Jan Mazurkiewicz (wojskowy)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy pułkownika Armii Krajowej. Zobacz też: Jan Mazurkiewicz (psychiatra).
Jan Mazurkiewicz
Zagłoba, Socha, Sęp, Radosław
Ilustracja
generał brygady generał brygady
Data i miejsce urodzenia 27 sierpnia 1896
Lwów, Austro-Węgry
Data i miejsce śmierci 4 maja 1988
Warszawa, PRL
Przebieg służby
Lata służby 1914-1922, 1927-1945
Siły zbrojne Wappen Kaisertum Österreich 1815 (Klein).png Armia Austro-Węgier

Orzełek II RP.svg Wojsko Polskie

Jednostki 1 Pułk Piechoty Legionów
6 Pułk Piechoty Legionów
8 Pułk Piechoty Legionów
44 Pułk Piechoty
Obszar Warowny „Wilno”
Komenda Główna Związku Strzeleckiego
22 Pułk Piechoty
Centrum Wyszkolenia Piechoty
Kierownictwo Dywersji KG AK
Zgrupowanie AK „Radosław”
Delegatura Sił Zbrojnych na Kraj
Stanowiska dowódca Kedywu
dowódca zgrupowania
delegat na Obszar Centralny Delegatury Sił Zbrojnych na Kraj
Główne wojny i bitwy I wojna światowa

II wojna światowa:

powstanie antykomunistyczne w Polsce (1944–1953)

Odznaczenia
Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski Order Krzyża Grunwaldu II klasy Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Złoty Orderu Virtuti Militari Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Krzyż Niepodległości z Mieczami Krzyż Walecznych (1920-1941, czterokrotnie) Krzyż Walecznych (od 1941, czterokrotnie) Krzyż Walecznych (od 1941, trzykrotnie) Krzyż Armii Krajowej Warszawski Krzyż Powstańczy Brązowy Medal „Za zasługi dla obronności kraju”
Od Lewej: mjr Wacław Janaszek „Bolek” (szef sztabu „Radosława”), gen. Tadeusz Bór-Komorowski, ppłk Jan Mazurkiewicz „Radosław” i kpt. Ryszard Krzywicki „Szymon” (adiutant)

Jan Mazurkiewicz, ps. „Zagłoba”, „Socha”, „Sęp”, „Radosław” (ur. 27 sierpnia 1896 we Lwowie, zm. 4 maja 1988 w Warszawie) – generał brygady, legionista, uczestnik I wojny światowej.

W okresie międzywojenny zawodowy oficer Wojska Polskiego. We wrześniu 1939 założył konspiracyjną Tajną Organizację Wojskową. Od 1 lutego 1944 dowódca Kedywu. Podczas powstania warszawskiego był dowódcą Zgrupowania AK „Radosław”, jednego z najlepiej wyszkolonych i wyposażonych jednostek Armii Krajowej. Po wojnie był prześladowany przez władze Polski Ludowej i skazany został na dożywocie. Po upadku stalinizmu został wypuszczony na wolność i zrehabilitowany. Działał w Zarządzie Głównym ZBoWiD-u, w latach 1981-1983 był członkiem prezydium Ogólnopolskiego Komitetu Frontu Jedności Narodu, w 1983 został członkiem Rady Krajowej PRON[1]. W 1980 Uchwałą Rady Państwa PRL awansowany został do stopnia generała brygady Wojska Polskiego. Pochowany na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w rodzinie rzemieślniczej. Jego ojciec zginął niosąc pomoc ludziom w czasie pożaru w 1905. Dzieciństwo spędził w Złoczowie, gdzie uczęszczał do szkoły powszechnej, następnie był uczniem VII Gimnazjum Państwowego we Lwowie[2]. Przed I wojną światową był członkiem Związku Strzeleckiego. Wraz ze sformowanym na bazie tego związku batalionem wstąpił do I Brygady Legionów Polskich. W czasie walk ranny, dostał się do niewoli rosyjskiej, z której udało mu się uciec. Wrócił do Legionów. W 1918 kolejno walczył w II Korpusie dowodzonym przez generała Hallera, w POW i w Wojsku Polskim.

