, s. 131
  • Leszek Grot, Tadeusz Konecki, Edward Nalepa, Pokojowe dzieje Wojska Polskiego, Warszawa 1988
  • Mieczysław Jaworski, Korpus Bezpieczeństwa Wewnętrznego 1945–1965, Wydawnictwo MON, Warszawa 1984, s. 8
  • Łukasz Kamiński Wokół praskiej wiosny: Polska i Czechosłowacja w 1968 roku, Instytut Pamięci Narodowej, Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, Warszawa 2004, s. 78
  • William Korey, The Soviet cage: anti-Semitism in Russia, Viking Press, 1973, s. 150
  • Henryk Piotr Kosk, Generalicja Polska, tom I, Oficyna Wydawnicza „Ajaks”, Pruszków 1999, s. 100
  • Lech Kowalski, Kryptonim „Dunaj”: udział wojsk polskich w interwencji zbrojnej w Czechosłowacji, Książka i Wiedza 1992, s. 97
  • Janusz Królikowski, Generałowie i Admirałowie Wojska Polskiego 1943–1990 Wydawnictwo Adam Marszałek, 2010, s. 264–266 (dane o odznaczeniach)
  • Paul Lendvai, Anti-Semitism without Jews: Communist Eastern Europe, Doubleday, 1971, s. 281
  • Kazimierz Lesiakowski, Mieczysław Moczar, Wydawnictwo Rytm, Warszawa 1997, s. 356, 365
  • Paweł Machcewicz, „Monachijska menażeria”: walka z Radiem Wolna Europa 1950–1989, Instytut Pamięci Narodowej, Warszawa 2007, s. 261
  • Vojtech Mastny, Czechoslovakia: crisis in world communism, Facts on File 1972, s. 75
  • Aleksander Mazur, Spotkanie Kawalerów Orderu Krzyża Grunwaldu /w/ „Kombatant”, nr 6/7, czerwiec-lipiec 2004, s. 22
  • Aleksander Mazur, Order Krzyża Grunwaldu: monografia historyczna, Stowarzyszenie Kawalerów Orderu Wojennego Krzyża Grunwaldu, Warszawa 2005
  • Bronisław Pasierb, Kronika życia politycznego w Polsce w 1983 roku, Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego
  • Peter Raina, Jaruzelski 1923–1968, Wydawnictwo EFEKT, Warszawa 2001, s. 698-700
  • Mieczysław Rakowski, Dzienniki polityczne, tom 3 (lata 1967–1968), Wydawnictwo Iskry, Warszawa 1999
  • Mieczysław Rakowski, Dzienniki polityczne, tom 4 (lata 1969–1971), Wydawnictwo Iskry, Warszawa 2001, s. 394, 441
  • George Sanford, Military Rule in Poland: The Rebuilding of Communist Power, 1981–1983, New York St. Martin’s, 1986, s. 65, 81–82, 86
  • Dariusz Stola, Kampania antysyjonistyczna w Polsce 1967–1968, Instytut Studiów Politycznych PAN, Warszawa 2000, s. 72
  • Juliusz Stroynowski, ed., Who is who in the Socialist countries of Europe: a biographical encyclopedia of more than 12,600 leading personalities in Albania, Bulgaria, Czechoslovakia, German Democratic Republic, Hungary, Poland, Romania, Yugoslavia, 1989
  • VII Kongres ZBoWiD, Wydawnictwo ZG ZBoWiD, Warszawa 1985;
  • Na straży, organ prasowy KBW, październik 1963;
  • Pamięć wiecznie żywa. 40 lat działalności Rady Ochrony Pomników Walki i Męczeństwa, Rada Ochrony Pomników Walki i Męczeństwa, Warszawa 1988
  • Wielka Encyklopedia Powszechna PWN, tom 13 (suplement), PWN, Warszawa 1970, s. 94
  • Wojsko Ludowe, nr 12, grudzień 1988
  • Wojskowy Przegląd Historyczny, 1987, nr 3 (121), s. 229
  • Stowarzyszenie Kawalerów Orderu Wojennego Krzyża Grunwaldu, krs-online.com.pl
  • O Praskiej Wiośnie 1968, w tym m.in. o artykule gen. Janie Czapli; 31 sierpnia 2009