Jan Tomasz Zamoyski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Jan Tomasz Zamoyski
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia 12 czerwca 1912
Klemensów
Data i miejsce śmierci 29 czerwca 2002
Warszawa
Senator II kadencji
Okres od 25 listopada 1991
do 31 maja 1993
Przynależność polityczna Stronnictwo Narodowo-Demokratyczne
Prezes Stronnictwa Narodowo-Demokratycznego
Okres od 1990
do 1998
Przynależność polityczna Stronnictwo Narodowo-Demokratyczne
Następca Bogusław Kowalski
Odznaczenia
Order Orła Białego

Jan Tomasz Zamoyski (ur. 12 czerwca 1912 w Klemensowie[1], zm. 29 czerwca 2002 w Warszawie[2]) – polski ziemianin i polityk, oficer WP. W latach 1939–1944 był XVI i ostatnim ordynatem Ordynacji Zamojskiej. Senator II kadencji, prezes Stronnictwa Narodowo-Demokratycznego w latach 1991–1998. Kawaler Orderu Orła Białego.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Pochodził z rodu Zamoyskich herbu Jelita. Był synem Maurycego Klemensa Zamoyskiego, polityka i XV ordynata, oraz Marii Róży z Sapiehów. Mąż Róży z Żółtowskich, ojciec Marcina Zamoyskiego, Gabrieli Bogusławskiej, Elżbiety Daszewskiej, Marii Ponińskiej i Agnieszki Rożnowskiej.

W latach 1931–1932 odbył służbę wojskową w Szkole Podchorążych Kawalerii w Grudziądzu. W 1935 ukończył studia w Instytucie Handlu i Ekonomii w Nancy. W 1937 uzyskał półdyplom i absolutorium w Szkole Głównej Handlowej w Warszawie[3]. Wziął udział w kampanii wrześniowej w szeregach 3 Dywizji Piechoty Legionów[3]. Od 1940 należał do Związku Walki Zbrojnej[4]. Później wstąpił do Armii Krajowej. Podczas pacyfikacji Zamojszczyzny wraz z żoną Różą uratowali z hitlerowskiego obozu w Zwierzyńcu 460 zabranych matkom dzieci. Dla 1500 chorych dzieci utworzył 4 szpitale, w tej sprawie interweniował u Odila Globocnika, dowódcy SS na dystrykt lubelski[5].

Na skutek powojennej reformy rolnej został pozbawiony majątku. Po krótkotrwałym pobycie w więzieniu w Kielcach osiedlił się na Pomorzu. W styczniu 1949 został aresztowany i skazany na 10 lat pozbawienia wolności. Przebywał w więzieniu we Wronkach, skąd wyszedł na wolność w połowie 1956[3]. W 1957 został prawnie zrehabilitowany[6]. Podjął pracę dziennikarza w czasopiśmie „Rynki Zagraniczne”. Później objął stanowisko kierownika biura przedstawicielstwa w Polsce linii lotniczych Swissair (pracował tam do 1981)[3][7].

Działał w założonym w Warszawie Towarzystwie Przyjaciół Zamościa; dzięki staraniom tej organizacji Sejm PRL w 1975 uchwalił ustawę o renowacji zespołu staromiejskiego[6]. Był prezesem Warszawskiego Koła Zamościan w latach 1985–1997, przyczynił się do wpisania Starego Miasta w Zamościu w 1992 na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Własnym sumptem utworzył w 1987 Muzeum Sztuki Sakralnej Fundacji Rodziny Zamoyskich przy zamojskiej kolegiacie[8].

W 1991 objął funkcję prezesa Stronnictwa Narodowo-Demokratycznego, którą sprawował do 1998[2]. W wyborach parlamentarnych w 1991 został z ramienia Narodowego Komitetu Wyborczego wybrany w województwie zamojskim na senatora II kadencji[3]; na pierwszym posiedzeniu pełnił funkcję marszałka seniora. Zasiadał w klubie parlamentarnym Zjednoczenia Chrześcijańsko-Narodowego. Pracował w Komisji Gospodarki Narodowej oraz Komisji Kultury, Środków Przekazu i Edukacji[3]. W 1992 jego nazwisko pojawiło się na tzw. liście Macierewicza[9]. W wyborach parlamentarnych w 1993 bez powodzenia ubiegał się o reelekcję z ramienia Bezpartyjnego Bloku Wspierania Reform[10].

Pochowany został w krypcie rodowej w katedrze Zmartwychwstania Pańskiego i św. Tomasza Apostoła w Zamościu.

Odznaczenia, wyróżnienia i upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

W 1995, w uznaniu znamienitych zasług położonych dla Rzeczypospolitej Polskiej, został przez prezydenta RP Lecha Wałęsę odznaczony Orderem Orła Białego[11].

Wyróżniony tytułami honorowego obywatela Janowa Lubelskiego (1990)[12] oraz Zamościa (1996)[13]

Został patronem Gimnazjum nr 2 w Zamościu[14].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Jan Tomasz hr. Zamoyski z Zamościa h. Jelita, sejm-wielki.pl [dostęp 2019-10-01].
  2. a b Zamojszczyzna pożegnała ostatniego ordynata, wp.pl, 3 lipca 2002 [dostęp 2015-07-23].
  3. a b c d e f Jan Tomasz Zamoyski, senat.pl [dostęp 2019-09-22].
  4. Uprawa-Tarcza – paramilitarna organizacja ziemian w czasie okupacji, niezalezna.pl, 4 grudnia 2017 [dostęp 2019-09-22].
  5. Sylwetka ostatniego Ordynata, roztocze.net, 11 lipca 2002 [zarchiwizowane 2003-05-09].
  6. a b Pawel Rychter, Do końca Polsce oddani, „Agro Profil”, 23 października 2018 [dostęp 2019-10-01].
  7. Zamość wspomina Jana Zamoyskiego w setną rocznicę jego urodzin, wprost.pl, 18 czerwca 2012 [dostęp 2019-10-01].
  8. Czesław Galek, Patriotyzm Jana Tomasza Zamoyskiego, „Biografistyka Pedagogiczna”, Nr 1, 2018 [dostęp 2019-09-22].
  9. Rafał Zychal, Andrzej Stankiewicz, Lista Macierewicza ćwierć wieku później, onet.pl, 4 czerwca 2017 [dostęp 2019-02-16].
  10. M.P. z 1993 r. nr 50, poz. 471
  11. M.P. z 1995 r. nr 33, poz. 378
  12. Jan Tomasz Zamoyski, janowlubelski.pl, 6 października 2010 [dostęp 2019-09-22].
  13. Honorowi Obywatele Zamościa, zamosc.pl [dostęp 2019-10-01].
  14. Gimnazjum Nr 2 im. Jana Zamoyskiego XVI Ordynata, gim2zamosc.edupage.org [zarchiwizowane 2019-09-22].