January Grzędziński

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
January Grzędziński
„Bolesławski”
Ilustracja
January Grzędziński (przed 1938)
pułkownik piechoty pułkownik piechoty
Data i miejsce urodzenia 19 września 1891
Lublin
Data śmierci 26 lutego 1975
Przebieg służby
Siły zbrojne cesarska i królewska Armia
Wojsko Polskie
Polskie Siły Zbrojne na Zachodzie
Jednostki 42 Pułk Piechoty
67 Pułk Piechoty
30 Pułk Piechoty
Dowództwo Okręgu Korpusu Nr X
Stanowiska zastępca dowódcy pułku
dowódca pułku piechoty
dowódca obrony przeciwlotniczej okręgu korpusu
Główne wojny i bitwy I wojna światowa
wojna polsko-bolszewicka
Odznaczenia
Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Krzyż Niepodległości Odznaka Honorowa Ligi Obrony Powietrznej i Przeciwgazowej

January Konstanty Grzędziński ps. „Bolesławski” (ur. 19 września 1891 w Lublinie, zm. 26 lutego 1975) – pułkownik piechoty Wojska Polskiego, inżynier, publicysta, pisarz, jeden ze współtwórców polskiego lotnictwa, szwagier Andrzeja Struga.

Życiorys[edytuj]

January Konstanty Grzędziński urodził się 19 września 1891 roku w Lublinie, w rodzinie Józefa, sędziego, i Bolesławy z Filipowiczów[1]. Był starszym bratem Mariana, który w randze chorążego kawalerii i pod nazwiskiem „Jacek Cekiera” walczył w Legionach Polskich[2].

Ukończył szkołę średnią w Taszkencie oraz szkoły wyższe w Paryżu: Sorbonę w 1911 (kierunek nauki fizyczno-chemiczno-przyrodnicze) i Państwową Wyższą Szkołę Aeronautyki ENSA w 1914.

Został dwukrotnie aresztowany, po raz pierwszy w carskiej Rosji w roku 1906 za wydawanie rosyjskiego, nielegalnego pisma szkolnego. Przebywał w więzieniu w Taszkencie. Natomiast drugi raz w Austrii w roku 1916 za akcję do występowania z Legionów Polskich (więzienie w Lublinie).

W czasie I wojny światowej służył w Legionach (1914–1918) – służbę zakończył w stopniu kapitana. 5 listopada 1919 uzyskał we Francji dyplom pilota.

W okresie międzywojennym zajmował kolejno stanowiska: adiutanta Naczelnego Wodza, szefa sztabu brygady lotniczej, kierownika lotnictwa cywilnego w M.K. oraz inspektora lotnictwa przy X Korpusie WP. 11 czerwca 1920 roku został zatwierdzony z dniem 1 kwietnia 1920 roku w stopniu podpułkownika, w Wojskach Lotniczych, w grupie oficerów byłych Legionów Polskich. Pełnił wówczas służbę w Departamencie III Żeglugi Powietrznej Ministerstwa Spraw Wojskowych[3].

3 maja 1922 roku został zweryfikowany w stopniu podpułkownika ze starszeństwem z 1 czerwca 1919 roku i 11. lokatą w korpusie oficerów aeronautycznych[4]. W 1923 pełnił służbę w 1 Pułku Lotniczym w Warszawie[5]. Od 1924 roku pełnił służbę w Departamencie IV Żeglugi Powietrznej Ministerstwa Spraw Wojskowych[6]. Tam, wespół z płk Ludomirem Rayskim, prowadził pozasłużbowe działania wymierzone przeciwko ówczesnemu szefowi departamentu, gen. bryg. Włodzimierzowi Ostoja-Zagórskiemu[potrzebny przypis]. W czasie przewrotu majowego 1926 roku opowiedział się po stronie Józefa Piłsudskiego[7].

Następnie przeniesiony został z korpusu oficerów aeronautyki (1 Pułk Lotniczy) do korpusu oficerów piechoty i mianowany zastępcą dowódcy 42 Pułku Piechoty w Białymstoku[8]. 14 lutego 1929 roku otrzymał przeniesienie do 67 Pułku Piechoty w Brodnicy na stanowisko dowódcy pułku[9]. 24 grudnia 1929 roku został mianowany pułkownikiem ze starszeństwem z 1 stycznia 1930 roku i 1. lokatą w korpusie oficerów piechoty[10]. Od 8 marca 1932 roku do 22 sierpnia 1936 roku dowodził 30 Pułkiem Strzelców Kaniowskich w Warszawie[11][12]. W lipcu 1937 roku został przeniesiony do Dowództwa Okręgu Korpusu Nr X w Przemyślu na stanowisko dowódcy Obrony Przeciwlotniczej. W wyniku konfliktu politycznego z marszałkiem Edwardem Rydzem-Śmigłym w dniu 1 kwietnia 1938 na własną prośbę odszedł z armii na emeryturę.

