Jan z Dukli

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Zobacz też: innych świętych o imieniu Jan.
Święty
Jan z Dukli OFM
prezbiter
Jan z dukli.JPG
Fragment obrazu Jana Matejki Bohdan Chmielnicki z Tuhaj Bejem pod Lwowem – fragment przedstawiający św. Jana z Dukli
Data urodzenia ok. 1414
Dukla
Data śmierci 29 września 1484
Lwów
Czczony przez rzymskokatolicki
Data beatyfikacji 1733
Rzym
przez papieża Klemensa XII
Data kanonizacji 10 czerwca 1997
Krosno
przez papieża Jana Pawła II
Wspomnienie 8 lipca
Patron Polski, Lwowa, archidiecezji przemyskiej, rycerstwa polskiego
Szczególne miejsca kultu Dukla, Kraków, Lwów, Rzeszów, Kościółek przy Pustelni w Trzcianie

Jan z Dukli (ur. ok. 1414 w Dukli, zm. 29 września 1484 we Lwowie) – polski święty katolicki, pustelnik, franciszkanin, pod koniec życia w surowszej gałęzi zakonu: bernardynach.

Życiorys[edytuj]

Figura św. Jana z Dukli w Dukli przed kościołem Ojców Bernardynów w Dukli

Jan urodził się w Dukli w rodzinie mieszczańskiej. Uczył się w rodzinnym mieście, a później w Krakowie. W młodości przebywał w pustelni na wzgórzu Zaśpit w Trzcianie koło Dukli. Opuściwszy pustelnię (ok. 1434) wstąpił do Zakonu Braci Mniejszych Konwentualnych – franciszkanów. Studiował w Krakowie. W zakonie pełnił funkcję gwardiana klasztoru w Krośnie w latach 1438-1440, gdzie rozbudował świątynię, oraz od r. 1444 we Lwowie i ze względu na swoje predyspozycje kaznodziei (w klasztorach franciszkańskich, zgodnie z poleceniem założyciela św. Franciszka z Asyżu, kaznodziejami mogli być tylko wybitnie zdolni i urobieni wewnętrznie kapłani). Pełnił też urząd kustosza kustodii – przełożonego franciszkańskiego okręgu lwowskiego.

W wieku 60 lat przeszedł do surowszej gałęzi Zakonu, zwanej w Polsce bernardynami (od imienia św. Bernardyna ze Sieny). Pełnił tam również funkcje kaznodziei i spowiednika w klasztorach w Poznaniu i Lwowie. Pod koniec życia poważnie chorował i utracił wzrok. Zmarł i został pochowany we Lwowie w tamtejszym kościele bernardyńskim. Obecnie główne relikwie znajdują się w rodzinnej Dukli.

Jan z Dukli w literaturze[edytuj]

Stara grafika przedstawiająca cudowne ocalenie Lwowa przez Jana z Dukli w 1648 roku

Wg relacji zawartej w szkicu historycznym "Oblężenie Lwowa w roku 1648" znanego XIX-wiecznego historyka lwowskiego Ludwika Kubali, św. Jan z Dukli przyczynił się do ocalenia Lwowa.

Quote-alpha.png
Ten niespodziewany odwrót nieprzyjaciela, a z nim ocalenie miasta, przypisywano cudowi i opowiadano, że Chmielnicki i Tuchajbej ujrzeli w chmurach wieczornych nad klasztorem Bernardynów postać zakonnika klęczącego z wzniesionymi rękami i widokiem tym przestraszeni dali znak do odwrotu. OO. Bernardyni uznali, że to był błogosławiony Jan z Dukli; to też po opuszczeniu Lwowa przez kozaków, całe miasto udało się do grobu jego z procesyją, złożyło na jego grobie koronę, a w następnym roku wystawiło przed kościołem Bernardynów kolumnę, która do dziś dnia istnieje. Na szczycie tejże znajduje się postać Jana z Dukli w takiej postawie, jak go wówczas w chmurach widziano, a w środku kolumny napis: Miasto Lwów za przyczyną Jana z Dukli 1648 cudownie uwolnione od oblężenia Bohdana Chmielnickiego i Tuhaja Beja, chana tatarskiego, pomnik ten wystawiło 1649[1]

Kult[edytuj]

