Jan Wincenty Kopff

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Jan Wincenty Kopff
Data i miejsce urodzenia

1763
Igława

Data i miejsce śmierci

18 kwietnia 1832
Kraków

Zawód, zajęcie

malarz

Małżeństwo

Tekla Danielska

Dzieci

8, wśród nich Ludwika, Konstanty, Wiktor

Jan Wincenty Kopff (Kopf, Köpf; ur. 19 grudnia 1763 w Igławie na Morawach, zm. 18 kwietnia 1832 w Krakowie) – polski malarz niemieckiego pochodzenia, aktywny w Krakowie i okolicach w końcu XVIII i I połowie XIX wieku.

Powiązany rodzinnie z Estreicherami osiadł w Krakowie, kształcił się tam i w Warszawie. Zajmował się głównie malarstwem portretowym. Większość jego prac, na ogół nie sygnowanych, uważa się za zaginione.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Pochodził z niemieckiej rodziny osiadłej na Morawach. Urodził się 19 grudnia 1763 roku w Igławie. Jego matka wywodziła się z rodziny Oesterreicherów, a jej bratem był malarz Dominik Oesterreicher, który sprowadził swojego siostrzeńca do Krakowa około 1780 roku[1].

Kopff początkowo pobierał u niego nauki w zakresie malarstwa, a następnie wyjechał do Warszawy. Krótko uczęszczał do prywatnej szkoły Franciszka Smuglewicza, po czym kształcił się w pracowni Marcella Bacciarelliego. Został dostrzeżony przez króla Stanisława Augusta i wyróżniony złotym medalem[a]. W 1790 roku powrócił do Krakowa, gdzie osiadł na stałe oraz zaczął udzielać lekcji malarstwa i rysunku. Trzy lata później, razem z wujem, podjął próbę uniezależnienia się od krakowskiego cechu malarzy – występując jako malarz podległy Akademii Krakowskiej odmówił zapisania się do cechu i uiszczania składek na jego rzecz. Ostatecznie nie odniósł trwałego powodzenia i w 1796 roku, w tym samym czasie co wuj, wstąpił do cechu, razem ze swoim czeladnikiem Józefem Kosińskim i uczniem Wojciechem Gurnieskim[2].

W 1797 roku poślubił Teklę Danielską. Małżeństwo doczekało się ośmiorga dzieci, lecz tylko troje spośród nich osiągnęło wiek dojrzały – córka Ludwika oraz synowie Konstanty i Wiktor. Kopff, jakkolwiek w piśmie stale posługiwał się językiem niemieckim, to zżył się z polskim otoczeniem. Jego dzieci wyniosły z domu gruntowną znajomość języka i dziejów Polski. Silnie związany z Krakowem, utrzymywał bliskie kontakty nie tylko z Estreicherami, ale również z Ambrożym Grabowskim i Józefem Peszką. Wśród jego uczniów znaleźli się syn Konstanty oraz (przed 1803) Jan Pfeiffer[3].

Kopff zajmował się głównie malarstwem portretowym[4]. Założenie w 1818 roku Szkoła Rysunku i Malarstwa przy Uniwersytecie Jagiellońskim, doprowadziło do pojawienia się konkurencji dla niego w postaci uczniów tej placówki. W związku z tym od 1822 roku zaczął wyjeżdżać poza miasto, by zyskać nowe zlecenia. W celach zarobkowych podróżował do między innymi Krynicy, Tarnowa, Bochni i Nowego Targu. Głównie tam wykonywał portrety, ale corocznie wracał do Krakowa[1].

Zmarł 25 kwietnia 1832 roku, po krótkiej chorobie, w Krakowie[1]. Został pochowany na Cmentarzu Rakowickim[4] (grobowiec w pasie Ka przy murze cmentarnym[5]).

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

Obrazy Jana Wincentego Kopffa
Leda z łabędziem (1810)
Portret zbiorowy dzieci (1815). Od lewej Konstanty, Ludwika i Wiktor
Portret Tomasza Le Brun (ok. 1820–1830)

Wydaje się, że Kopff większości swoich obrazów nie sygnował. Trafiały głównie do kolekcji prywatnych i przyjmuje się, że w przeważającej części zaginęły. Z tytułów znane są prace religijne i mitologiczne: Koriolan z matką, Sardanapal i Arbaces, Leda z łabędziem, Elpinika, Flora, Andromeda, Narodziny Chrystusa, Hołd Trzech Króli (z 1789), Kuszenie Chrystusa[3]. Spośród nich udało się zidentyfikować obraz olejny z Ledą[6]. Ponadto zachowały się dwa rysunki ołówkiem: Perseusz i Andromeda[b] oraz Sardanapal[c][7]. Jego twórczość w tej tematyce wykazywała zależność od prac innych artystów jemu współczesnych, jak Smuglewicz[1].

