Jan Podoski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy inżyniera. Zobacz też: Inne osoby o tym imieniu i nazwisku.
Jan Podoski
Ilustracja
Jan Podoski (1967)
Data i miejsce urodzenia 2 stycznia 1904
Kijów
Data i miejsce śmierci 22 lub 24 listopada 1998
Warszawa
Tytuł naukowy profesor nadzwyczajny (1962)
Edukacja Politechnika Warszawska
Uczelnia Politechnika Warszawska
Wydział Wydział Elektryczny
Stanowisko dziekan (19581962, 19641969)
Rodzice Roman Podoski
Małżeństwo Jadwiga Podoska
Jan Podoski - podpis (1964).png
Odznaczenia
Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Walecznych (od 1941) Krzyż za udział w Wojnie 1918–1921 Krzyż Armii Krajowej Medal 30-lecia Polski Ludowej Medal 40-lecia Polski Ludowej Rycerz Krzyża Wielkiego Orderu Oranje-Nassau (Holandia) Order Imperium Brytyjskiego od 1936 (wojskowy) Croix du Combattant Volontaire 1939-1945 ribbon.svg

Jan Józef Podoski (ur. 2 stycznia 1904 w Kijowie, zm. 22 lub 24 listopada 1998 w Warszawie) – inżynier trakcji elektrycznej, profesor i doctor honoris causa Politechniki Warszawskiej, honorowy obywatel Warszawy, orędownik budowy warszawskiego metra.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Dzieciństwo, młodość i czasy studiów (1904–1928)[edytuj | edytuj kod]

Jan Józef Podoski urodził się 2 stycznia 1904 w Kijowie[1]. Był synem profesora Politechniki Warszawskiej Romana Podoskiego, który zaszczepił w nim zainteresowania techniką elektryczną[2]. W 1918 rodzina na stałe przeniosła się do Warszawy i Jan jako harcerz brał udział w rozbrajaniu Niemców. W 1920[1] był sanitariuszem na wojnie polsko-bolszewickiej, z której powrócił jako ułan[3].

W 1922 rozpoczął studia na Wydziale Elektrycznym Politechniki Warszawskiej[2]. W trakcie nauki został przyjęty do Korporacji Akademickiej Arkonia[4] i był aktywny w Bratniej Pomocy[1]. Podjął pracę zawodową w Elektrowni Warszawskiej, a następnie został asystentem w Katedrze Miernictwa Elektrycznego Politechniki Warszawskiej. W 1928 uzyskał tytuł inżyniera[2].

Początki kariery (1928–1939)[edytuj | edytuj kod]

Jako zwolennik i propagator pierwszych pojawiających się pod koniec lat 20. koncepcji elektryfikacji kolei w Polsce[2] został wysłany przez Ministerstwo Komunikacji[1] na roczny staż do Francji, Włoch, Szwajcarii i Maroka. Zdobyte tam doświadczenia związane z pracą i eksploatacją kolei elektrycznych następnie wykorzystywał w pracy zawodowej. W 1928 został członkiem Stowarzyszenia Elektryków Polskich. W latach 1928–1934 pracował w Biurze Projektów i Studiów PKP, a w latach 1934–1938 pełnił funkcję zastępcy kierownika robót przy elektryfikacji pierwszego odcinka kolei w Warszawie. W tym samym czasie był starszym asystentem na Politechnice Warszawskiej. W latach 1938–1939 był dyrektorem Fabryki Sygnałów Kolejowych w Bydgoszczy[2].

Okres II wojny światowej (1939–1945)[edytuj | edytuj kod]

W 1939 został zmobilizowany i jako porucznik rezerwy wziął udział w kampanii wrześniowej, z którą dotarł na Litwę[1]. Następnie przez Szwecję przedostał się do Francji[5], gdzie od stycznia do maja 1940[1] uczestniczył w kampanii francuskiej[5] będąc w Sztabie Naczelnego Wodza[1]. Po ewakuacji dotarł do Anglii, gdzie był adiutantem Szefa Sztabu Naczelnego Wodza w Londynie[5]. W 1942 ukończył Wyższą Szkołę Wojenną ze stopniem majora[1] i objął Wydział Przerzutu Lotniczego[5] w Oddziale VI Sztabu Naczelnego Wodza[1]. Kierował przerzutami do Polski z Anglii, a potem z Włoch[5]. Po zakończeniu powstania warszawskiego[1] przeszedł do Sztabu 1 Dywizji Pancernej pod dowództwem gen. Stanisława Maczka[5] i brał udział w walkach o wyzwolenie Belgii i Holandii oraz w walkach na terenie północnych Niemiec[6].

