Jan Drzeżdżon

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Jan Drzeżdżon
Data i miejsce urodzenia

16 maja 1937
Domatowo

Data i miejsce śmierci

22 sierpnia 1992
Gdańsk

Dziedzina sztuki

literatura

Ważne dzieła

Karamoro

Nagrody

Nagroda im. Wilhelma Macha (1975)[1]

Jan Drzeżdżon (kaszb: Jón Drzéżdżón) (ur. 16 maja 1937 w Domatowie, zm. 22 sierpnia 1992 w Gdańsku)[2] – polski pisarz i poeta regionalny, krytyk, badacz, redaktor i wydawca kaszubski, tworzący również w języku polskim. Uważany za jednego z czołowych pisarzy w literaturze kaszubskiej[3].

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Jan Drzeżdżon urodził się 16 maja 1937 r. w Domatowie w powiecie puckim. Tam też rozpoczął swą edukację[4], kończąc cztery szkoły podstawowej. Do kolejnych klas uczęszczał w Leśniewie i Starzynie[5]. W 1955 r. ukończył Liceum Pedagogiczne w Wejherowie[4], następnie pracował jako nauczyciel w szkołach podstawowych, m.in. w Domatowie, Łebczu, Tyłowie i Żelistrzewie)[5]. W latach 1960-65 studiował polonistykę w Wyższej Szkole Pedagogicznej w Gdańsku. W latach 1968-76 pracował jako adiunkt w słupskiej Wyższej Szkole Nauczycielskiej. W 1970 r. uzyskał tytuł doktora na podst. pracy o literaturze kaszubskiej lat 1920-39, wydanej w 1973 r. jako Piętno Smętka. Promotorem był jego przełożony w WSP prof. Andrzej Bukowski, krytyczny wobec Kaszub, jak i samej pracy Drzeżdżona. W latach 1973-74 przebywał w Kanadzie, gdzie poznawał życie tamtejszych potomków Kaszubów. Od 1976 r. wykładał literaturę na Uniwersytecie Gdańskim. W tym samym roku został członkiem ZLP. Mieszkał we Władysławowie i Żelistrzewie. Z żoną Urszulą miał syna Adama i córkę Joannę. Publikował w pismach regionalnych i ogólnopolskich, jak Pomerania, Litery, Punkt, Miesięcznik Literacki, Regiony, Twórczość czy Nowy Wyraz. Kontynuował badania nad literaturą kaszubską i opublikował zarys jej powojennych dziejów, acz z licznymi nawiązaniami do historii. Zajmował się też edycją i redakcją utworów pisarzy kaszubskich, m.in. Agnieszki Browarczyk, Alojzego Budzisza, Augustyna Dominika i Stanisława Okonia. Współredagował m.in. antologię Modra struna (1973). Zasług Jana Drzeżdżona dla kaszubskiej literatury nie da się przecenić; to dzięki niemu ujrzało światło dzienne wiele kaszubskich utworów. W 1983 r. otrzymał Medal Stolema[6]. Zmarł 22 sierpnia 1992 r. w Gdańsku po ciężkiej chorobie, pochowano go w Mechowie.

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

Grób Jana Drzeżdżona w Mechowie

Jan Drzeżdżon debiutował literacko w 1965 r. artykułami o piśmiennictwie kaszubskim. Od 1972 r. regularnie publikował w piśmie literackim Pomerania. W 1974 r. ukazał się jego debiutancki tomik wierszy kaszubskich Sklaniané pôcorë (Szklane paciorki). Melancholijna poezja Drzeżdżona, pisana przeważnie w tzw. dialekcie belockim, zdobyła sobie uznanie wśród znawców i jest nadal czytana. Dwadzieścia lat po jego śmierci wyszedł tomik Łąka wieczego istnienia. Wybór wierszy z lat 1973-1990, opatrzony posłowiem Marii Jentys-Borelowskiej, zawierający utwory pisane współczesną literacką polszczyzną[7]. Prawdziwym żywiołem Drzeżdżona była jednak proza; stał się jednym z najważniejszych przedstawicieli proklamowanej przez Henryka Berezę rewolucji artystycznej[8]. Po ukazaniu się w 1977 r. powieści Leśna Dąbrowa Bereza stwierdził m.in., że Jan Drzeżdżon jako autor tylko do roku 1977 włącznie opublikowanych utworów jest pisarzem wybitniejszym niż Llosa, Cortázar razem wzięci z Borgesem na przyczepkę, i nigdy się z tej opinii nie wycofał. (Krytyczny wobec zdania Berezy był m.in. Stanisław Lem.) Pozycję Drzeżdżona ugruntowały następne powieści, w tym monumentalna trylogia Karamoro (1983). Polskojęzyczne pisarstwo Drzeżdżona uchodzi wśród krytyków literackich za zjawisko unikatowe i trudne do gatunkowego zaklasyfikowania; wskazuje się m.in. na wielką rolę wyobraźni narracyjnej i nawiązania do powieści gotyckiej. Osobnym rozdziałem w twórczości Drzeżdżona są jego książki dla dzieci, a zwłaszcza nietypowa baśń Kraina Patalonków i jej kontynuacje (Poszukiwania, Wśród ludzi). Po śmierci pisarza wydano kilka pozycji z pozostawionych rękopisów, ukazały się też kontynuacje i przedruki, głównie prasowe.

