Jane Fonda

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Jane Fonda
Jane Fonda podczas Festiwalu Filmowego w Cannes w 2007 roku.
Jane Fonda podczas Festiwalu Filmowego w Cannes w 2007 roku.
Imię i nazwisko Jayne Seymour Fonda
Data
i miejsce urodzenia
21 grudnia 1937
Nowy Jork
Zawód aktorka
Współmałżonek Ted Turner (1991-2001)
Tom Hayden (1973-1990)
Roger Vadim (1965-1973)
Lata aktywności od 1960
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikicytaty Jane Fonda w Wikicytatach
Strona internetowa
Fonda w 2005 roku, składająca autograf na własnej autobiografii
Jane Fonda w filmie Barbarella

Jayne Seymour Fonda (ur. 21 grudnia 1937 w Nowym Jorku) – amerykańska aktorka, producentka, pisarka oraz działaczka polityczna.

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Córka Henry'ego Fondy, siostra Petera Fondy oraz ciotka Bridget Fondy. Imię zawdzięcza trzeciej żonie króla Henryka VIII - Jane Seymour[potrzebne źródło]. Jako dziecko kilkakrotnie zmieniała szkołę. Jako nastolatka, po wyrzuceniu z kolejnej placówki - Vassar College, wyjechała do Paryża, by zgłębiać tajniki malarstwa. Po powrocie do Stanów Zjednoczonych przez jakiś czas pracowała jako modelka. Trafiła nawet na okładkę "Vogue". W 1954, zgodziła się zagrać obok Henry'ego w przedstawieniu charytatywnym "Dziewczyna z prowincji" na deskach Omaha Community Theatre. Zadania tego podjęła się jednak niechętnie, gdyż była wówczas poważnie skłócona z ojcem (od 12 roku życia obwiniała go o samobójczą śmierć matki, Frances Seymour Brokaw).

W 1958 roku zapisała się na kursy dramatyczne do Actors Studio Lee Strasberga i zagrała na Broadwayu w inscenizacji "Tall Story", a następnie przed kamerą w ekranizacji (1960) tegoż spektaklu w reżyserii Joshui Logana. Obraz, podobnie jak jej następne filmy: "A Walk on the Wild Side" (1962) Edwarda Dmytryka oraz "Sunday in New York" (1963) Petera Tewksbury, zauważyło jedynie wąskie grono widzów. Kolejny projekt: "In the Cool of the Day" (1963) Roberta Stevensa zakończył się natomiast fiaskiem i wręczeniem Fondzie przez gazetę "The Harvard Lampoon" statuetki dla najgorszej aktorki. Po tym filmie wyjechała do Paryża. Tam spotkała Rogera Vadima, za którego wyszła za mąż.

Pierwsze małżeństwo zaowocowało córką Vanessą oraz kilkoma filmami. Rozstała się z mężem. Wróciła do Stanów Zjednoczonych i zaangażowała się w politykę. Razem z Donaldem Sutherlandem założyła grupę Free The Army (FTA) - Uwolnić Armię, agitowała przeciwko wojnie wietnamskiej. Wyszła po raz drugi za mąż, tym razem za aktywistę i polityka Toma Haydena. W ciągu kilku lat stała się głównym celem ataków konserwatystów.

W 1970 po raz pierwszy nominowana do Oscara za rolę zubożałej Glorii, biorącej udział w wycieńczającym maratonie tańca w dramacie osadzonym w czasach Wielkiego Kryzysu - "Czyż nie dobija się koni?". Dwa lata później odebrała statuetkę za kreację prostytutki Bee w mrocznym kryminale "Klute". Akademia zauważyła ją także w "Julii" (1977), "Powrocie do domu" (dzięki temu filmowi Jane po raz drugi trzymała w dłoniach złotą statuetkę), "Nad złotym stawem" (1981), gdzie zagrała u boku swojego ojca (Henry Fonda zmarł niedługo po ukończeniu zdjęć) oraz "Nazajutrz" (1986) Sidneya Lumeta. Pomimo nagród (oprócz Oscarów niejednokrotnie wyróżniano ją Złotym Globem, Emmy, a także statuetką Brytyjskiej Akademii Filmowej) i zainteresowania publiczności powoli zaczęła wycofywać się z kina.