Większą samodzielność ujawniał w malarstwie portretowym, które z jego dorobku zachowało się najliczniej. Są to olejne podobizny[d]: żony (około 1830), córki Ludwiki i syna Konstantego (około 1825)[e], rodziny Alojzego Estreichera (zniszczony w 1939) oraz portret zbiorowy własnych dzieci (1815)[f]. To ostatnie płótno, sygnowane przez niego, uznaje się za najlepiej świadczące o zdolnościach artysty i jedno z lepszych przedstawiań tego tematu na ziemiach polskich I połowy XIX stulecia[8], jakkolwiek wskazuje się na nieudaną kompozycję – przez brak odpowiedniego powiązania portretowanych, każda postać może stanowić samodzielny wizerunek[9]. W zbiorach Muzeum Narodowego w Krakowie znajduje się domniemany autoportret artysty, natomiast w kościele parafialnym w Choczni i klasztorze reformatów w Kętach podobizny nieznanego biskupa, być może przedstawiające Gustawa Zieglera[10]. Ponadto Kopff spopularyzował w Krakowie miniaturowe portrety na kości słoniowej, wykonał takie podobizny Marcina Danielskiego i Ambrożego Grabowskiego[11].

Na marginesie jego twórczości było malarstwo ścienne. Wykonał takie dekoracje w kamienicy przy Rynku Głównym 10, około 1830 roku. Przedstawiały sceny z ruinami i kozami, widoki okolic miasta oraz sypanie Kopca Kościuszki. Malowidła te nie przetrwały, ich ślady odkryto podczas prac konserwatorskich w 1979 roku[10]. W niewielkim stopniu zajmował się również studiami pejzażowymi – zachowały się 4 rysunki okolic Ojcowa, wykonane tuszem i kredką[g] oraz 2 rysunki o innej tematyce[h][10].

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Informacje o nauce u Bacciarelliego podał Edward Rastawiecki, natomiast o pobycie w szkole Smuglewicza – Jan Bołoz Antoniewicz, Polanowska 1986 ↓, s. 102.
  2. W zbiorach Biblioteki Narodowej.
  3. W zbiorach Biblioteki Ossolińskich.
  4. Przed 1939 rokiem wymienione rodzinne obrazy olejne i miniatury na kości słoniowej znajdowały się w posiadaniu rodziny Kopffów, PSB ↓, s. 17.
  5. Oba w zbiorach Muzeum Krakowa.
  6. W zbiorach Muzeum Krakowa.
  7. Trzy w zbiorach Biblioteki Ossolińskich, zaś jeden w krakowskim Muzeum Narodowym.
  8. W lesie w Bibliotece Ossolińskich, Lokomotywa parowa w Archiwum Narodowego w Krakowie.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d PSB ↓, s. 16.
  2. Polanowska 1986 ↓, s. 102; PSB ↓, s. 16.
  3. a b Polanowska 1986 ↓, s. 102; PSB ↓, s. 16; Encyklopedia Krakowa ↓.
  4. a b Encyklopedia Krakowa ↓.
  5. Cyrankiewicz 1986 ↓, s. 171.
  6. Artinfo ↓.
  7. Polanowska 1986 ↓, s. 102.
  8. Polanowska 1986 ↓, s. 102; PSB ↓, s. 16–17.
  9. Opalińska 2005 ↓, s. 54, przyp. 200.
  10. a b c Polanowska 1986 ↓, s. 102; PSB ↓, s. 17.
  11. PSB ↓, s. 16–17.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Stanisław Cyrankiewicz: Przewodnik po cmentarzach. Kraków: Krajowa Agencja Wydawnicza, 1986. (przedruk wydania z 1908)
  • Encyklopedia Krakowa. red. prowadzący Antoni Henryk Stachowski. Warszawa-Kraków: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2000, s. 441 (hasło Kopff, Kopf, Köpf Jan Wincenty). ISBN 83-01-13325-2.
  • Jan Wincenty KOPFF (1763-1832), Leda z łabędziem, 1810 (pol.). Artinfo.pl –portal rynku sztuki. [dostęp 2022-08-28].
  • Maria Goetel-Kopffowa: Kopff Jan Wincenty. W: Polski Słownik Biograficzny. T. XIV: Kopernicki IzydorKozłowska Maria. Wrocław-Warszawa-Kraków: Polska Akademia Nauk, Instytut Historii, Zakład Narodowy im. Ossolińskich – Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk, 1968, s. 16–17.
  • Stanisława Opalińska: Józef Brodowski 1781–1853. Malarz i rysownik starego Krakowa. Kraków: Muzeum Historyczne Miasta Krakowa, 2005, seria: Biblioteka Krzysztoforska, nr 1. ISBN 83-89599-42-2.
  • Jolanta Polanowska: Kopff (Kopf, Köpf) Jan Wincenty. W: Słownik artystów polskich i obcych w Polsce działających. Malarze, rzeźbiarze, graficy. red. Jolanta Maurin Białostocka, Janusz Derwojed. T. IV: Kl–La. Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk: Zakład Narodowy im. Ossolińskich – Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk, 1986, s. 102–103.