Jane Fonda

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Jane Fonda
Ilustracja
Jane Fonda (2015)
Imię i nazwisko Jane Seymour Fonda
Data i miejsce urodzenia 21 grudnia 1937
Nowy Jork
Zawód aktorka, producentka, pisarka, działaczka polityczna
Współmałżonek Roger Vadim
(1965-1973; rozwód)
Tom Hayden
(1973-1990; rozwód)
Ted Turner
(1991-2001; rozwód)
Lata aktywności od 1960
Strona internetowa
Jane Fonda w filmie Barbarella, 1968
Fonda składająca autograf na swojej autobiografii, 2005

Jane Seymour Fonda (ur. 21 grudnia 1937 w Nowym Jorku) – amerykańska aktorka, producentka, pisarka oraz działaczka polityczna[1].

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Wczesne lata[edytuj | edytuj kod]

Urodziła się w Nowym Jorku jako córka aktora Henry’ego Jaynesa Fondy (ur. 16 maja 1905, zm. 12 sierpnia 1982) i finansistki Frances Seymour Fondy (z domu Brokaw; 14 kwietnia 1908, zm. 14 kwietnia 1950)[2]. Imię zawdzięcza trzeciej żonie króla Henryka VIIIJane Seymour[3]. Jej młodszy brat Peter Henry (ur. 23 lutego 1940, zm. 16 sierpnia 2019) został zawodowym aktorem, scenarzystą i reżyserem filmowym[4]. Z pierwszego małżeństwa matki miała przyrodnią siostrę Frances de Villers Brokaw (1931–2008).

Kiedy miała 12 lat, jej matka popełniła samobójstwo w szpitalu psychiatrycznym Craig House w nowojorskim Beacon[5][6]. W 1950 jej ojciec poślubił socjalistkę Susan Blanchard, starszą tylko o dziewięć lat od Jane; małżeństwo to zakończyło się rozwodem w 1956.

W wieku 15 lat Fonda uczyła się tańca w Fire Island Pines w Nowym Jorku. Jako dziecko kilkakrotnie zmieniała szkołę. Uczęszczała do Greenwich Academy w Greenwich w stanie Connecticut. Naukę kontynuowała w Troy. Jako nastolatka, po wyrzuceniu z kolejnej placówki – Vassar College w Poughkeepsie, wyjechała do Paryża, by kształcić się w zakresie malarstwa. Po powrocie do Stanów Zjednoczonych przez jakiś czas pracowała jako modelka. Trafiła nawet na okładkę „Vogue”.

Kariera[edytuj | edytuj kod]

W 1954 zgodziła się zagrać obok Henry’ego w przedstawieniu charytatywnym Dziewczyna z prowincji (The Country Girl), na deskach Omaha Community Theatre w Omaha w stanie Nebraska. Zadania tego podjęła się jednak niechętnie, gdyż była wówczas poważnie skłócona z ojcem.

W 1958 zapisała się na kursy dramatyczne do Actors Studio Lee Strasberga i zagrała na Broadwayu w inscenizacji Tall Story, a następnie przed kamerą w ekranizacji (1960) tegoż spektaklu w reżyserii Joshui Logana. Obraz, podobnie jak jej następne filmy: A Walk on the Wild Side (1962) Edwarda Dmytryka oraz Sunday in New York (1963) Petera Tewksbury, zauważyło jedynie wąskie grono widzów. Kolejny projekt, In the Cool of the Day (1963) Roberta Stevensa, zakończył się natomiast fiaskiem i przyznaniem Fondzie przez pismo „The Harvard Lampoon” statuetki dla najgorszej aktorki. Po tym filmie wyjechała do Paryża. Tam spotkała Rogera Vadima, za którego wyszła za mąż[7].

Pierwsze małżeństwo zaowocowało córką Vanessą oraz kilkoma filmami. Rozstała się z mężem. Wróciła do Stanów Zjednoczonych i zaangażowała się w politykę. Razem z Donaldem Sutherlandem założyła grupę Free The Army (FTA) – Uwolnić Armię, agitowała przeciwko wojnie wietnamskiej. Wyszła po raz drugi za mąż, tym razem za aktywistę i polityka Toma Haydena. W ciągu kilku lat stała się głównym celem ataków konserwatystów.

