Janusz Groszkowski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Janusz Groszkowski
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia 21 marca 1898
Warszawa
Data i miejsce śmierci 3 sierpnia 1984
Warszawa
Miejsce spoczynku Cmentarz Powązkowski w Warszawie
Zawód elektronik, radiotechnik
Tytuł naukowy profesor
Edukacja Politechnika Warszawska, Oficerska Szkoła Łączności w Paryżu
Stanowisko prezes Polskiej Akademii Nauk (1962–1971), poseł na Sejm PRL VI kadencji (1972–1976)
Odznaczenia
Order Budowniczych Polski Ludowej (1960–1990) Order Sztandaru Pracy I klasy Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Złoty Orderu Virtuti Militari Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski Złoty Krzyż Zasługi Krzyż Niepodległości Złoty Medal „Za zasługi dla obronności kraju” Srebrny Medal „Za zasługi dla obronności kraju” Medal 30-lecia Zwycięstwa w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941-1945

Janusz Groszkowski (ur. 21 marca 1898 w Warszawie, zm. 3 sierpnia 1984 w Warszawie) – polski naukowiec zajmujący się elektroniką i radiotechniką, kandydat do nagrody Nobla[1], inżynier, prezes Polskiej Akademii Nauk, polityk, poseł na Sejm, przewodniczący Ogólnopolskiego Komitetu Frontu Jedności Narodu i zastępca przewodniczącego Rady Państwa.

Życiorys[edytuj]

Syn Teodora (1863–1930) i Marii z domu Lewkowicz (1887–1906). Już w wieku 8 lat został osierocony przez matkę, która spłonęła w pożarze. Kolejnym wstrząsem w jego młodości był wybuch I wojny światowej tuż przed ukończeniem przez niego gimnazjum. Gdy w 1915 otworzono Politechnikę Warszawską, Janusz Groszkowski został jednym z pierwszych studentów tej uczelni, początkowo na Wydziale Mechanicznym, a później na Wydziale Elektrotechnicznym.

6 lutego 1919 został zastępcą dowódcy Batalionu Radiotelegraficznego w Warszawie – ośrodka kadrowego, przygotowującego specjalistów dla liniowych jednostek radiotelegraficznych[2]. Był uczestnikiem i zarazem wykładowcą wielu przedmiotów na pierwszym kursie Szkoły Oficerów Wojsk Radiotelegraficznych[3], zorganizowanym 29 kwietnia 1919. Wraz z inżynierem Janem Machcewiczem opracował w 1919 podstawowy skrypt dla radiotelegrafistów[4].

Ukończył Politechnikę Warszawską (1919) i Oficerską Szkołę Łączności w Paryżu (1922). Już w 1929 otrzymał tytuł prof. nadzwyczajnego, a 1935 prof. zwyczajnego nauk technicznych. Od 1952 był członkiem rzeczywistym PAN; w latach 1955–1980 członek Prezydium, 1957–1962 wiceprezes, a w latach 1962–1971 prezes PAN.

W latach 1923–1939 pracownik naukowo-dydaktyczny Politechniki Warszawskiej, w latach 1929–1939 dyrektor Instytutu Radiotechnicznego (od 1933 pod nazwą Państwowy Instytut Telekomunikacyjny) w Warszawie. W okresie sowieckiej okupacji Lwowa nadal prowadził działalność naukową. W sierpniu 1940 był gościem Wszechzwiązkowego Komitetu ds. Nauki ZSRR w Moskwie[5]. W latach 1940–1941 pracował w Instytucie Politechnicznym we Lwowie. Jako żołnierz AK w latach 1941–1944 był doradcą naukowo-technicznym ds. łączności Delegatury Rządu na Kraj.

W latach 1945–1946 pracował na Politechnice Łódzkiej, jednocześnie ponownie od 1945 dyrektor Państwowego Instytutu Telekomunikacji (do 1951). Od 1946 powrócił do pracy na Politechnice Warszawskiej (do 1968). W latach 1953–1963 był także związany z Instytutem Podstawowych Problemów Techniki PAN (był jednym z organizatorów tej placówki). W 1968 przeszedł na emeryturę.