Nagrody[edytuj | edytuj kod]

Na podstawie materiału źródłowego[9]

  • Nagroda im. Wilhelma Macha (1975);
  • Nagroda im. Stanisława Piętaka (1976);
  • Nagroda Związku Literatów Polskich (1977);
  • Medal Stolema (1983);
  • Nagroda Gdańskiego Towarzystwa Przyjaciół Sztuki (1991).

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

W Wejherowie zorganizowano Konkurs Literacki im. Jana Drzeżdżona, promujący literaturę regionalną w j. polskim i kaszubskim. Centrum Edukacji Nauczycieli w Gdańsku zorganizowało w 2007 r. konferencję nt. życia i twórczości Drzeżdżona. Jej materiały opublikowano w książce Twarze Drzeżdżona. W 2013 r. Biblioteka Publiczna Gminy Wejherowo w Bolszewie zorganizowała plener malarski na podst. powieści Twarz Smętka.

Dzieła[edytuj | edytuj kod]

Proza w języku polskim[edytuj | edytuj kod]

Proza w języku kaszubskim[edytuj | edytuj kod]

Książki dla dzieci[edytuj | edytuj kod]

Poezja[edytuj | edytuj kod]

  • Sklaniané pôcorë 1974
  • Przëszlë do mie 1993[25]
  • Łąka wiecznego istnienia 2012[26]

Inne[edytuj | edytuj kod]