W 1970 po raz pierwszy nominowana do Oscara za rolę zubożałej Glorii, biorącej udział w wycieńczającym maratonie tańca w dramacie osadzonym w czasach Wielkiego kryzysuCzyż nie dobija się koni?. Dwa lata później odebrała statuetkę za kreację prostytutki Bee w mrocznym kryminale Klute. Akademia zauważyła ją także w Julii (1977), Powrocie do domu (dzięki temu filmowi po raz drugi trzymała w dłoniach złotą statuetkę), Nad złotym stawem (1981), w którym zagrała u boku swojego ojca (Henry Fonda zmarł niedługo po ukończeniu zdjęć) oraz Nazajutrz (1986) Sidneya Lumeta. Pomimo nagród (oprócz Oscarów niejednokrotnie wyróżniano ją Złotym Globem, Emmy, a także statuetką Brytyjskiej Akademii Filmowej) i zainteresowania publiczności powoli zaczęła wycofywać się z kina.

Przez niemal całą dekadę układała własne ćwiczenia aerobiku, wydawała książki (m.in. Jane Fonda's Workout Book) oraz kasety wideo. Nie zrezygnowała z udziału w debatach społecznych. Od czasu zakończenia wojny w Wietnamie oraz odejścia Nixona od władzy walczyła o prawa Indian i przeciwko dyskryminacji czarnoskórych (jeszcze na początku lat 70. gorąco popierała Czarne Pantery). Popierała również „Solidarność” i odwiedziła Polskę w 1987. W 1990 rozwiodła się z Haydenem. W 1991 po raz trzeci wyszła za mąż, za potentata medialnego, twórcę CNN, Teda Turnera. Po premierze Stanleya i Iris (1990) Martina Ritta, zdecydowała się na całkowite porzucenie kina. Pomimo tego postanowienia poczynając od 2005 kontynuuje karierę aktorską grając w wielu filmach i jednym serialu telewizyjnym.

Przez drugą połowę lat 90. zajmowała się propagowaniem świadomego rodzicielstwa, problemami Trzeciego świata, ochroną zwierząt, jogą oraz wegetarianizmem, a także kręceniem interwencyjnych reportaży oraz dokumentów. Oficjalnie odcięła się od swoich występów przeciwko wojnie w Wietnamie (publicznie przepraszała żołnierzy, których jej młodzieńcze wypowiedzi mogły urazić), a także maniakalnego uprawiania aerobiku (w kolejnych wywiadach podkreślała, iż sprawia on, że kobieta staje się niewolnicą własnego ciała).

W 2001 rozstała się z trzecim mężem. W 2005 ukazała się w Stanach Zjednoczonych jej autobiografia My Life So Far, zagrała też w komedii Sposób na teściową. W 2006 została twarzą koncernu kosmetycznego L’Oréal.

Najważniejsze nagrody i nominacje[edytuj | edytuj kod]

Rok Nagroda Kategoria Film Rezultat
1962 Złoty Glob Najbardziej obiecująca debiutantka Wygrana
1970 Oscar Najlepsza aktorka Czyż nie dobija się koni? Nominacja
1972 Złoty Glob Najlepsza aktorka w filmie dramatycznym Klute Wygrana
Oscar Najlepsza aktorka Wygrana
1973 Złoty Glob Nagroda Henrietty Wygrana
1978 Złoty Glob Najlepsza aktorka w filmie dramatycznym Julia Wygrana
Oscar Najlepsza aktorka Nominacja
1979 Złoty Glob Najlepsza aktorka w filmie dramatycznym Powrót do domu Wygrana
1980 Złoty Glob Nagroda Henrietty Wygrana
Oscar Najlepsza aktorka Chiński syndrom Nominacja
1982 Oscar Najlepsza aktorka drugoplanowa Nad złotym stawem Nominacja
1984 Nagroda Emmy Najlepsza pierwszoplanowa aktorka w miniserialu Lalkarka (The Dollmaker) Wygrana
1987 Oscar Najlepsza aktorka Nazajutrz Nominacja
2007 Złota Palma Nagroda honorowa za całokształt Wygrana

Filmografia[edytuj | edytuj kod]

Filmy[edytuj | edytuj kod]