Działania po wojnie (1945–1998)[edytuj | edytuj kod]

Po demobilizacji w latach 1946–1947[5] pracował w English Electric. W lipcu 1947 na prośbę rektora Politechniki Warszawskiej powrócił do kraju i rozpoczął wykłady na PW oraz w Szkole Inżynierskiej Wawelberga i Rotwanda. Zaczął organizować Zakład Trakcji Elektrycznej w Głównym Instytucie Elektrotechniki[1] z myślą o budowie warszawskiego metra[6]. W 1948 obronił z wyróżnieniem pracę doktorską na PW[1], a rok później stanął na czele Zakładu Trakcji Elektrycznej[5]. W grudniu 1949 został aresztowany, posądzony o szpiegostwo i skazany na 8 lat więzienia[1]. Ostatecznie został wypuszczony po 5 latach[5] w 1954 dzień po śmierci ojca[1].

Po uwolnieniu powrócił do pracy naukowej[5]. Wznowił działalność na PW, gdzie na przykładzie Warszawy opracował pierwszą w Polsce koncepcję układu komunikacyjnego dla szybko rozwijających się aglomeracji miejskich[6]. W 1956 został mianowany profesorem nadzwyczajnym[1], a w 1958 objął stanowisko dziekana Wydziału Elektrycznego PW. Był nim do 1962, kiedy to również uzyskał tytuł profesora zwyczajnego. W latach 1964–1969 ponownie był dziekanem[6] i równolegle pracował w zorganizowanym przez siebie Zakładzie Komunikacji Miejskiej w Instytucie Gospodarki Komunalnej[1]. W 1969 również otrzymał godność honorowego członka SEP[2].

Od 1958 do 1974 był wielokrotnie ekspertem ONZ w sprawach komunikacji w krajach Afryki Zachodniej i środkowego Wschodu. Po przejściu na emeryturę przez kilka lat pracował jako profesor zwyczajny w Uniwersytecie w Zairze i na Politechnice w Algierii. Był członkiem założycielem Towarzystwa Elektrotechniki Teoretycznej i Stosowanej, a w latach 1962–1968 jego przewodniczącym. Przez ponad 40 lat był członkiem Komitetu Elektrotechniki Polskiej Akademii Nauk, a w latach 1970–1975 również jego przewodniczącym. Przez ponad 20 lat był przewodniczącym Techniczno-Ekonomicznej Rady Naukowej przy prezydencie Warszawy. Od 1982 był członkiem Towarzystwa Naukowego Warszawskiego, a w latach 1983–1997 przewodniczącym Rady Naukowo-Konsultacyjnej w Generalnej Dyrekcji Budowy Metra. Był także członkiem Komitetu Transportu PAN i Union Internationale des transports Publics w Brukseli oraz honorowym członkiem Stowarzyszenia Urbanistów Polskich i Institution of Electrical Engineers w Londynie. Wieloletni członek Rady Naukowej Instytutu Elektrotechniki oraz doradca dyrektora tego instytutu[1].

Grób Jana Podoskiego

W uznaniu zasług w dziedzinie nauki i jej popularyzacji oraz działalności społecznej Senat Politechniki Warszawskiej zadecydował o nadaniu Janu Podoskiemu tytułu doktora honoris causa uczelni. Uroczystość miała miejsce 5 listopada 1986 w Małej Auli Politechniki Warszawskiej[2].

W 1989 został w pełni oczyszczony z postawionych mu w 1949 zarzutów[3].

29 marca 1993 Rada Warszawy jednogłośnie przyznała mu tytuł honorowego obywatela miasta[2][7].

