Jane Fonda

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Jane Fonda
Jane Fonda (2015)
Jane Fonda (2015)
Imię i nazwisko Jayne Seymour Fonda
Data i miejsce urodzenia 21 grudnia 1937
Nowy Jork
Zawód aktorka
Współmałżonek 1. Roger Vadim (1965-1973)
2. Tom Hayden (1973-1990)
3. Ted Turner (1991-2001)
Lata aktywności od 1960
Strona internetowa
Jane Fonda w filmie Barbarella, 1968
Fonda składająca autograf na swojej autobiografii, 2005

Jayne Seymour Fonda (ur. 21 grudnia 1937 w Nowym Jorku) – amerykańska aktorka, producentka, pisarka oraz działaczka polityczna.

Biografia[edytuj]

Córka Henry'ego Fondy, siostra Petera oraz ciotka Bridget. Imię zawdzięcza trzeciej żonie króla Henryka VIIIJane Seymour[potrzebny przypis]. Jako dziecko kilkakrotnie zmieniała szkołę. Jako nastolatka, po wyrzuceniu z kolejnej placówki – Vassar College, wyjechała do Paryża, by zgłębiać tajniki malarstwa. Po powrocie do Stanów Zjednoczonych przez jakiś czas pracowała jako modelka. Trafiła nawet na okładkę „Vogue”. W 1954 zgodziła się zagrać obok Henry'ego w przedstawieniu charytatywnym Dziewczyna z prowincji, na deskach Omaha Community Theatre. Zadania tego podjęła się jednak niechętnie, gdyż była wówczas poważnie skłócona z ojcem. Ponadto od 12 roku życia obwiniała się o samobójczą śmierć matki, Frances Seymour Brokaw[1].

W 1958 zapisała się na kursy dramatyczne do Actors Studio Lee Strasberga i zagrała na Broadwayu w inscenizacji Tall Story, a następnie przed kamerą w ekranizacji (1960) tegoż spektaklu w reżyserii Joshui Logana. Obraz, podobnie jak jej następne filmy: A Walk on the Wild Side (1962) Edwarda Dmytryka oraz Sunday in New York (1963) Petera Tewksbury, zauważyło jedynie wąskie grono widzów. Kolejny projekt, In the Cool of the Day (1963) Roberta Stevensa, zakończył się natomiast fiaskiem i przyznaniem Fondzie przez pismo „The Harvard Lampoon” statuetki dla najgorszej aktorki. Po tym filmie wyjechała do Paryża. Tam spotkała Rogera Vadima, za którego wyszła za mąż.

Pierwsze małżeństwo zaowocowało córką Vanessą oraz kilkoma filmami. Rozstała się z mężem. Wróciła do Stanów Zjednoczonych i zaangażowała się w politykę. Razem z Donaldem Sutherlandem założyła grupę Free The Army (FTA) – Uwolnić Armię, agitowała przeciwko wojnie wietnamskiej. Wyszła po raz drugi za mąż, tym razem za aktywistę i polityka Toma Haydena. W ciągu kilku lat stała się głównym celem ataków konserwatystów.

W 1970 po raz pierwszy nominowana do Oscara za rolę zubożałej Glorii, biorącej udział w wycieńczającym maratonie tańca w dramacie osadzonym w czasach Wielkiego kryzysuCzyż nie dobija się koni?. Dwa lata później odebrała statuetkę za kreację prostytutki Bee w mrocznym kryminale Klute. Akademia zauważyła ją także w Julii (1977), Powrocie do domu (dzięki temu filmowi po raz drugi trzymała w dłoniach złotą statuetkę), Nad złotym stawem (1981), w którym zagrała u boku swojego ojca (Henry Fonda zmarł niedługo po ukończeniu zdjęć) oraz Nazajutrz (1986) Sidneya Lumeta. Pomimo nagród (oprócz Oscarów niejednokrotnie wyróżniano ją Złotym Globem, Emmy, a także statuetką Brytyjskiej Akademii Filmowej) i zainteresowania publiczności powoli zaczęła wycofywać się z kina.

