Jan Krasicki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Jan Krasicki
Janek Krasicki

Janek, Kazik
Data i miejsce urodzenia 18 września 1919
Sowliny
Data i miejsce śmierci 2 września 1943
Warszawa
Miejsce spoczynku Cmentarz Wojskowy na Powązkach
Narodowość polska
Edukacja Gimnazjum Państwowe im. Józefa Piłsudskiego w Święcianach
Partia Polska Partia Robotnicza
Rodzice Fryderyk, Maria
Krewni i powinowaci Witold, Jerzy (bracia), Mieczysław Granatowski (kuzyn)
Odznaczenia
Order Krzyża Grunwaldu II klasy Srebrny Krzyż Zasługi

Jan Krasicki, także Janek Krasicki, ps. Kazik, Janek (ur. 18 września 1919 w Sowlinach, zm. 2 września 1943 w Warszawie) – polski działacz komunistyczny, młodzieżowy działacz i agitator stalinowski, funkcjonariusz Komsomołu we Lwowie, następnie członek grup dywersyjnych, członek Polskiej Partii Robotniczej i Gwardii Ludowej, formalnie ogłoszony przewodniczącym Związku Walki Młodych[1].

Życiorys[edytuj]

Rodzina, młodość i działalność przedwojenna[edytuj]

Wychował się w rodzinie inteligenckiej jako syn Marii, z domu Drożdżak i Fryderyka Krasickiego (1888-1961), urzędnika pełniącego przed wojną funkcję inspektora oświatowego i posła na Sejm RP III kadencji z ramienia Bezpartyjnego Bloku Współpracy z Rządem. Miał dwóch młodszych braci: Witolda (ur. 1921) i Jerzego (ur. 1923). Był kuzynem Mieczysława Granatowskiego[2].

W 1937 ukończył Gimnazjum Państwowe im. Józefa Piłsudskiego w Święcianach, wiążąc się pod koniec nauki z Komunistyczną Partią Zachodniej Białorusi[3]. W 1937 rozpoczął studia prawnicze na Uniwersytecie Warszawskim. Tam wstąpił do Organizacji Młodzieży Socjalistycznej „Życie”, która pozostawała pod wpływami nielegalnych ugrupowań – Komunistycznej Partii Polski i Komunistycznego Związku Młodzieży Polskiej. Nawiązał też bezpośrednie kontakty z działaczami KPP[1]. W wyniku bójki z działaczami narodowymi został aresztowany i usunięty z Uniwersytetu Warszawskiego[3].

Okupacja sowiecka na polskich ziemiach wschodnich[edytuj]

Po wrześniu 1939 przedostał się na tereny okupacji sowieckiej do Lwowa, gdzie został przyjęty na drugi rok prawa na Lwowskim Uniwersytecie Państwowym im. Iwana Franki. Mieszkał wówczas w II Domu Techników[4]. Został przewodniczącym Związku Zawodowego Studentów i Pracowników Naukowych wydziału prawniczego. W 1940 rozpoczął starania o przyjęcie do Komunistycznego Związku Młodzieży (Komsomoł)[5]. Jego zabiegi zostały uwieńczone powodzeniem, co było dowodem zaufania sowieckich władz do Krasickiego jako wyróżniającego się agitatora politycznego. W okresie skierowanych w polską ludność sowieckich represji, masowych deportacji i terroru Krasicki aktywnie włączył się w działalność na rzecz propagowania stalinizmu wśród polskiej i ukraińskiej młodzieży[1]. Uczestniczył w zebraniach, w czasie których przesłuchiwano studentów przed przyjęciem do organizacji związkowej, do której przynależność była obowiązkowa. Zdaniem Kazimierza Żygulskiego zebrania te, wykorzystywano także do układania list osób przeznaczonych do wywózki. W ich trakcie dochodziło również do rozstrzygania wzajemnych animozji pomiędzy działaczami przedwojennych młodzieżowych organizacji komunistycznych oraz do dokonania wstępnej selekcji kandydatów do partii i Komsomołu[6]. Między 15 a 20 października 1939, w trakcie zebrania likwidacyjnego organizacji Bratnia Pomoc na Politechnice Lwowskiej, Krasicki wystąpił z referatem przypominającym o antysemickim wątku w działalności tej organizacji[4], zdominowanej przed wojną przez Młodzież Wszechpolską. Politechnika Lwowska była pierwszą uczelnią w Polsce, która już w 1936 wprowadziła, wymierzone w studentów żydowskich, getto ławkowe. Kolejni mówcy, narodowości żydowskiej, wskazali osoby będące na sali, które były działaczami organizacji antysemickich. Wskazanych następnie pobito i doprowadzono do mównicy, aby zabrali głos. Ostatecznie, według relacji Zbysława Popławskiego, część z nich wyprowadzono z sali i zastrzelono na korytarzu[4].