7 kwietnia 1995 podczas uroczystości otwarcia I linii warszawskiego metra mających miejsce na stacji Wilanowska Jan Podoski przeciął wstęgę[8].

Pod koniec życia przebywał w szpitalu[5]. Zmarł 22 bądź 24 listopada 1998 w Warszawie[1][3][6][5][9]. Został pochowany w grobie rodzinnym na Powązkach[10].

Upamiętnienie po śmierci[edytuj | edytuj kod]

Tablica upamiętniająca Jana Podoskiego na stacji metra Politechnika

21 kwietnia 1999 na stacji warszawskiego metra Politechnika miała miejsce uroczysta prezentacja tablicy upamiętniającej Jana Podoskiego, który przyczynił się do budowy warszawskiej kolei podziemnej. Jej odsłonięcia dokonała wdowa Jadwiga Podoska. Tablica z odlanym popiersiem zawiera cytat wypowiedzi Jana Podoskiego[11]:

…budowa metra przywróci Warszawie rolę wielkiej europejskiej metropolii, która się nam, Polsce, należy…

10 stycznia 2003 jednej z ulic w warszawskim Śródmieściu nadano imię Romana i Jana Podoskich[12].

Odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Wybrane publikacje książkowe[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z Wiesław Seruga. Wspomnienia pośmiertne: Jan Podoski (1904-1998). „Rocznik Towarzystwa Naukowego Warszawskiego”. 61, s. 78–80, 1998. ISSN 0860-164X (pol.). 
  2. a b c d e f g h Człowiek, o którego upomniało się metro. „Ratusz”. 4/1995, s. 6, 1995-04-07. Warszawa: Biuro Informacji Biura Zarządu m.st. Warszawy. ISSN 1231-7950 (pol.). 
  3. a b c Jan Podoski. W: Andrzej Rogiński: Bitwy o metro. Warszawa: Oficyna Wydawniczo-Poligraficzna „Adam”, 2008, s. 70–71. ISBN 978-83-7232-834-2. (pol.)
  4. Zbigniew Jan Tyszka: Przy grobie śp. Filistra Jana Podoskiego (pol.). stara.arkonia.pl, 1998. [dostęp 2015-05-22].
  5. a b c d e f g h i j k l Profesor Jan Podoski 1904-1998. „Technika Transportu Szynowego”. 12/1998, s. 57. Łódź: Emi-Press. ISSN 1232-3829 (pol.). 
  6. a b c d e Małgorzata Stawicka: Jan Podoski (pol.). radawarszawy.um.warszawa.pl, 2013-10-08. [dostęp 2015-05-22].
  7. Uchwała nr XLIV/251/93 Rady Miasta Stołecznego Warszawy z dnia 29 marca 1993 roku (pol.). radawarszawy.um.warszawa.pl, 1993-03-29. [dostęp 2015-05-29].
  8. Metro ruszyło. W: Andrzej Rogiński: Bitwy o metro. Warszawa: Oficyna Wydawniczo-Poligraficzna „Adam”, 2008, s. 58–61. ISBN 978-83-7232-834-2. (pol.)
  9. a b c d Bartłomiej P. Wróblewski: K! Arkonia (pol.). archiwumkorporacyjne.pl, 2009-02-14. [dostęp 2015-05-22].
  10. Dzielnica Śródmieście m.st. Warszawy: Ulica Romana i Jana Podoskich (pol.). srodmiescie.warszawa.pl. [dostęp 2015-05-22].
  11. Zarząd Transportu Miejskiego: Metro warszawskie (pol.). ztm.waw.pl. [dostęp 2015-05-22].
  12. Karol Trammer. Elektryfikacyjni patroni. „Z Biegiem Szyn”. 1/2003 (3), s. 2. Warszawa: Karol Trammer (pol.). 
  13. a b c Antoni Grudziński: Lista żołnierzy odznaczonych (pol.). kresy-siberia.org. [dostęp 2015-05-22].
  14. a b Dariusz Czechowski. Człowiek, o którego upomniało się metro. „Biuletyn”. 2-87-9, s. 30–34, 1987. Warszawa: Generalna Dyrekcja Budowy Metra w Warszawie (pol.). 

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]