Po opuszczeniu armii podjął działalność dziennikarską: wydawał pierwsze czasopismo lotnicze „Lot Polski” oraz został wydawcą i redaktorem tygodnika Czarno na Białem. Udzielał się politycznie: w 1938 roku wybrano go radnym Warszawy na terenie Czerniakowa, prezesował Komitetowi Stołecznemu Stronnictwa Demokratycznego. Pełnił również funkcję wiceprezesa Aeroklubu RP, był założycielem Ligi Obrony Powietrznej Państwa (LOPP) oraz delegatem na zjazd stowarzyszeń pokoju w Paryżu w maju 1939.

Od 22 września do 30 listopada 1939 pełnił funkcję komendanta Obozu Wojska Polskiego w Coëtquidan we Francji, a następnie kierował Komendą Obozu WP na czele, której stał wówczas gen. bryg. Jerzy Ferek-Błeszyński. Później był oficerem sztabu gen. Władysława Sikorskiego i radcą Poselstwa Polskiego w Argentynie. Od sierpnia 1940 do sierpnia 1941 walczył we francuskim ruchu oporu, po czym wyjechał do Casablanki[13]. 24 stycznia 1945 roku podpułkownik Aleksander Toczyski, zastępca szefa Oddziału Personalnego Sztabu Naczelnego Wodza zawiadamiał Sekretariat Prezesa Rady Ministrów, że „płk Grzędziński January (na długoterminowym urlopie bez uposażenia), według informacji z marca 1944 roku, przebywał w miejscu przymusowego pobytu koło FEZN w Północnej Afryce. Obecne miejsce jego pobytu oraz bliższy adres nie są tu znane”[14].

Po wojnie pozostał w Casablance, gdzie wydawał i redagował francuski miesięcznik lotniczy En Vol, założył również marokański aeroklub (Aero-Club Imperial du Maroc).

W 1957 wrócił z emigracji do kraju na pokładzie statku „Generał Bem”. W 1965 został oskarżony przez władze o zdradę, czyli przekazywanie dziennikarzom zachodnim informacji szkalujących PRL[potrzebny przypis]. Był ofiarą tzw. psychiatrii politycznej[potrzebny przypis] w okresie socjalizmu: w trakcie procesu zarządzono jego obserwację w szpitalu psychiatrycznym.

Autor wspomnień: Maj 1926 r. – Kartki z pamiętnika, Warszawa 1936.

Ordery i odznaczenia[edytuj]

Przypisy

  1. January Grzędziński ↓.
  2. Marian Grzędziński ↓.
  3. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 26 z 14 lipca 1920 roku, s. 575.
  4. Lista starszeństwa 1922 ↓, s. 243.
  5. Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 927, 943.
  6. Rocznik Oficerski 1924 ↓, s. 19, 848, 861.
  7. Antoni Czubiński, Przewrót majowy 1926 roku, Warszawa 1989, s. 177.
  8. Rocznik Oficerski 1928 ↓, s. 58, 162.
  9. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 4 z 14 lutego 1929 roku, s. 79.
  10. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 21 z 24 grudnia 1929 roku, s. 438.
  11. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 6 z 23 marca 1932 roku, s. 232.
  12. Rocznik Oficerski 1932 ↓, s. 18, 560.
  13. January Grzędziński nie był aresztowany i osadzony w obozie. Z ustaleń dr Lidii Milka-Wieczorkiewicz, która badała dokumentację specjalnego zgrupowania pracowników polskich w Tadli, w Maroku, wynika, że w tym obozie pojawiła się para oszustów podających się za pułkownika Grzędzińskiego i jego żonę.
  14. Toczyski 1945 ↓, s. 28.
  15. Piętnastolecie L. O. P. P.. Warszawa: Wydawnictwo Zarządu Głównego Ligi Obrony Powietrznej i Przeciwgazowej, 1938, s. 282.

Bibliografia[edytuj]