Przez niemal całą dekadę układała własne ćwiczenia aerobiku, wydawała książki (m.in. Jane Fonda's Workout Book) oraz kasety wideo. Nie zrezygnowała z udziału w debatach społecznych. Od czasu zakończenia wojny w Wietnamie oraz odejścia Nixona od władzy walczyła o prawa Indian i przeciwko dyskryminacji czarnoskórych (jeszcze na początku lat 70. gorąco popierała Czarne Pantery). Popierała również „Solidarność” i odwiedziła Polskę w 1987. W 1990 rozwiodła się z Haydenem. W 1991 po raz trzeci wyszła za mąż, za potentata medialnego, twórcę CNN, Teda Turnera. Po premierze Stanleya i Iris (1990) Martina Ritta, zdecydowała się na całkowite porzucenie kina.

Przez drugą połowę lat 90. zajmowała się propagowaniem świadomego rodzicielstwa, problemami Trzeciego świata, ochroną zwierząt, jogą oraz wegetarianizmem, a także kręceniem interwencyjnych reportaży oraz dokumentów. Oficjalnie odcięła się od swoich występów przeciwko wojnie w Wietnamie (publicznie przepraszała żołnierzy, których jej młodzieńcze wypowiedzi mogły urazić), a także maniakalnego uprawiania aerobiku (w kolejnych wywiadach podkreślała, iż sprawia on, że kobieta staje się niewolnicą własnego ciała).

W 2001 rozstała się z trzecim mężem. W 2005 ukazała się w USA jej autobiografia My Life So Far, zagrała też w komedii Sposób na teściową. W 2006 została twarzą koncernu kosmetycznego L'Oréal.

Najważniejsze nagrody i nominacje[edytuj]

Oscary[edytuj]

  • 1970 Nominacja dla najlepszej aktorki, They Shoot Horses, Don't They?
  • 1972 Oscar dla najlepszej aktorki, Klute
  • 1978 Nominacja dla najlepszej aktorki, Julia
  • 1979 Oscar dla najlepszej aktorki, Coming Home
  • 1980 Nominacja dla najlepszej aktorki, The China Syndrome
  • 1982 Nominacja dla najlepszej aktorki drugoplanowej, On Golden Pond
  • 1987 Nominacja dla najlepszej aktorki, The Morning After

Złote Globy[edytuj]

  • 1962 Złoty Glob dla najbardziej obiecującej debiutantki
  • 1972 Złoty Glob dla najlepszej aktorki w filmie dramatycznym, Klute
  • 1973 Złoty Glob – Nagroda Henrietty
  • 1978 Złoty Glob dla najlepszej aktorki w filmie dramatycznym, Julia
  • 1979 Złoty Glob dla najlepszej aktorki w filmie dramatycznym), Coming Home
  • 1980 Złoty Glob – Nagroda Henrietty

Inne[edytuj]

  • 1984 Nagroda Emmy dla najlepszej pierwszoplanowej aktorki w miniserialu, The Dollmaker
  • 2007 Honorowa Złota Palma za całokształt

Filmografia[edytuj]