W 1922 został przeniesiony do rezerwy i przydzielony w rezerwie do 8 Pułku Piechoty Legionów w Lublinie. Zweryfikowany w stopniu kapitana ze starszeństwem z 1 czerwca 1919 i 1459. lokatą w korpusie oficerów piechoty[3][4].

15 maja 1930 został powołany do służby czynnej, przemianowany na oficera zawodowego w stopniu kapitana ze starszeństwem z 1 stycznia 1928 i 369. lokatą w korpusie oficerów piechoty oraz przydzielony do 44 Pułku Piechoty Strzelców Kresowych w Równem[5]. W 1932 pozostawał w dyspozycji dowódcy Obszaru Warownego „Wilno” z przeznaczeniem do prac przysposobienia wojskowego[6]. W 1934 został przeniesiony z Komendy Głównej Związku Strzeleckiego do 22 Pułku Piechoty w Siedlcach[7].

W latach 1938–1939 był wykładowcą taktyki na kursach dla dowódców kompanii w Centrum Wyszkolenia Piechoty w Rembertowie. W sierpniu 1939, przed wybuchem II wojny światowej, był w sztabie Grupy Operacyjnej Dywersji (późniejsza Ekspozytura 2).

W połowie września 1939 w Stanisławowie założył Tajną Organizację Wojskową. Po klęsce wrześniowej Komenda tej organizacji mieściła się w Budapeszcie. Po powrocie na teren Generalnego Gubernatorstwa, w 1940 został komendantem TOW.

W marcu 1943, po scaleniu TOW z „Kedywem” – Kierownictwem Dywersji Komendy Głównej Armii Krajowej, został zastępcą szefa organizacji, pułkownika Augusta Emila Fieldorfa ps. „Nil”. 13 kwietnia 1943 awansował na podpułkownika. 1 lutego 1944 objął dowództwo Kedywu.

W powstaniu warszawskim dowodził zgrupowaniem (nazwanym od jego pseudonimu Radosław), w skład którego wchodziły oddziały: Broda 53, Zośka, Parasol, Miotła, Pięść i Czata 49.

Przeszedł szlak bojowy od Woli, poprzez Stare Miasto, ewakuację kanałami, Czerniaków i ponownie przejście kanałami na Mokotów. 11 sierpnia odniósł poważną ranę w czasie walk w rejonie ul. Okopowej i Stawek. 2 października 1944 został awansowany na pułkownika. Po kapitulacji kontynuował działalność konspiracyjną, a po rozwiązaniu Armii Krajowej został delegatem na Obszar Centralny Delegatury Sił Zbrojnych na Kraj.

1 sierpnia 1945, w pierwszą rocznicę wybuchu powstania, został aresztowany przez funkcjonariuszy Urzędu Bezpieczeństwa. Zwolniony po miesiącu, stanął na czele tzw. Centralnej Komisji Likwidacyjnej AK. 8 września 1945 zwrócił się do AK-owców z apelem o ujawnienie się i skorzystanie z amnestii. U części oficerów AK spotkało się to z dezaprobatą, a nawet posądzeniem o zdradę. W wyniku jego apelu ujawniło się ok. 50 tys. członków podziemia.

W miarę swoich możliwości otaczał opieką swoich byłych żołnierzy, pomagał im znaleźć pracę i organizował opiekę medyczną.

4 lutego 1949 został ponownie aresztowany. Poddano go długotrwałemu śledztwu, w czasie którego był torturowany. Próbowano na nim bezskutecznie wymusić zeznania obciążające gen. Fieldorfa „Nila”.

16 listopada 1953 został skazany przez sędziego Mieczysława Widaja na karę dożywotniego więzienia. Karę odbywał w Zakładzie Karnym we Wronkach, skąd w wyniku amnestii wyszedł na wolność w maju 1956[8]. Rok później został zrehabilitowany. Prowadził kawiarnię pod nazwą „Wiklina”[9].

Uchwałą Rady Państwa PRL nr 74/80 z 9 października 1980 został awansowany do stopnia generała brygady. 11 października 1980 w Belwederze odebrał od przewodniczącego Rady Państwa Henryka Jabłońskiego nominację generalską[10].

