Jan Stella-Sawicki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Jan Stella-Sawicki
Pułkownik Struś
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia 24 lutego 1831
Szawle
Data i miejsce śmierci 29 sierpnia 1911
Lwów
Miejsce spoczynku Cmentarz Łyczakowski we Lwowie
Zawód lekarz
Narodowość polska
Alma Mater Université de Strasbourg I

Jan Stella-Sawicki ps. „Pułkownik Struś” (ur. 24 lutego 1831 w Szawlach, zm. 29 sierpnia 1911 we Lwowie) – polski oficer, działacz niepodległościowy, lekarz z tytułem doktora, działacz społeczny.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w 1831 w Szawlach na Żmudzi i tam spędził dzieciństwo. Po IV klasie gimnazjalnej podjął służbę w „pułku szlacheckim” szkoły kadetów Armii Imperium Rosyjskiego. W wieku 18 lat w 1849 odbył kampanię węgierską jako oficer pułku grenadierskiego w lejbgwardii. W stopniu podporucznika wstąpił do Akademii Sztabu Generalnego w Petersburgu. W 1856 został mianowany do stopnia podpułkownika sztabu generalnego. Służył w krajach zachodniej Europy (Niemcy, Włochy, Francja, Hiszpania, Anglia) oraz w Afryce Północnej. W 1861 został szefem sztabu III Dywizji Kawalerii w Kownie. W 1862 został powołany do ministerstwa wojny. Za udział w bankiecie na cześć Władysława Syrokomli został odwołany do Petersburga. Następnie wystąpił z armii rosyjskiej. Podczas powstania styczniowego 1863 dokonał przejścia na stronę polskich powstańców. Początkowo służył jako szeregowiec w oddziałach Komorowskiego, po czym został naczelnikiem (szefem) sztabu gen. Edmunda Różyckiego (znajomego ze służby w armii rosyjskiej), zaś dla uchronienia swej rodziny przed prześladowaniami przyjął pseudonim „Struś”[1]. Później organizował wojska powstańcze na obszarze Galicji. Po upadku powstania przebywał na emigracji. W Szwajcarii pracował jako nauczyciel prywatny, korespondent czasopism. Był sekretarzem Towarzystwa Wzajemnej Pomocy Polaków w Genewie.

Po uzyskaniu obywatelstwa szwajcarskiego udał się w 1865 do Galicji, gdzie został aresztowany, a następnie wydalony. Został absolwentem medycyny na uniwersytecie w Strasbourgu uzyskując tytuł naukowy doktora medycyny i chirurgii w 1870. Podczas wojny francusko-pruskiej prowadził w Strasburgu ambulans dla rannych. Później przez Genewę i Wiedeń przeniósł się do Lwowa. Uzyskał nostryfikację dyplomu przez Uniwersytet Jagielloński. Był sekundariuszem w szpitalu powszechnym we Lwowie od 1871. Od 1873 przez 35 lat pracował jako inspektor szpitali krajowych we Lwowie. Od 1891 był radcą. Był autorem raportu o stanie szpitali powszechnych w Galicji za rok 1874[2]. Na początku 1906 odszedł ze służby krajowej po 35 latach pracy[3]. Za swoją działalność otrzymał tytuły honorowego obywatelstwa miast Żółkwi i Jasła[4].

Działał także na polu politycznym i społecznym. We Lwowie w 1893 był przewodniczącym przedwyborczego Towarzystwa Właścicieli Realności[5]. W 1908 został członkiem wydziału i zasiadł w komisji kontrolującej Towarzystwa Miłosierdzia „Opatrzność” we Lwowie, utrzymującego „Dom Pracy” w tym mieście, stanowiący przytułek dla ubogich[6]. Był propagatorem zaprzestania importu do Galicji zagranicznych roślin i ziół leczniczych oraz umożliwienia zarobku w tej dziedzinie wytwórcom z polskiej wsi (prócz niego lobbowała także Anna Działyńska)[7].

Publikował prace zarówno w dziedzinie medyczno-lekarskiej jak też opisujące podróże oraz wspomnieniowe. Dokonał także przekładów prac z języka rosyjskiego, czeskiego i francuskiego.

Zmarł 29 sierpnia 1911 we Lwowie[8][9]. Został pochowany na Cmentarzu Łyczakowskim we Lwowie.

Publikacje[edytuj | edytuj kod]

Medyczne
  • Les eaux minérales en Pologne (1870)
  • Leczenie żylaków (1872)
  • Stan szpitali powszechnych w Galicji (1873)
  • Tablica śmiertelności w Galicji według powiatów z uwzględnieniem cholery (1876)
  • Jak powinna być urządzona pralnia szpitalna (1877)
  • Stan obecny spraw zdrowotnych w Galicji z okresu autonomicznego (1877)
  • Magnetyzm zwierzęcy i jasnowidzenie (1879)
  • Statystyka oddziału chirurgicznego w szpitalu lwowskim (1883)
  • O przerództwie ustrojów zwierzęcych (1883)
  • Domowy poradni lekarski (1883)
  • Pielęgnowanie zdrowia (1887)
  • Walka z mikrobami (1890)
Inna tematyka

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Jan Stella-Sawicki: Galicya w powstaniu styczniowem. Lwów: 1913, s. 70.
  2. Szkoła Pielęgniarstwa przy Szpitalu Powszechnym we Lwowie. wmpp.org.pl. [dostęp 2016-03-17].
  3. Jubileusz dr Sawickiego. „Słowo Polskie”, s. 1, Nr 280 z 26 czerwca 1906. 
  4. Honorowi Obywatele Miasta. Jan Stella-Sawicki. jaslo.pl, 2014-07-04. [dostęp 2016-10-18].
  5. Kronika. Ruch wyborczy. „Gazeta Lwowska”, s. 3, Nr 6 z 10 stycznia 1893. 
  6. Kronika. Towarzystwo Miłosierdzia „Opatrzność”. „Gazeta Lwowska”, s. 3, Nr 155 z 9 lipca 1908. 
  7. Kronika. „Gazeta Lwowska”, s. 3, Nr 241 z 21 października 1913. 
  8. Kronika. † Jan Stella-Sawicki. „Gazeta Lwowska”, s. 3, Nr 198 z 31 sierpnia 1911. 
  9. Kronika. Zmarli. „Głos Rzeszowski”, s. 6, Nr 36 z 3 września 1911. 
  10. Notatki literacko artystyczne. „Gazeta Lwowska”, s. 3-4, Nr 78 z 5 kwietnia 1901. 

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]