  • Wędrówki Remusowe po Kaszubach 1971[27]
  • Piętno Smętka. Z problemów literatury regionalnej lat 1920-1939 1973[28]
  • Współczesna literatura kaszubska 1945-1980 1986[29]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Jerzy Samp. Gdziekolwiek jestem lub będę. „Pomerania”. 6 (122), s. 9, 1983-06. 
  2. Izba Regionalna, izba.szkolastarzyno.eu [dostęp 2022-07-19].
  3. Drzeżdżon Jan, [w:] Tadeusz Bolduan, Nowy bedeker kaszubski, Gdańsk: Polnord, 1997, s. 73-77, ISBN 83-86181-34-6, OCLC 39273847 [dostęp 2022-07-19].
  4. a b Drzeżdżon Jan, [w:] Tadeusz Bolduan, Nowy bedeker kaszubski, Gdańsk: Polnord, 1997, s. 74, ISBN 83-86181-34-6, OCLC 39273847 [dostęp 2022-07-19].
  5. a b PATRON SZKOŁY Jan Drzeżdżon ( ). - ppt pobierz, slideplayer.pl [dostęp 2022-07-19].
  6. Medal Stolema, Klub Studencki "Pomorania", 16 marca 2017 [dostęp 2021-01-16] (pol.).
  7. Jana Drzeżdżona kosmos spraw codziennych, [w:] Janusz Drzewucki, Stan skupienia. Teksty o prozie, Szczecin: Wydawnictwo Forma, 2014, ISBN 978-83-63316-79-2.
  8. W świecie wyobraźni (Jan Drzeżdżon), [w:] Leszek Bugajski, Pozy prozy, Warszawa: Czytelnik, 1986, ISBN 83-07-01365-8.
  9. Drzeżdżon Jan - Wydawnictwo FORMA, wforma.eu [dostęp 2022-07-19].
  10. Jan Drzeżdżon, Rozkosze miłości, Lódź: Wydawnictwo Łódzkie, 1981, ISBN 83-218-0123-4, OCLC 8433140 [dostęp 2021-01-20].
  11. Jan Drzeżdżon, Karamoro, wyd. Wyd. 1, Warszawa: Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, 1983, ISBN 83-205-3457-7, OCLC 10290879 [dostęp 2021-01-20].
  12. Jan Drzeżdżon, Miasto automatów, Łódź: Wydawnictwo Łódzkie, 1984, ISBN 83-218-0369-5, OCLC 11426973 [dostęp 2021-01-20].
  13. Jan Drzeżdżon, Twarz Boga, wyd. Wyd. 1, Warszawa: Czytelnik, 1984, ISBN 83-07-00814-X, OCLC 11826394 [dostęp 2021-01-20].
  14. Jan Drzeżdżon, Twarz lodowca, wyd. Wyd. 1, Łódź: Wydawnictwo Łódzkie, 1986, ISBN 83-218-0530-2, OCLC 15287494 [dostęp 2021-01-20].
  15. Drzeżdżon Jan (Drzéżdżón Jan) Złoty Pałacyk, www.biblionetka.pl [dostęp 2021-01-20].
  16. Jan Drzeżdżon, Czerwony Dwór, Gdańsk: Wydawnictwo "Arkona", 1992, ISBN 83-900759-0-3, OCLC 30113224 [dostęp 2021-01-20].
  17. Jan Drzeżdżon, Szary czlowiek, Gdańsk: Wydawnictwo "Arkona", 1993, ISBN 83-900759-2-X, OCLC 502476191 [dostęp 2021-01-20].
  18. Józef Borzyszkowski, Tomasz Rembalski, Nasze korzenie : wokół poszukiwań genealogicznych rodzin pomorskich, Gdańsk: Instytut Kaszubski w Gdańsku, 2006, ISBN 978-83-89079-58-9, OCLC 700041510 [dostęp 2021-01-20].
  19. W niedzelni wieczór, nakanapie.pl [dostęp 2021-01-20] (pol.).
  20. Drzeżdżon Jan (Drzéżdżón Jan) Dzwónnik, www.biblionetka.pl [dostęp 2021-01-20].
  21. Teresa Burzycka, Wojciech Kiedrowski, Jerzy Treder, Na niwach, wyd. Wydanie pierwsze, Gdynia, ISBN 83-85011-96-X, OCLC 1075010075 [dostęp 2021-01-20].
  22. Jan Drzeżdżon, Twarz Smętka, wyd. Wyd. 1, Gdańsk: Wydawn. Arkona, 1993, ISBN 83-900759-1-1, OCLC 243811146 [dostęp 2021-01-20].
  23. Jan Drzeżdżon, Poszukiwania, wyd. Wyd. 1, Warszawa: Iskry, 1980, ISBN 83-207-0324-7, OCLC 7345174 [dostęp 2021-01-20].
  24. Wanda Orlińska, Wśród ludzi, Warszawa: "Iskry", 1981, ISBN 83-207-0389-1, OCLC 830307214 [dostęp 2021-01-20].
  25. Jan Dreżdżon, Przëszlë do mie, Gduńsk: Czec, 1995, ISBN 83-902904-2-1, OCLC 750807578 [dostęp 2021-01-20].
  26. Jan Drzeżdżon, Łąka wiecznego istnienia : wybór wierszy z lat 1973-1990, wyd. Wyd. 1, Szczecin: Wyd. Forma, 2012, ISBN 978-83-60881-92-7, OCLC 815730331 [dostęp 2021-01-20].
  27. Wędrówki Remusowe po Kaszubach, [w:] Biblioteka Narodowa [online].
  28. Piętno Smętka, [w:] Biblioteka Narodowa [online].
  29. Jan Drzeżdżon, Współczesna literatura kaszubska 1945-1980, wyd. Wyd. 1, Warszawa: Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, 1986, ISBN 83-205-3749-5, OCLC 14345833 [dostęp 2021-01-20].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • R. Ostrowska, I. Trojanowska, Bedeker kaszubski, Gdańsk 1962, 1974, 1979
  • F. Neureiter, Geschichte der kaschubischen Literatur. Versuch einer zusammenfassenden Darstellung, München 1978, 1991, tłum. pol.: Historia literatury kaszubskiej. Próba zarysu, Gdańsk 1982
  • H. Popowska-Taborska, Kaszubszczyzna. Zarys dziejów, Warszawa 1980
  • Słownik biograficzny Pomorza Nadwiślańskiego, t. 3, Gdańsk 1994, 1997 (hasło Drzeżdżon, autor: J. Borzyszkowski)
  • T. Bolduan, Nowy bedeker kaszubski, Gdańsk 1997, 2002
  • R. Osowicka, Bedeker wejherowski, Gdańsk-Wejherowo 1997, 2002, Wejherowo 2006 (życiorys)
  • J. Treder i in., Historia, geografia, język i piśmiennictwo Kaszubów, Gdańsk 1999 (życiorys)
  • R. Mistarz (red.), Twarze Drzeżdżona, Gdańsk 2008
  • R. Osowicka, Leksykon wejherowian, Wejherowo 2008 (krótki życiorys)
  • J. Kirkowska, Słynni Kaszubi – synowie Ziemi Puckiej, Wierzchucino-Bydgoszcz 2011
  • M. Jentys-Borelowska, Ogrody zamyśleń, marzeń i symboli. Rzecz o Janie Drzeżdżonie, Gdańsk 2014