  • Duby smalone (Tall Story, 1960) jako June Ryder
  • Walk on the Wild Side (1962) jako Kitty Twist
  • Okres przygotowawczy (Period of Adjustment, 1962) jako Isabel Haverstick
  • Raport Chapmana (The Chapman Report, 1962) jako Kathleen Barclay
  • Niedziela w Nowym Jorku (Sunday in New York, 1963) jako Eileen Tyler
  • In the Cool of the Day (1963) jako Christine Bonner
  • Koty (Les Félins, 1964) jako Melinda
  • Krąg (La Ronde, 1964) jako Sophie
  • Kasia Ballou (Cat Ballou, 1965) jako Kasia Ballou
  • Obława (The Chase, 1966) jako Anna Reeves
  • W każdą środę (Any Wendesday, 1966) jako Ellen Gordon
  • Zdobycz (La Curée, 1966) jako Renee Saccard
  • Boso w parku (Barefoot in the Park, 1967) jako Corie Bratter
  • Szybki zmierzch (Hurry Sundown, 1967) jako Julie Ann Warren
  • Barbarella (1968) jako Barbarella
  • Historie niesamowite (Histoires extraordinaires, 1968) jako hrabina Frederica
  • Czyż nie dobija się koni? (They shoot horses, don't they?, 1969) jako Gloria
  • Klute (1971) jako Bree Daniel
  • Wszystko w porządku (Tout va bien, 1972) jako Suzanne
  • Jego najlepszy numer (Steelyard Blues, 1973) jako Iris Caine
  • Dom lalki (A Doll's House, 1973) jako Nora Helmer
  • Błękitny ptak (The Blue Bird, 1976) jako Noc
  • Julia (1977) jako Lillian Hellman
  • Dick i Jane (Fun with Dick and Jane, 1977) jako Jane Harper
  • Suita kalifornijska (California Suite, 1978) jako Hannah Warren
  • Przybywa jeździec (Comes a Horseman, 1978) jako Ella Connors
  • Powrót do domu (Coming Home, 1978) jako Sally Hyde
  • Chiński syndrom (China syndrome, 1979) jako Kimberly Wells
  • Elektryczny jeździec (The Electric Horseman, 1979) jako Hallie Martin
  • Od dziewiątej do piątej (Nine to Five, 1980) jako Judy Bernly
  • Nad złotym stawem (On Golden Pond, 1981) jako Chelsea Thayer Wayne
  • Prolongata (Rollover, 1981) jako Lee Winters
  • Lalkarka (The Dollmaker, 1984) jako Gertie Nevels
  • Tajemnica klasztoru Marii Magdaleny (Agnes of God, 1985) jako Margaret Livingston
  • Nazajutrz (The Morning After, 1986) jako Alex Sternbergen
  • Stary Gringo (Old Gringo, 1989) jako Harriet Winslow
  • Stanley i Iris (Stanley & Iris, 1990) jako Iris King
  • Sposób na teściową (Monster-in-Law, 2005) jako Viola Fields
  • Twarda sztuka (Georgia Rule, 2007) jako Georgia
  • Zamieszkajmy razem (Et si on vivait tous ensemble?, 2011) jako Jeanne
  • Pokój, miłość i nieporozumienia (Peace, Love, & Misunderstanding, 2011) jako Grace
  • Newsroom (The Newsroom, 2012-2014) jako Leona Lansing – serial, pięć odc.
  • Kamerdyner (The Butler, 2013) jako Nancy Reagan
  • Powiedzmy sobie wszystko (This Is Where I Leave You, 2014) jako Hillary Altman
  • Młodość (Youth, 2015) jako Brenda Morel
  • Women He's Undressed (2015) jako ona sama – film dokumentalny
  • Ojcowie i córki (Fathers and Daughters, 2015) jako Teddy Stanton
  • Grace and Frankie (2015-2016) jako Grace Hanson – serial, pięć odc.

Przypisy

  1. wypowiedź Jane Fondy w filmie dokumentalnym Klub osieroconych córek, 2014

Linki zewnętrzne[edytuj]

Nagrody
Poprzednik
Diane Keaton
za Annie Hall
Oscar dla Najlepszej aktorki pierwszoplanowej
1979
za Powrót do domu
Następca
Sally Field
za Norma Rae
Poprzednik
Glenda Jackson
za Zakochane kobiety
Oscar dla Najlepszej aktorki pierwszoplanowej
1972
za Klute
Następca
Liza Minnelli
za Kabaret
Poprzednik
Faye Dunaway
za Sieć
Złoty Glob dla Najlepszej aktorki w
filmie dramatycznym

1979 za Powrót do domu
1978 za Julia
Następca
Sally Field
za Norma Rae
Poprzednik
Ali MacGraw
za Love Story
Złoty Glob dla Najlepszej aktorki w
filmie dramatycznym

1972
za Klute
Następca
Liv Ullmann
za Emigranci