Ponadto Krasicki jako działacz Komsomołu, działał jako tajny obserwator podczas indoktrynujących wykładów marksizmu-leninizmu organizowanych zarówno dla polskich studentów jak i profesorów uniwersytetu im. Iwana Franki (wspominał o tym prof. Eugeniusz Rybka; wykłady obserwowali także funkcjonariusze NKWD)[7]. W początkach 1941 został II Sekretarzem Miejskiego Komitetu Komsomołu we Lwowie. Wiosną 1941 był członkiem delegacji studentów na spotkanie z I Sekretarzem Komitetu Centralnego Komunistycznej Partii Ukrainy Nikitą Chruszczowem. Organizował koła komsomolskie w zakładach pracy, urządzał odprawy dla agitatorów i wykładowców politycznych, którzy mieli organizować obowiązkowe spotkania polityczne, tzw. „masówki” dla robotników. Stał się wówczas bohaterem sowieckich reportaży propagandowych w lwowskiej prasie i w radio[1].

Działalność po wybuchu wojny niemiecko-sowieckiej[edytuj]

Grób Janka Krasickiego na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie

Po wybuchu wojny niemiecko-sowieckiej w czerwcu 1941 był pod szczególną ochroną służb sowieckich – wraz z władzami lwowskiego Komsomołu ewakuowano go na wschód. W Moskwie został wytypowany do grupy Polaków, którzy mieli zostać przerzuceni do Polski w celu realizacji zadań dywersyjnych oraz wytycznych radzieckiej polityki i taktyki propagandowej na ziemiach polskich. Po przeszkoleniach służb specjalnych, zakamuflowanych jako Szkoła Kominternowska, mieszcząca się w Nagornoje, Puszkino i prawdopodobnie Schodni, włączono go do tzw. drugiej grupy inicjatywnej, która, po przerzuceniu do kraju 20 maja 1942 zasiliła kierownicze kadry komunistycznej konspiracji w ramach PPR i tworzonej wraz z nią Gwardii Ludowej[1].

Od czerwca 1942 do marca 1943 był kierownikiem łączności radiowej Komitetu Centralnego PPR z Moskwą oraz członkiem bojówki specjalnej, podległej władzom partii. Brał udział w różnego rodzaju akcjach zbrojnych GL, w tym w akcji na Komunalną Kasę Oszczędności w Warszawie 30 listopada 1942, w której zdobyto olbrzymie fundusze na działalność konspiracyjną i propagandową. Zajmował się również szkoleniem politycznym i wojskowym młodych członków GL[1]. W 1943 przygotowywał powołanie młodzieżowej przybudówki PPR, która uzyskała nazwę Związku Walki Młodych, stając się jej drugim przewodniczącym[3].

Z polecenia Małgorzaty Fornalskiej zastrzelił sekretarza PPR Bolesława Mołojca[1]. Latem 1943 na polecenie zwierzchników ściągnął do Warszawy Bolesława Bieruta. Wkrótce po powrocie został w Warszawie 2 września 1943 aresztowany i zginął podczas próby ucieczki[1]. Spoczywa na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie.