Przez niemal całą dekadę układała własne ćwiczenia aerobiku, wydawała książki (m.in. "Jane Fonda's Workout Book") oraz kasety video. Nie zrezygnowała z udziału w debatach społecznych. Od czasu zakończenia wojny w Wietnamie oraz odejścia Nixona od władzy walczyła o prawa Indian i przeciwko dyskryminacji czarnoskórych (jeszcze na początku lat 70. gorąco popierała Czarne Pantery). Popierała „Solidarność” i odwiedziła Polskę w 1987. W 1990 rozwiodła się z Haydenem. W 1991 roku po raz trzeci wyszła za mąż za potentata medialnego, twórcę CNN, Teda Turnera. Po premierze "Stanley i Iris" (1990) Martina Ritta, zdecydowała się na całkowite porzucenie kina.

Przez drugą połowę lat 90. zajmowała się propagowaniem świadomego rodzicielstwa, problemami Trzeciego Świata, ochroną zwierząt, jogą oraz wegetarianizmem, a także kręceniem interwencyjnych reportaży oraz dokumentów. Oficjalnie odcięła się od swoich występów przeciwko wojnie w Wietnamie (publicznie przepraszała żołnierzy, których jej młodzieńcze wypowiedzi mogły urazić), a także maniakalnego uprawiania aerobiku (w kolejnych wywiadach podkreślała, iż sprawia on, że kobieta staje się niewolnicą własnego ciała). W 2001 rozstała się z trzecim mężem. W 2005 ukazała się w USA jej autobiografia "My Life So Far" oraz zagrała w komedii "Sposób na teściową". W 2006 została twarzą koncernu kosmetycznego L'Oréal.

Najważniejsze nagrody i nominacje[edytuj | edytuj kod]

Oscary[edytuj | edytuj kod]

  • 1970: Nominacja dla najlepszej aktorki w "They Shoot Horses, Don't They?"
  • 1971: Oscar dla najlepszej aktorki w "Klute"
  • 1978: Nominacja dla najlepszej aktorki w "Julia"
  • 1978: Oscar dla najlepszej aktorki w "Coming Home"
  • 1980: Nominacja dla najlepszej aktorki w "The China Syndrome"
  • 1982: Nominacja dla najlepszej drugoplanowej aktorki w "On Golden Pond"
  • 1987: Nominacja dla najlepszej aktorki w "The Morning After"

Złote Globy[edytuj | edytuj kod]

  • 1971: Złoty Glob dla najlepszej aktorki w filmie dramatycznym, "Klute"
  • 1972: Złoty Glob; World Film Favorite — Female
  • 1977: Złoty Glob dla najlepszej aktorki w filmie dramatycznym, "Julia"
  • 1978: Złoty Glob; World Film Favorite — Female
  • 1978: Złoty Glob dla najlepszej aktorki w filmie dramatycznym), "Coming Home"
  • 1961: Złoty Glob; dla najbardziej obiecującej debiutantki

Inne[edytuj | edytuj kod]

  • 1984: Nagroda Emmy dla najlepszej pierwszoplanowej aktorki w mini-serialu, "The Dollmaker"
  • 2007: Złota Palma za całokształt

Filmografia[edytuj | edytuj kod]

