Jan Trąbka

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Prof. dr hab. n. med. Jan Trąbka (ur. 21 czerwca 1931 w Krakowie, zm. 27 lipca 2012 tamże[1][2]) – lekarz, naukowiec zajmujący się neurologią, neurocybernetyką oraz spekulacjami z pogranicza filozofii i metodologii nauki.

Życiorys naukowy[edytuj]

W 1955 roku ukończył Wydział Lekarski Krakowskiej AM. Pracę doktorską pt. „Czynność bioelektryczna mózgu zawarta w paśmie 200-500 Hz” obronił w 1961 roku, habilitował się na podstawie rozprawy „Elektrofizjologiczny obraz asymetrii półkul mózgowych”. W 1977 r. został mianowany profesorem nadzwyczajnym, a w 1988 r. profesorem zwyczajnym nauk neurologicznych i komputerowych. W latach 1974–1991 kierował pierwszym w kraju, założonym przez siebie Zakładem Informatyki Medycznej. Pełnił również funkcję zastępcy przewodniczącego Krakowskiego Oddziału Polskiego Towarzystwa Cybernetycznego. Przez ponad dziesięć lat (1991-2002), aż do emerytury sprawował kierownictwo nad Zakładem Biocybernetyki Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego. Był również przewodniczącym Zarządu Głównego Polskiego Towarzystwa Neurofizjologii Klinicznej[1], członkiem Komitetu Nauk Neurologicznych PAN oraz przewodniczącym Komisji Neurofizjologii Klinicznej PAN, członkiem Rady Naukowej Akademickiego Centrum Komputerowego „Cyfronet” Kraków. W 1980 r. wybrany został na członka Międzynarodowego Instytutu Badań Mózgu, w 1985 – na członka Międzynarodowego Towarzystwa Dla Obrazowania Mózgu w Psychiatrii (International Society for Neuroimaging in Psychiatry[2]), w 1989 r. – na członka Europejskiego Towarzystwa Badań nad Snem, w 1990 r. – został członkiem-korespondentem Collegium Europaeum Jenense[3]. W latach 1959–1960 jako stypendysta Fundacji Rockefellera był asystentem naukowym na Uniwersytecie Harvarda i w Mass General Hospital w Bostonie, a równocześnie nawiązał współpracę z Norbertem Wienerem twórcą cybernetyki w Massachusetts Institute of Technology w Cambridge. Jako jedyny polski naukowiec był bezpośrednim uczniem N. Wienera i propagatorem cybernetyki za żelazną kurtyną.

Dorobek[edytuj]

Dorobek naukowy prof. J. Trąbki obejmuje ponad 500 prac z zakresu neurologii, neurofizjologii, neurofarmakologii, informatyki medycznej i neurocybernetyki, w tym 15 pozycji książkowych. Prof. J. Trąbka był również redaktorem podręczników akademickich. W 2006 roku otrzymał Złoty Medal Polskiego Towarzystwa Neurofizjologii Klinicznej[3].

Kontrowersje[edytuj]

Prof. Trąbka łączył cybernetykę jako naukę z filozoficznymi rozważaniami z zakresu swoiście rozumianej gnozy, nie mającymi, ani nie szukającymi poparcia naukowego, a także teorią chaosu, co zaowocowało wieloma pracami, w tym między innymi książką „Neurocybernetyka” (1994).

Prof. Jan Trąbka w swych pracach Gnoza a nauki neurologiczne (1997) i Gnoza znaczy wiedza (1998) wprowadził pojęcie swoiście rozumianej gnozy. Etymologicznie rozumiana gnoza nie jest tu elementem religijnego prądu – gnostycyzmem, jak i nie jest pragmatyczną nauką – gnoseologią. Źródło swe czerpie natomiast z presokratycznej filozofii greckiej, gdzie „gnosis” było intuicyjną wiedzą o świecie, wiedzą jeszcze niepodaną logiczno-rozumowej obróbce. Prof. J. Trąbka uznaje gnozę za podstawowy aspekt ludzkiej egzystencji, który rzadko bywa podejmowany w rozważaniach naukowych, a jeśli już jest badany to niezbyt trafnie traktuje się go jako pochodną racjonalnego porządkowania wiedzy o świecie, czyli tzw. wiedzę potoczną czy myślenie prelogiczne. Blisko związanym z gnozą zagadnieniem pozostaje wyobraźnia oraz świadomość, które są również obecne w pracy naukowej prof. Trąbki. Znalazły się one jako centralne zagadnienie w takich publikacjach książkowych jak Wyobraźnia (2001) i Świadomość. Lokalizacjonizm i globalizm (2001). Badania naukowe prof. Trąbki zawierające teoretyczne rozważania dotyczące teorii chaosu (Odwieczny chaos a tworzenie się świata, 2000), jak i zagadnień neuropsychologicznych (Dusza mózgu, 2000, Neuropsychologia światła, 2003) wyrosły z bogatego doświadczenia klinicznego, które zaowocowało licznym zbiorem prac eksperymentalnych związanych z działaniem mózgu i układu nerwowego.

Teoria świadomości J. Trąbki stanowi kontynuację poglądów zawartych w dwóch książkach: Mózg a świadomość (1983) i Mózg a jego jaźń (1991), gdzie rozwinięta została koncepcja „uniwersalizmu cybernetycznego”. Trąbka uznaje cybernetykę nie tylko za naukę o regulacji i informacji, ale rozszerza jej zakres, włączając spekulacje filozoficzne i fizyczne[4].

Przypisy

  1. Nekrolog.
  2. Informacja na stronach UJ.
  3. PTNK.
  4. Patrz m.in.: J. Trąbka, Gnoza to znaczy wiedza. Wyd. Antykwa, Kraków 1998, s. 212. ​ISBN 83-909173-0-0​ oraz Jan Trąbka: Refleksje nad „Tryptykiem Rzymskim” Jan Pawła II, rozdział III. [dostęp 5 września 2009].

Linki zewnętrzne[edytuj]