Upamiętnienie i propaganda PRL[edytuj]

Pośmiertnie został awansowany do stopnia kapitana Gwardii Ludowej i podpułkownika ludowego Wojska Polskiego.

W okresie PRL-u nie eksponowano nadmiernie jego działalności na rzecz ZSRR i aktywności w propagowaniu kultu Stalina, całkowicie przemilczając, że był sowieckim agitatorem w czasach krwawych represji i deportacji ludności polskiej z ziem wschodnich w latach 1939-1941. Z reguły przemilczano także jego udział w zabójstwie Bolesława Mołojca, gdyż uznawano to za temat niewygodny[1]. Wokół jego postaci wykreowano legendę (np. Halina Rudnicka napisała w 1955 Wspomnienie o Janku Krasickim), stał się symbolem patriotyzmu i bezinteresownej walki młodego pokolenia o socjalizm.

Janek Krasicki jako patron[edytuj]

Tablica na budynku w Gorzowie Wlkp z 1973

Został patronem Związku Młodzieży Socjalistycznej, który ustanowił odznaczenie jego imienia.

Jego imię nosiły m.in. do 1990 jeden z parków w Łodzi, obecnie Park im. gen. M. Zaruskiego, Limanowski Dom Kultury, sanatorium dla dzieci w Rymanowie Zdroju (obecnie uzdrowisko Maria), park w Rudzie ŚląskiejGoduli (gdzie umieszczony był pomnik z wizerunkiem Janka Krasickiego), park w Mogilnie – obecnie Park Miejski, Szkoła Podstawowa nr 1 w Kaliszu (poprzednio i obecnie im. Konstytucji 3 Maja), Szkoła Podstawowa nr 32 w Katowicach (obecnie Bohaterów Monte Cassino), Szkoła Podstawowa nr 28 w Kielcach (obecnie im. Żołnierzy 4pp "Czwartaków"), Szkoła Podstawowa nr 70 w Gdańsku-Oliwie, Szkoła Podstawowa nr 31 w Sosnowcu, Szkoła Podstawowa nr 79 w Poznaniu (obecnie im. Arkadego Fiedlera), Szkoła Podstawowa nr 56 w Poznaniu (obecnie im. Charles’a de Gaulle’a), Szkoła Podstawowa nr 87 w Krakowie – Nowej-Hucie (przed szkoła odsłonięto pomnik z wizerunkiem patrona), Szkoła Podstawowa nr 33 w Krakowie ul Konarskiego (obecnie Gimnazjum nr 16 im. Króla Stefana Batorego), Szkoła Podstawowa nr 1 w Praszce (obecnie Publiczne Gimnazjum im. Ojca Świętego Jana Pawła II w Praszce), Szkoła Podstawowa w Trębaczewie (obecnie im. ks. Jana Twardowskiego), 203 Szkoła Podstawowa w Warszawie, Szkoła Podstawowa nr 12 w Skarżysku-Kamiennej (obecnie Gimnazjum nr 2 im. Powstańców Warszawy), Szkoła Podstawowa nr 4 w Białej Podlaskiej obecnie im. Kornela Makuszyńskiego, Szkoła Podstawowa nr 30 w Wałbrzychu, Szkoła Podstawowa nr 10 w Pruszkowie (obecnie im. M. Konopnickiej), Szkoła podstawowa nr 4 we Włocławku, Publiczna Szkoła Podstawowa nr 5 w Kraśniku (obecnie im. H. Sienkiewicza), Szkoła Podstawowa nr 28 w Bydgoszczy, Liceum Ogólnokształcące w Nowej Soli i Jaworznie (obecnie im. T. Kościuszki), XXX Liceum Ogólnokształcące w Łodzi (obecnie im. biskupa Ignacego Krasickiego), Liceum Ekonomiczne w Tarnowie (obecnie Zespół Szkół Ekonomiczno-Gastronomicznych w Tarnowie im. J. Piłsudskiego), Wyższa Oficerska Szkoła Lotnicza w Dęblinie, obecnie Wyższa Szkoła Oficerska Sił Powietrznych, Zespół Szkół Rolniczych we Wroniu (obecnie Zespół Szkół we Wroniu), Zespół Szkół Budowlanych w Sanoku (od 5 października 1987[8][9]).