Miejsca związane ze Świętym Janem z Dukli
Rekonstrukcja wnętrza chaty, w której mieszkał św. Jan kiedy był pustelnikiem.
Kościół OO. Bernardynów we Lwowie (stan z 2003).
Neogotycka kaplica z 1908 roku postawiona w miejscu pustelni na górze Zaśpit.
Wnętrze kaplicy.
Cudowne źródełko znajdujące się pod kaplicą.
Źródełko pod kaplicą
"Studzienka" na górze Cergowej

Po śmierci Jana, od razu otoczyła go cześć wiernych. W pierwszym okresie kult rozwijał się samorzutnie i już w XVI w. był większy, niż niejednego świętego kanonizowanego. Urzędowe starania o beatyfikację rozpoczęte w 1615 r. znacznie ten proces przyspieszyły. Najbardziej czczonym był Jan z Dukli we Lwowie, gdzie spoczywały jego relikwie. Wśród ubiegających się o jego łaski najwięcej było ludności miejskiej z miast wschodniej Małopolski, Wołynia i Podola, od Lublina po Trembowlę, Sambor i Drohobycz. Licznie odwiedzali jego grób prawosławni Rusini i Ormianie. Rozpowszechniony był kult Jana z Dukli wśród żołnierzy, zwłaszcza na terenach Ukrainy. Mniej popularnym był jego kult wśród szlachty i ludu wiejskiego[2].

W 1733 r. papież Klemens XII ogłosił Jana z Dukli błogosławionym. Od 1948 r. toczył się proces kanonizacyjny. Kanonizował go papież Jan Paweł II w Krośnie 10 czerwca 1997 r. Po uroczystej mszy na lotnisku w Krośnie, papież poświęcił świątynię nazwaną imieniem tego świętego.

Św. Jan na mocy uchwały Sejmu RP został ogłoszony jednym z patronów roku 2014[3].

Patronat

W 1739 r. papież Klemens XII ogłosił bł. Jana patronem Korony i Litwy. Św. Jan jest także patronem archidiecezji przemyskiej[4], Lwowa i rycerstwa polskiego.

Patronuje również Centrum Onkologii Ziemi Lubelskiej[5].

Relikwie

Od 1945 r. jego relikwie spoczywały w kościele bernardynów w Rzeszowie, a od 1974 r. są w kościele OO. Bernardynów w Dukli.

Ikonografia

W ikonografii przedstawiany jest jako niewidomy, w habicie franciszkańskim, padają na niego promienie światła. Czczony także przez Ormian i wyznawców prawosławia.

Dzień obchodów

Wspomnienie liturgiczne (obowiązkowe) św. Jana z Dukli obchodzone jest w Kościele katolickim 8 lipca[6], a na Pustelni św. Jana[7] – na "Puszczy" – w miejscowości Trzciana, obchody przypadają w pierwszą sobotę lipca, w Sanktuarium dukielskim u Bernardynów, gdzie znajduje się jego trumienka, w niedzielę po pierwszej sobocie lipca, zaś przy "Złotej Studzience" z błogosławieństwem dzieci, na górze Cergowej w trzecią niedzielę lipca.

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. Kubala L., Oblężenie Lwowa w roku 1648, Warszawa 1930, s. 21. [dostęp: 2010-09-07].
  2. Wyczawski Hieronim: op. cit.
  3. http://www.sejm.gov.pl/Sejm7.nsf/komunikat.xsp?documentId=E4DD282E98C80DE3C1257C39004A9936
  4. Św. Jan z Dukli, kapłan. na stronie Archidiecezji przemyskiej
  5. Centrum Onkologii Ziemi Lubelskiej im. św. Jana z Dukli – oficjalna strona
  6. dawniej 3 października, w tym dniu odbywa się odpust w świątyni w Krośnie
  7. Kaplica przy Pustelni w Trzcianie, jak również znajdujące się obok źródełko, którego wodzie przypisywana jest cudowna moc, jest miejscem odwiedzany przez pielgrzymów, jak i turystów. Remont osuwiska na górze Zaśpit został przeprowadzony w roku 2000 i 2005

Bibliografia[edytuj]

  • Józef GiergielewiczCudowna Miłość, Święty Jan z Dukli, Krosno 1997;
  • Święty Jan z Dukli na opoka.org.pl (ks. Stanisław Hołodok);
  • Wyczawski Hieronim: Błogosławiony Jan z Dukli, Polska Akademia Umiejętności, Kraków 1957 (obszerne fragmenty w: "Magury '96", wyd. Studenckie Koło Przewodników Beskidzkich w Warszawie, Warszawa 1996, s. 53-64, ISBN 83-85141-11-1).

Linki zewnętrzne[edytuj]