W sierpniu 1981, w filmie nadanym przez TVP, ujawnił szczegóły „sowieckiej pomocy” dla powstańczych oddziałów Armii Krajowej w Warszawie.

Był wieloletnim wiceprezesem Zarządu Głównego ZBoWiD. W latach 1981–1983 członek prezydium Ogólnopolskiego Komitetu Frontu Jedności Narodu. Przewodniczący Komisji ZG ZBoWiD ds. Warszawskiego Krzyża Powstańczego.

Zmarł 4 maja 1988. Został pochowany 11 maja 1988 na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie, w kwaterze 24A. W pogrzebie wzięli udział m.in. przewodniczący Rady Państwa, I sekretarz Komitetu Centralnego Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej, zwierzchnik Sił Zbrojnych PRL – gen. armii Wojciech Jaruzelski, minister obrony narodowej – gen. armii Florian Siwicki, przewodniczący Rady Krajowej Patriotycznego Ruchu Odrodzenia Narodowego – Jan Dobraczyński i przewodniczący Rady Naczelnej Związku Bojowników o Wolność i Demokrację – Henryk Jabłoński.

Życie prywatne[edytuj | edytuj kod]

Syn Bazylego i Barbary. Jego brat, kpt. Franciszek Mazurkiewicz zginął podczas powstania warszawskiego[11].

Awanse[edytuj | edytuj kod]

Odznaczenia i wyróżnienia[edytuj | edytuj kod]

Odniesienia w kulturze[edytuj | edytuj kod]

W 2013 powstał film z gatunku dokument–fabularyzowany oraz dramat wojenny pt. Radosław w reżyserii Małgorzaty Bramy, oparty na biografii płk Jana Mazurkiewicza[19].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. „Trybuna Robotnicza”, nr 109 (12961), 10 maja 1983, s. 6.
  2. Powstańcze Biogramy - Jan Mazurkiewicz, www.1944.pl [dostęp 2018-03-28] (ang.).
  3. Rocznik oficerski 1923, s. 147, 483.
  4. Rocznik oficerski 1924, s. 141, 423.
  5. Dziennik Personalny Ministra Spraw Wojskowych z 18 czerwca 1930 r., Nr 11, s. 196.
  6. Rocznik oficerski 1932, s. 69, 452.
  7. Dziennik Personalny Ministra Spraw Wojskowych z 22 grudnia 1934 r., Nr 14, s. 259.
  8. Łożański. W więzieniach PRL 1991 ↓, s. 71, 72, 75, 79, 80.
  9. Łożański. W więzieniach PRL 1991 ↓, s. 83.
  10. Wojskowy Przegląd Historyczny Nr 1 (95), Warszawa 1981, s. 291.
  11. Powstańcze Biogramy - Franciszek Mazurkiewicz, www.1944.pl [dostęp 2018-03-28] (ang.).
  12. a b c d e f Zmarł generał Jan Mazurkiewicz „Radosław”. „Biuletyn Informacyjny”. T. 29 (14-26)/1988, s. IV-V. Krajowa Agencja Informacyjna (Poland). 
  13. a b c d e f g h i Kto jest kim w Polsce. Informator Biograficzny. Warszawa: Interpress, 1984, s. 605.
  14. Krzyż Grunwaldu [w:] „Orzeł biały. Miesięcznik Zrzeszenia Wolność i Niezawisłość (WiN)”. Nr 10, 2000, s. 17
  15. a b c d e f Zygmunt Kotkowski: W hołdzie tym co odeszli.... Londyn: Hornsey Printers, 1970, s. 6.
  16. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych nr 12/1935, s. 1
  17. Dziennik Personalny MSWojsk Nr 8/1931, s. 360
  18. Stanisław Mazurkiewicz: Czy Radosław był postacią kontrowersyjną? [w:] „Zeszyty Historyczne” nr 128. Paryż: Instytut Literacki, 1999. s. 146
  19. Film w serwisie FilmPolski.pl (26.08.2013)

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]