Jego pomniki stały w Gdańsku, Opolu, Siemianowicach Śląskich, Skarżysku-Kamiennej i Elblągu. W tym ostatnim mieście jego pomnik został zdemontowany 6 marca 2014 roku[10]. W 1959 został wodowany drobnicowiec typu B 54 o imieniu Janek Krasicki[11]. W stanie z 2009 jest patronem placu w centrum Budziszewic, a także ulic m.in. w Sosnowcu, Łodzi, Wierzbicy, Działdowie, Dzierzgoniu, Dźwirzynie, Drawskim Młynie, Hrubieszowie, Sierakowie, Witnicy, Ustce, Świętochłowicach, Kuźni Raciborskiej, Staszowie, Wieruszowie, Gorzowie Wielkopolskim, Płońsku, Opocznie, Poddębicach, Głuszycy oraz w Łobzie, Rykach, Reszlu, Zamościu, Kozienicach, Janowcu Wielkopolskim i w Żychlinie. Patron zespołu szkolno-przedszkolnego w Godowie.

Odznaczenia[edytuj]

  • Order Krzyża Grunwaldu II klasy – pośmiertnie (29 maja 1946, za zasługi położone w walce z okupantem i udział w pracach konspiracyjnych w okresie okupacji[12].
  • Srebrny Krzyż Zasługi – pośmiertnie (20 grudnia 1946, za bohaterskie czyny i dzielne zachowanie się w walce z niemieckim najeźdźcą oraz za gorliwą pracę i sumienne wypełnianie obowiązków służbowych)[13].

Przypisy

  1. a b c d e f g h i Jan Krasicki, Informacja historyczna, Instytut Pamięci Narodowej. [dostęp 20 stycznia 2009].
  2. Mieczysław Granatowski: Co można jeszcze wysupłać z pamięci?. W: Andrzej Brygidyn, Magdalena Brygidyn-Paszkiewicz: Wspomnienia i relacje żołnierzy Sanockiego Obwodu Związku Walki Zbrojnej – Armii Krajowej 1939-1944. Sanok: 2012, s. 78. ISBN 978-83-903080-5-0.
  3. a b c P. Gontarczyk, Polska Partia Robotnicza. Droga do władzy (1941-1944), Warszawa 2006, s. 80.
  4. a b c Zbysław Popławski: Represje okupantów na Politechnice Lwowskiej. [dostęp 20 stycznia 2009].
  5. Jan Draus: Uniwersytet Jana Kazimierza we Lwowie 1918-1946. Portret kresowej uczelni. Kraków: Księgarnia Akademicka, 2007, s. 87. ISBN 978-83-7188-964-6.
  6. Kazimierz Żygulski: Jestem z lwowskiego etapu. [dostęp 17 września 2013].
  7. Jan Draus: Uniwersytet Jana Kazimierza we Lwowie 1918-1946. Portret kresowej uczelni. Kraków: Księgarnia Akademicka, 2007, s. 90. ISBN 978-83-7188-964-6.
  8. Krystyna Chowaniec, Szkoły ponadpodstawowe. Zespół Szkół Budowlanych, Szkoły ponadpodstawowe, W latach powojennych w: Sanok. Dzieje miasta, Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, s. 892.
  9. Franciszek Oberc: Pomniki i tablice pamiątkowe Sanoka. Sanok: 1998, s. 54. ISBN 83-909787-1-7.
  10. Pomnik Janka Krasickiego zdemontowany i przeniesiony do Muzeum. info.elblag.pl, 2014-03-07. [dostęp 2016-12-02].
  11. Janek Krasicki statek i jego patron, Facta Nautica. [dostęp 21 stycznia 2009].
  12. M.P. z 1947 r. Nr 51, poz. 327
  13. M.P. z 1947 r. Nr 25, poz. 146

Bibliografia[edytuj]