Jan Gabriel Tęczyński

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy marszałka nadwornego koronnego. Zobacz też: Inne osoby o tym imieniu i nazwisku.
Jan Gabriel Tęczyński
Herb
Topór
Rodzina Tęczyńscy
Data urodzenia 1484
Data śmierci 21 maja 1553
Ojciec Gabriel Tęczyński
Matka Anna z Konińskich Tęczyńska
Żona

1. Dobrochna Sapieżanka
2. Anna Kamieniecka
3. Anna Sienieńska

Dzieci

z Dobrochną Sapieżanką:
Stanisław Gabriel,
Beata

Jan Gabriel Tęczyński herbu Topór (ur. 1484, zm. 21 maja 1553) – podkomorzy (1515) i wojewoda sandomierski (1543), kasztelan (1518) i starosta lubelski, lelowski, bełski, trembowelski, marszałek nadworny koronny (1529), kasztelan wojnicki (1535), hrabia Świętego Cesarstwa Rzymskiego (1527), poseł do sułtana Sulejmana Wspaniałego w 1524 roku dla negocjowania rozejmu[1].

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Był synem Gabriela Tęczyńskiego i Anny z Konińskich. Posiadał liczne rodzeństwo. Braci Stanisława Tęczyńskiego i Andrzeja Tęczyńskiego oraz cztery siostry. Od około 1512 był żonaty z Dobrochną Sapieżanką (zm. po 1512) – córką Jana Sapiehy. Po jej śmierci ożenił się przed 1539 z Anną Kamieniecką córka Jana Kamienieckiego i Anny Buczackiej. Od około 1540 jego żoną była Anna Sienieńska. Z pierwszą żoną miał syna Stanisława Gabriela Tęczyńskiego i córkę Beatę Tęczyńską (ur. ok. 1520), której mężem był Jan Zabrzeziński – syn Jana. W młodości studiował na Akademii w Krakowie. Jan Gabriel wychowywał się na dworze w Królewcu; uważany był za najbliższego zaufanego człowieka królowej Bony; W 1510 wraz z brać­mi Stanisławem i Andrzejem odkupił od Zofii Słaboszowej połowę dóbr kraśnickich, a w kilka lat później drugą połowę miasta Kraśnika od braci Wodów. Od 1527 roku wraz z innymi Tęczyńskimi od cesarza Karola V otrzymał tytuł Hrabiego SIR (hrabia Cesarstwa – Sacri Imperii Romani). Jan Gabriel przez króla Polski Zygmunta I został wydelegowany w poselstwie do królów węgierskich, czeskich, Solimana, Ferdynanda.

Był chorążym lubelskim (1516–1518), kasztelanem lubelskim (1518–1535), marszałkiem nadwornym (1529–1552), kasztelanem wojnickim (1535–1542), wojewodą sandomierskim (1542–1552), starostą lubelskim (1530–1552), starostą lelowskim (1533–1552). Zostając dziedzicem całego Kraśnika, ustanowił tutaj siedzibę swojej linii. W 1541 przy­łączył do Kraśnika przyległą wieś Wolę Piasecką (Piaski).

W 1531 z fundacji Jana Gabriela Tęczyńskiego, poza murami miejskimi Kraśnika rozpoczęto budowę, drewnianego kościoła szpitalnego pw. Św. Ducha i szpitala dla ubogich. W 1541 Jan Gabriel Tęczyński nadał Kraśnikowi przywilej odbywania targów w dni piątkowe i jarmarków czwartego dnia przed Janem Chrzcicielem. W latach około 1541–1561 wraz z synem Stanisławem przebudował tamtejszy kościół na rodzinną nekropolię.

W latach 1550–1553 z fundacji Jana Gabriela wykonano w kościele parafialnym w Kraśniku nagrobek renesansowy Stanisława Gabriela Tęczyńskiego, (zm. 1550). Nagrobek wykonali mistrzowie warsztatów krakowskich, być może pracowni Bernardina Zanobi de Gianotis i Jana Ciniego z Sieny.

Zmarł 21 maja 1553. W latach 1553–1561 wykonano, dzięki mistrzom warsztatów krakowskich, w kościele parafialnym renesansowy nagrobek Jana Gabriela Tęczyńskiego. Była to fundacja syna – Stanisława Jana Tęczyńskiego – wojewody sandomierskiego i krakowskiego.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Pogląd na stosunki Polski z Turcyą i Tatarami, na dzieje Tatarów w Polsce osiadłych, na przywileje tu im nadane, jako też wspomnienia o znakomitych Tatarach polskich / przez Juljana Bartoszewicza, Warszawa 1860, s. 131.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Janusz Kurtyka, Tęczyńscy. Studium z dziejów polskiej elity możnowładczej w średniowieczu. Wydawnictwo Secesja, 1997


Poprzednik
Jan Tęczyński
POL województwo sandomierskie IRP COA.svg Wojewoda sandomierski
1543-1553
POL województwo sandomierskie IRP COA.svg Następca
Mikołaj Herburt Odnowski