Jan Zapolski (ksiądz)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Jan Zapolski
Ilustracja
Herb duchownego
Data urodzenia

28 marca 1619

Data śmierci

11 stycznia 1689

wikariusz generalny i komisarz Polskiej Prowincji Cystersów
Okres sprawowania

1661–1689

Wyznanie

katolicyzm

Kościół

rzymskokatolicki

Inkardynacja

cystersi

Jan Zapolski herbu Pobóg[1], (ur. 28 marca 1619 w Rokszycach[2], zm. 11 stycznia 1689 w drodze z Piotrkowa Trybunalskiego do Lądu[3]) – od 1644 opat klasztoru cystersów w Lądzie, wcześniej kanonik katedry krakowskiej i gnieźnieńskiej i sekretarz króla Władysława IV, od 1661 komisarz i wikariusz generalny zakonu cystersów.

Urodził się w rodzinie szlacheckiej, jego ojcem był pełniący urzędy kasztelana wieluńskiego oraz stolnika sieradzkiego Wojciech Zapolski, a matką Jadwiga z d. Lasocka. Jeszcze w młodości został kanonikiem kapituły przy katedrze wawelskiej[4] i katedrze gnieźnieńskiej[5], a wkrótce potem dodatkowo objął stanowisko jednego z sekretarzy króla Władysława IV i piastował je do końca życia. Następnie wstąpił do zakonu cysterskiego, składając śluby na początku 1643. W następnym roku mianowano go opatem klasztoru w Lądzie, którym pozostał do śmierci[6] (są też prace, w których śluby zakonne i mianowanie opatem lokuje się w tym samym, 1646[7]).

Był członkiem Trybunału Głównego Koronnego w 1648, gdy dodatkowo wybrano go na prezydenta tego ciała sądowniczego, i w roku następnym[8].

W 1651, w czasie powstania chłopskiego w dobrach zakonu cystersów, które wybuchło pod wpływem wysłanników Chmielnickiego, kierował wojskami przysłanymi przez biskupów Kazimierza Czartoryskiego i Karola Wazę do stłumienia powstania[9]. Podczas potopu szwedzkiego zgromadził oddział powstańczy i na jego czele w maju 1656 obległ i zdobył Koło[10], następnie wystawił chorągiew wojska[11], która jesienią tego roku wzięła udział w udanym ataku wojsk wielkopolskich na Brandenburgię (nie wiadomo, czy osobiście uczestniczył w tym najeździe)[12].

Na początku 1661 kapituła cysterskiej prowincji wybrała go wikariuszem generalnym i komisarzem Polskiej Prowincji Cystersów i na stanowisku tym pozostał do śmierci[13]. W 1673 doprowadził do powstania seminarium teologicznego dla cystersów, lokując je w klasztorze w Mogile[14]. Ponadto wspierał finansowo druk książek różnych autorów oraz naukę młodzieży[15].

Zapolski był inicjatorem barokowej przebudowy kościoła cystersów w Lądzie, w 1651 podpisał z architektem Tomassem Poncino kontrakt na przebudowę średniowiecznej świątyni. Po zatargach z architektem, zakończonych procesem przed sądem królewskim i wyrokiem dla Poncina oraz wieloletnim przestojem w pracach remontowych, w 1679 podjął decyzję o rozbiórce poprzedniej świątyni, a do budowy nowego kościoła zatrudnił królewskiego architekta Giuseppe Simone Bellottiego. W czasie rządów Zapolskiego zdążono wymurować wszystkie ściany, ale sklepienia i dekoracje, m.in. stiukami wykonano tylko dla wschodniej części kościoła: prezbiterium i transeptu (budowlę ukończyli następcy Zapolskiego). Zapolski był fundatorem stiuków na sklepieniu oraz stalli zachowanych w prezbiterium kościoła. [16].

Zachował się portret Zapolskiego z planem Bellottiego w dłoni, malowany jeszcze za życia modela i przechowywany współcześnie w klasztorze[17], w którym znajduje się także jego portret z 1722 pędzla Adama Swacha na fryzie w dawnym kapitularzu klasztoru lądeckiego[18]. Ponadto jego portret trumienny (na początku XXI w. znajdował się w parafialnym kościele w Zagórowie)[19].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Nowiński 2020, s. 70
  2. Nowiński 2020, s. 70
  3. Nowiński 2020, s. 72
  4. Nowiński 2020
  5. Staręgowski 2020, s. 154
  6. Nowiński 2020
  7. Nowiński 2020, s.71
  8. Staręgowski 2020, s. 154
  9. Kazimierz Lepszy, Słownik biograficzny historii powszechnej do XVII stulecia. Warszawa 1968, s.158.
  10. Staręgowski 2020, s. 160
  11. Kamiński 1936
  12. Staręgowski 2020, s. 161
  13. Nowiński 2020, s. 71
  14. Nowiński 2020, s. 71
  15. Nowiński 2020, s. 71
  16. Nowiński 2020, s. 72, 73
  17. Nowiński 2020, s. 69, 77
  18. Nowiński 2020, s. 80
  19. Nowiński 2020, s. 77, 78

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Mikołaj Kamiński, Dawne opactwo zakonu cysterskiego w Lądzie nad Wartą. Zarys dziejów i zabytki sztuki, Ląd 1936. s. 77-78.
  • Kazimierz Lepszy: Słownik biograficzny historii powszechnej do XVII stulecia. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1968.
  • Janusz Nowiński, Opat Lądu Jan Zapolski, inicjator barokowej przebudowy, wystroju i wyposażenia kościoła Najświętszej Marii Panny i św. Mikołaja w Lądzie, i jego portret, „Artifex novus” 4/2020, s. 68-84.
  • Bartosz Staręgowski, 2020: Szabla i krucyfiks. Działalność wojskowa Jana Zapolskiego – opata lędzkiego. Nasza Przeszłość, tom 134, s.: 151-168. DOI: [1].