Jan Zieja

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Jan Zieja
prałat domowy
Jan Zieja
Data i miejsce urodzenia 1 marca 1897
Ossa
Data i miejsce śmierci 19 października 1991
Warszawa
kapelan Szarych Szeregów
Okres sprawowania 1941-1945
Wyznanie katolickie
Kościół rzymskokatolicki
Prezbiterat 5 lipca 1919
Odznaczenia
Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Krzyż Wielki Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Walecznych (1920-1941) Warszawski Krzyż Powstańczy Krzyż za udział w Wojnie 1918-1921

Jan Zieja (ur. 1 marca 1897 w Ossie, zm. 19 października 1991 w Warszawie) – polski duchowny, działacz społeczny, tłumacz, publicysta i pisarz religijny, żołnierz wojny roku 1920, obrony z września 1939 r., kapelan Szarych Szeregów i AK (ps. Wojciech, Rybak), uczestnik powstania warszawskiego, działacz opozycji demokratycznej w PRL, podpułkownik WP, współzałożyciel Komitetu Obrony Robotników i Komitetu Samoobrony Społecznej „KOR”[1].

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Był synem ubogich rolników z Kielecczyzny, jednakże od najmłodszych lat wykazywał szczególne zainteresowanie nauką. W 1905 r. dzięki pomocy proboszcza Antoniego Aksamitowskiego z rodzimej wsi, a także stypendium udzielonego przez jednego z właścicieli ziemskich, mógł rozwijać się w tym kierunku i to mimo sprzeciwu ojca, który uważał, że edukacja nie jest konieczna do prowadzenia gospodarstwa[2]. W tym samym roku Zieja jest świadkiem wydarzeń Rewolucji 1905 roku: marszów narodowych, odbywających się m.in. pod przewodnictwem księdza Aksamitowskiego, który za pochód na groby powstańców styczniowych został aresztowany przez władze[3]. W 1907 r. Jan podjął naukę w warszawskim gimnazjum im. Chrzanowskiego, którą następnie wznowił w roku 1910, po dwuletniej przerwie spowodowanej problemami finansowymi, w również warszawskim gimnazjum im. św. Stanisława Kostki.

Już w okresie szkolnym udzielał się społecznie - był harcerzem, brał czynny udział w wydawaniu i kolportażu pisma "Lud Polski" oraz wstąpił do Narodowego Związku Chłopskiego. W roku 1915 ukończył gimnazjum, lecz z powodów politycznych nie uzyskał świadectwa maturalnego.

Mimo to, w tym samym roku wstąpił do seminarium duchownego w Sandomierzu. 5 lipca 1919 r. uzyskał z rąk biskupa Mariana Ryxa święcenia kapłańskie. W tym samym roku podjął studia teologiczne na Uniwersytecie Warszawskim. Podczas wojny polsko-bolszewickiej w roku 1920 zgłosił się na ochotnika do wojska jako kapelan. Służbę tę pełnił w 8 Pułku Piechoty Legionów. Po wojnie wznowił studia. W roku 1922 r. spędził pół roku w Rzymie studiując tam w Instytucie Biblijnym i Wschodnim. Zwieńczeniem okresu studiów było uzyskanie absolutorium (bez tytułu naukowego).

W latach 1923-1928 pełnił funkcje kościelne w parafiach w Radomiu, Zawichoście i w Kozienicach. Podjął również próbę życia zakonnego w zgromadzeniu oo. kapucynów, jednakże po 3 miesiącach zrezygnował. W roku 1928 przeniesiony do diecezji pińskiej, gdzie pełnił funkcję m.in. kapelana tamtejszego biskupa, oraz sekretarza generalnego diecezjalnej Akcji Katolickiej.

W latach 1932-1934 studiował judaistykę na Uniwersytecie Warszawskim. Po ich odbyciu, wrócił do Pińska, gdzie został wykładowcą katechetyki w Wyższym Seminarium Duchownym oraz pełni rolę wizytatora nauczania religii w szkołach znajdujących się na terenie diecezji. Został również kapelanem ss. urszulanek w Mołodowie.

W roku 1939 zmobilizowany do wojska, dostał przydział na kapelana w 84. pułku Strzelców Poleskich. Po kapitulacji trafił do Lasek, gdzie na krótko został kapelanem tamtejszego zakładu dla ociemniałych. Następnie, gdzie przebywał w stolicy aż do upadku powstania warszawskiego. W tym okresie pełnił funkcje duszpasterskie w organizacjach konspiracyjnych: był kapelanem przy Komendzie Głównej AK, Szarych Szeregów oraz Batalionów Chłopskich. W czasie okupacji współpracował z Frontem Odrodzenia Polski oraz Radą Pomocy Żydom "Żegota", której dostarczał katolickie metryki chrztu, konieczne do zmiany tożsamości ukrywających się ludzi[4].