Rok Tytuł Rola Reżyseria Dodatkowe informacje
1960 Duby smalone June Ryder Joshua Logan
1961 A String of Beads Gloria Winters Fielder Cook film telewizyjny (CBS)
1962 Walk on the Wild Side Kitty Twist Edward Dmytryk
Raport Chapmana Kathleen Barclay George Cukor
Okres przygotowawczy Isabel Haverstick George Roy Hill
1963 W chłodzie dnia Christine Bonner Robert Stevens
Niedziela w Nowym Jorku Eileen Tyler Peter Tewksbury
1964 Koty Melinda René Clément
Krąg Sophie Roger Vadim
1965 Kasia Ballou Kasia Ballou Elliot Silverstein
1966 Obława Anna Reeves Arthur Penn
Zdobycz Renee Saccard Roger Vadim
W każdą środę Ellen Gordon Robert Ellis Miller
1967 Szybki zmierzch Julie Ann Warren Otto Preminger
Boso w parku Corie Bratter Gene Saks
1968 Historie niesamowite Contessa Frederica Roger Vadim segment „Metzengerstein” (antologia filmowa)
Barbarella Barbarella
1969 Czyż nie dobija się koni? Gloria Beatty Sydney Pollack
1971 Klute Bree Alan J. Pakula
1972 Wszystko w porządku Suzanne Jean-Luc Godard
Jean-Pierre Gorin
1973 Jego najlepszy numer Iris Caine Alan Myerson
Dom lalki Nora Helmer Joseph Losey
1976 Błękitny ptak Noc George Cukor
1977 Dick i Jane Jane Harper Ted Kotcheff
Julia Lillian Hellman Fred Zinnemann
1978 Powrót do domu Sally Hyde Hal Ashby
Przybywa jeździec Ella Connors Alan J. Pakula
Suita kalifornijska Hannah Warren Herbert Ross
1979 Chiński syndrom Kimberly Wells James Bridges
Elektryczny jeździec Alice „Hallie” Martin Sydney Pollack
1980 Od dziewiątej do piątej Judy Bernly Colin Higgins
1981 Nad złotym stawem Chelsea Thayer Wayne Mark Rydell
Prolongata Lee Winters Alan J. Pakula
1984 Lalkarka Gertie Nevels Daniel Petrie film telewizyjny (ABC)
1985 Tajemnica klasztoru Marii Magdaleny Martha Livingston Norman Jewison
1986 Nazajutrz Alex Sternbergen Sidney Lumet
1987 Leonard, część 6 ona sama Paul Weiland niewymieniona w napisach
1989 Stary Gringo Harriet Winslow Luis Puenzo
1990 Stanley i Iris Iris Estelle King Martin Ritt
The Earth Day Special Hellen różni specjalny program telewizyjny
2005 Sposób na teściową Viola Fields Robert Luketic
2007 Twarda sztuka Georgia Randall Garry Marshall
2011 Zamieszkajmy razem Jeanne Stéphane Robelin
2012 Pokój, miłość i nieporozumienia Grace Bruce Beresford
2013 Kamerdyner Nancy Reagan Lee Daniels
2014 Romans na haju ona sama David Postmentier
Geoff Moore
Powiedzmy sobie wszystko Hilary Altman Shawn Levy
2015 Młodość Brenda Morel Paolo Sorrentino
Ojcowie i córki Teddy Stanton Gabriele Muccino
Connected guru Luke Gilford głos, film krótkometrażowy
2016 Elena i sekret Avaloru Shuriki Jamie Mitchell dubbing, film telewizyjny (Disney Channel)
2017 Nasze noce Addie Moore Ritesh Batra
2018 Pozycja obowiązkowa Vivian Bill Holderman

Seriale[edytuj | edytuj kod]

Lata Tytuł Rola Stacja/platforma Dodatkowe informacje
1982 9 to 5 O’Neil ABC odcinek „The Security Guard”
2012–2014 Newsroom Leona Lansing HBO 10 odcinków
2014 Simpsonowie Maxime Lombard Fox dubbing, odcinek „Przeciwności się przyciągają”
2015–obecnie Grace i Frankie Grace Hanson Netflix 65 odcinków, również producent wykonawczy
2017–obecnie Elena z Avaloru Shuriki Disney Channel
Disney Junior
dubbing, 10 odcinków

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Hanoi'd with Jane (ang.). snopes.com. [dostęp 2009-02-09]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-05-29)].
  2. Jane Fonda Biography (1937-) (ang.). Film Reference. [dostęp 2018-05-29].
  3. Jane Fonda (cz.). ČSFD.cz. [dostęp 2018-01-02].
  4. Peter Fonda Actor, Writer, Director, Producer (ang.). TV Guide. [dostęp 2017-10-30]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-05-29)].
  5. Patricia Bosworth (2011-09-24): Connected, Darkly, to Jane Fonda (ang.). The New York Times. [dostęp 2017-10-30].
  6. wypowiedź Jane Fondy w filmie dokumentalnym Klub osieroconych córek, 2014
  7. Jane Fonda (ang.). Rotten Tomatoes. [dostęp 2017-10-30].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]