Janina Kozłowska-Studnicka

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Janina Kozłowska-Studnicka (ur. 1890, zm. 1971) – polska archiwistka, działaczka kulturalna, żona Wacława Gizberta-Studnickiego.

Młodość[edytuj]

Pochodziła z Lublina, gdzie spędziła pierwsze 12 lat życia, potem, w latach 1902–1914, mieszkała w Petersburgu, w którego miejscowych bibliotekach spędzała wiele czasu, studiując samodzielnie (pomimo braku formalnego wykształcenia) opracowania z szeroko pojętej humanistyki, a następnie współpracując z wysłannikami Akademii Umiejętności zajmującymi się tamtejszymi polonikami. Ponowna przeprowadzka (wraz z matką) w związku ze śmiercią w 1914 r. ojca, który był urzędnikiem, tym razem do Wilna, zaowocowała rozpoczęciem pracy w tamtejszym archiwum oraz małżeństwem z miejscowym archiwistą Wacławem Gizbertem-Studnickim (związek ten okazał się nietrwały – jeszcze przed ostatecznym zakończeniem I wojny światowej nastąpił jego rozkład). W 1917 r. została aresztowana przez niemieckie władze w Wilnie i spędziła kilka miesięcy w więzieniu. Okres formowania się państwa polskiego spędziła ponownie w Lublinie, pracując w latach 1918–1919 w tamtejszym archiwum[1].

Dwudziestolecie międzywojenne[edytuj]

Budynek dawnego Archiwum Państwowego w Grodnie (po prawej)

Jeszcze w 1919 r. powróciła do Wilna, do pracy w tamtejszym archiwum, w którym od 19 kwietnia 1920 r. pełniła rolę pomocnicy kustosza. Równocześnie pracowała także, dojeżdżając aż do grudnia 1920 r. z Wilna, w archiwum w Grodnie, którego kierownikiem została najpewniej 1 stycznia 1921 r. Przez resztę dwudziestolecia międzywojennego mieszkała już w Grodnie[1]. Była zwolenniczką działań rewindykacyjnych w zakresie archiwaliów, członkiem Komisji Rewindykacyjnej działającej na rzecz powrotu akt wywiezionych do ZSRR. W okresie zarządzania przez nią archiwum grodzieńskim było ono trzecim pod względem liczby jednostek archiwalnych państwowym archiwum w II RP, gromadząc w swoich zasobach około 750 tysięcy woluminów[2].

Janina Kozłowska-Studnicka działała także na grodzieńskim polu kulturalnym. Była główną organizatorką i wiceprezesem miejscowego oddziału Polskiego Towarzystwa Historycznego, mającego swoją siedzibę w grodzieńskim archiwum, a powstałego w 1935 r. na życzenie Zarządu Głównego PTH. Kozłowska-Studnicka odpowiadała w nim zarówno za kwestie organizacyjne, jak i za stronę merytoryczną (wygłosiła na jego forum odczyty takie jak: Polityczne i wyznaniowe dzieje Supraśla, Zadania, potrzeby i środki badań historii Grodna, W Grodnie przed stu laty, Grodno w czasie powstania styczniowego). W roku następnym (1936) była inicjatorką powstania (a potem sekretarzem) w Grodnie biblioteki historycznej, która również mieściła się w budynku archiwum[3]. W Związku Zaścianków Polskich była członkiem Rady Głównej, organizatorką kursów o tematyce kulturalnej dla jego członkiń[4].

Aktywnie działała na polu dydaktycznym i naukowym. Wygłaszała odczyty dla uczniów i wykłady dla studentów Uniwersytetu Powszechnego i na kursach podchorążych. Badania naukowe Janiny Kozłowskiej-Stadnickiej koncentrowały się na tematyce historii ziem Wielkiego Księstwa Litewskiego w XIX i XX w. (zwłaszcza obszaru okołogrodzieńskiego) oraz zagadnieniach polsko-rosyjskiego sąsiedztwa. Pisała na ten temat artykuły m.in. do „Ateneum Wileńskiego”, „Archeionu” czy „Przeglądu Historycznego”. Była jednym z uczestników warszawskiego VII Międzynarodowego Kongresu Historyków[4].

Politycznie związana z obozem sanacji, znała i współpracowała z wieloma jej przedstawicielami, tak cywilnymi (Witoldem Cieńskim), jak i wojskowymi (m.in. z pułkownikiem Teodorem Furgalskim i generałem Franciszkiem Kleebergiem), darzyła dużą atencją Józefa Piłsudskiego. Na polu działalności kulturalnej w Grodnie współzawodniczyła z niechętnym jej kierownikiem miejscowego muzeum Józefem Jodkowskim. Była bliską znajomą Jana Glinki[5].

Okres II wojny światowej i Polski Ludowej[edytuj]

Biblioteka Kórnicka

Rok przed wybuchem wojny (4 października 1938) straciła matkę Różę, która zawsze była jej pomocna[3]. Na stanowisku kierownika archiwum w Grodnie pracowała aż do 20 grudnia 1939 r., pomimo zajęcia miasta przez wojska ZSRR. W okresie od kwietnia 1940 r. do połowy 1946 r. przebywała poza krajem, początkowo na zesłaniu w syberyjskiej części ZSRR. Po powrocie do Polski osiadła w podpoznańskim Kórniku, w tamtejszej bibliotece, pracując, pomimo przejścia w 1951 r. na emeryturę, praktycznie do swojej śmierci nad porządkowaniem i opracowywaniem tamtejszych archiwaliów[6].

Przypisy

  1. a b Milewski 1998 ↓, s. 80.
  2. Milewski 1998 ↓, s. 81.
  3. a b Milewski 1998 ↓, s. 82.
  4. a b Milewski 1998 ↓, s. 83.
  5. Milewski 1998 ↓, s. 82, 83.
  6. Milewski 1998 ↓, s. 83, 84.

Bibliografia[edytuj]

  • Milewski J.J., Janina Kozłowska-Studnicka – kierownik Archiwum Państwowego w Grodnie w okresie międzywojennym, „Białostocczyzna”, 1(49), 1998, s. 80–84.