  • 2013: Kamerdyner (The Butler) jako Nancy Reagan
  • 2011: Pokój, miłość i nieporozumienia (Peace, Love, & Misunderstanding) jako Grace
  • 2011: Zamieszkajmy razem (Et si on vivait tous ensemble?) jako Jeanne
  • 2007: Twarda sztuka (Georgia Rule) jako Georgia
  • 2005: Sposób na teściową (Monster-in-Law) jako Viola Fields
  • 1990: Stanley i Iris (Stanley & Iris) jako Iris King
  • 1989: Stary Gringo (Old Gringo) jako Harriet Winslow
  • 1986: Nazajutrz (The Morning After) jako Alex Sternbergen
  • 1985: Tajemnica klasztoru Marii Magdaleny (Agnes of God) jako Margaret Livingston
  • 1984: Lalkarka (The Dollmaker) jako Gertie Nevels
  • 1981: Prolongata (Rollover) jako Lee Winters
  • 1981: Nad złotym stawem (On Golden Pond) jako Chelsea Thayer Wayne
  • 1980: Od dziewiątej do piątej (Nine to Five) jako Judy Bernly
  • 1979: Elektryczny jeździec (The Electric Horseman) jako Hallie Martin
  • 1979: Chiński syndrom (China syndrome) jako Kimberly Wells
  • 1978: Powrót do domu (Coming Home) jako Sally Hyde
  • 1978: Przybywa jeździec (Comes a Horseman) jako Ella Connors
  • 1978: Suita kalifornijska (California Suite) jako Hannah Warren
  • 1977: Dick i Jane (Fun with Dick and Jane) jako Jane Harper
  • 1977: Julia jako Lillian Hellman
  • 1976: Błękitny ptak (The Blue Bird) jako Noc
  • 1973: Dom lalki (A Doll's House) jako Nora Helmer
  • 1973: Jego najlepszy numer (Steelyard Blues) jako Iris Caine
  • 1972: Wszystko w porządku (Tout va bien) jako Suzanne
  • 1971: Klute jako Bree Daniel
  • 1969: Czyż nie dobija się koni? (They shoot horses, don't they?) jako Gloria
  • 1968: Historie niesamowite (Histoires extraordinaires) jako hrabina Frederica
  • 1968: Barbarella jako Barbarella
  • 1967: Szybki zmierzch (Hurry Sundown) jako Julie Ann Warren
  • 1967: Boso w parku (Barefoot in the Park) jako Corie Bratter
  • 1966: Zdobycz (La Curée) jako Renee Saccard
  • 1966: W każdą środę (Any Wendesday) jako Ellen Gordon
  • 1966: Obława (The Chase) jako Anna Reeves
  • 1965: Kasia Ballou (Cat Ballou) jako Kasia Ballou
  • 1964: Krąg (La Ronde) jako Sophie
  • 1964: Koty (Les Félins) jako Melinda
  • 1963: In the Cool of the Day jako Christine Bonner
  • 1963: Niedziela w Nowym Jorku (Sunday in New York) jako Eileen Tyler
  • 1962: Raport Chapmana (The Chapman Report) jako Kathleen Barclay
  • 1962: Okres przygotowawczy (Period of Adjustment) jako Isabel Haverstick
  • 1962: Walk on the Wild Side jako Kitty Twist
  • 1960: Tall Story jako June Ryder

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Nagrody
Poprzednik
Diane Keaton
za Annie Hall
Oscar dla Najlepszej aktorki pierwszoplanowej
1979
za Powrót do domu
Następca
Sally Field
za Norma Rae
Poprzednik
Glenda Jackson
za Zakochane kobiety
Oscar dla Najlepszej aktorki pierwszoplanowej
1972
za Klute
Następca
Liza Minnelli
za Kabaret
Poprzednik
Faye Dunaway
za Sieć
Złoty Glob dla Najlepszej aktorki w
filmie dramatycznym

1979 za Powrót do domu
1978 za Julia
Następca
Sally Field
za Norma Rae
Poprzednik
Ali MacGraw
za Love Story
Złoty Glob dla Najlepszej aktorki w
filmie dramatycznym

1972
za Klute
Następca
Liv Ullmann
za Emigranci