10 listopada 1939 r. w Kościele Garnizonowym przy ul. Długiej w Warszawie przyjmował uroczystą przysięgę organizatorów Tajnej Armii Polskiej - jednym z nich był Witold Pilecki[5].

W trakcie powstania warszawskiego został kapelanem pułku "Baszta" walczącego na Mokotowie. Po upadku powstania trafił do obozu przejściowego w Pruszkowie, a następnie został wywieziony na roboty do Niemiec.

Pomnik Powstania Warszawskiego w Słupsku

Po zakończeniu wojny trafił na Ziemie Odzyskane, do Słupska. W latach 1945-1949 wypełniał różne funkcje kościelne w tamtejszych parafiach, aktywnie włączając się również w działalność charytatywną (organizacja Domu Matki i Dziecka, kuchni dla ubogich) oraz społeczną (utworzenie biblioteki, Uniwersytetu Ludowego, oraz pierwszego i jedynego przez długi czas pomnika Powstańców Warszawskich).

Następnie powrócił do Warszawy i podjął pracę proboszcza w parafiach na Woli i w Jelonkach. Od 1950 do 1959 r. pełnił funkcję rektora kościoła ss. wizytek. Od roku 1960 z powodów zdrowotnych zajął się głównie pracą pisarską i duszpasterską. Odtąd znajdował się pod opieką ss. urszulanek w domu przy ul. Wiślanej 2 w Warszawie. Choroba nie przeszkadzała mu w udzielaniu się w życiu społecznym: był jednym z założycieli KOR w 1976 r. (był przewodniczącym Rady Funduszu Samoobrony Społecznej „KOR”) – jego podpis widnieje pod słynnym "Apelem do społeczeństwa i władz PRL" z 22 września 1976 r. – a następnie Ruchu Obrony Praw Człowieka i Obywatela w 1977 r., z której to organizacji wystąpił natychmiast po jej zawiązaniu, czyli tuż po konferencji, na której został wymieniony z nazwiska przez Leszka Moczulskiego, na co nie było zgody. Brak akceptacji wynikał także z protestu wobec nadużywania nazwiska Józefa Rybickiego do uwiarygodnienia ROPCiO, wbrew wiedzy i woli tego działacza KOR[6]. Do końca swojego życia był sympatykiem NSZZ „Solidarność”, wspierał duchowo jej członków.

Spoczywa na cmentarzu w podwarszawskich Laskach.

Publikacje[edytuj | edytuj kod]

  • Katechizm życia chrześcijańskiego (1949)
  • Zasady życia chrześcijańskiego (1960)
  • Światłość świata - Życie Jezusa Chrystusa i Jego uczniów opowiadane słowami Ewangelii i Dziejów Apostolskich (1961)
  • Przyjdź, Panie! Ewangelia i życie (1966)
  • Życie religijne (1967)
  • Liturgia życia (1975)
  • Wierzę. Katechizm (1979)
  • Życie Ewangelią (1991) (spisana przez Jacka Moskwę)

Odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Uzyskane tytuły kościelne[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Kryptonim "Gracze". Służba Bezpieczeństwa wobec Komitetu Obrony robotników i Komitetu Samoobrony społecznej „KOR” 1976-1981, wybór, wstęp i opracowanie Łukasz Kamiński i Grzegorz Waligóra, Warszawa 2010, s. 61.
  2. Magdalena Grochowska: Ćwiczenia z niemożliwego. Warszawa: Wydawnictwo Wielka Litera, 2012. ​ISBN 978-83-63387-44-0​.
  3. ks. Jan Zieja: Życie Ewangelią: spisane przez Jacka Moskwę. Kraków: Wydawnictwo Znak, 2010. ​ISBN 978-83-240-1420-0​.
  4. Władysław Bartoszewski: O Żegocie relacja poufna sprzed pół wieku. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2013. ​ISBN 978-83-01-17191-9
  5. Cyra A., Ochotnik do Auschwitz, Oświęcim 2000, s. 56.
  6. Jacek Kuroń: Gwiezdny czas. Londyn: Wydawnictwo Aneks, 1991. ​ISBN 978-0-906601-88-4
  7. M.P. z 2006 r. Nr 84, poz. 848
  8. „Spotkanie po latach” - uroczystości z okazji 30-lecia KOR w Pałacu Prezydenckim (pol.). prezydent.pl, 2006-09-23. [dostęp 2012-05-11].
  9. Komunikat o nadaniu Orderu Odrodzenia Polski. „Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej”, s. 97, Nr 6 z 15 grudnia 1989. 
  10. Stefan Oberleitner: Ordery, odznaczenia i odznaki III Rzeczypospolitej Polskiej 1990-1999. Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek, 2001, s. 50-51. ISBN 83-7174-726-8.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]


Poprzednik
ks. Jan Mauersberger
Kapelan Szarych Szeregów
1941-1945
Następca
ks. Jan Ujma