W latach 1968–1971 wiceprzewodniczący, a w latach 1971–1976 przewodniczący Ogólnopolskiego Komitetu Frontu Jedności Narodu. W latach 1972–1976 bezpartyjny poseł na Sejm PRL VI kadencji i zastępca przewodniczącego Rady Państwa. W latach 1974–1979 członek Rady Naczelnej ZBoWiD. W lutym 1976 zrezygnował z kierowania Frontem Jedności Narodu w proteście wobec zmian w konstytucji, ustanawiających wiodącą rolę PZPR i sojusz z ZSRR.

W 1922 Janusz Groszkowski zawarł związek małżeński z Marią Komicz, a 4 lata później przyszła na świat ich jedyna córka Krystyna (dr ginekologii Polskiego Instytutu Onkologicznego im. Marii Skłodowskiej-Curie).

Spoczywa na Cmentarzu Powązkowskim, kw. 100-II-12/13.

Dorobek naukowy[edytuj]

Od 1929 był (najmłodszym) profesorem Politechniki Warszawskiej, uczonym o światowej sławie, o wszechstronnych zainteresowaniach zarówno ogólnotechnicznych, humanistycznych oraz przyrodniczych (fizyka, chemia). Przede wszystkim był znakomitym radioelektrykiem i elektronikiem.

W wielu późniejszych pracach innych uczonych o światowej sławie były wykorzystywane jego wzory i obliczenia. Janusz Groszkowski jest zaliczany również do pionierów w dziedzinie układów radiotechnicznych. Wniósł niemały wkład w opracowanie zasad działania i konstrukcji radaru.

Napisał kilka prac z dziedziny wytwarzania i stabilizacji drgań elektrycznych oraz technologii wysokiej próżni oraz lamp elektronowych. Jest twórcą metody analizy drgań elektrycznych nieliniowych (znanych jako metoda harmonicznych Groszkowskiego). Opracował oryginalną interpretację zmian indukcyjności w zależności od temperatury. Wydał drukiem około 300 prac naukowych i popularyzatorskich.

To właśnie m.in. dzięki energii i poparciu Janusza Groszkowskiego doszło do zwołania w lutym 1930 pierwszego zjazdu krótkofalowców polskich w Warszawie i powołania Polskiego Związku Krótkofalowców, gdzie został wybrany na pierwszego jego prezesa (choć nie był licencjonowanym krótkofalowcem). Później był także pierwszym honorowym członkiem Związku i nosicielem Odznaki Honorowej PZK nr 001.

Podczas II wojny światowej opracował dla łączności Armii Krajowej proste nadajniki stabilizowane kwarcem oraz podjął uwieńczone sukcesem prace nad rozszyfrowaniem systemu sterowania latających bomb V1 i rakiet V2 przechwyconych przez AK, co umożliwiło prowadzenie skutecznej obrony przed atakami V1 na Londyn.

Doktoraty honoris causa[edytuj]

Członkostwo w Akademiach Nauk i Stowarzyszeniach[edytuj]

  • członek Akademii Nauk Czechosłowacji (1965)
  • członek Akademii Nauk Węgier (1965)
  • członek Akademii Nauk ZSRR (1965)
  • członek Akademii Nauk Rumunii (1966)
  • członek Akademii Nauk Bułgarii (1966)
  • członek Akademii Nauk Kuby (1971)
  • członek honorowy Stowarzyszenia Elektryków Polskich (1957)
  • członek honorowy Stowarzyszenia Elektryków Francuskich (1967)
  • członek honorowy Stowarzyszenia Elektryków Amerykańskich (1971)

Odznaczenia i wyróżnienia[edytuj]

Ważniejsze publikacje książkowe[edytuj]

  • Lampy katodowe oraz ich zastosowanie w radiotechnice (1925)
  • Zmiany częstotliwości a zawartość harmonicznych w układach oscylacyjnych (1932)
  • O cieplnym współczynniku indukcyjności cewek (1935)
  • Generacja i stabilizacja częstotliwość (1947)
  • Technika wysokiej próżni (1972)

Upamiętnienie[edytuj]

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. Witold Iwańczak: Pogromca rakiet, „Niedziela” 16/2015
  2. Grzegorz Nowik: Zanim złamano „Enigmę”. Cz. 1. Warszawa: Oficyna Wydawnicza „Rytm”, 2004, s. 320. ISBN 83-7399-099-2.
  3. Grzegorz Nowik: Zanim złamano „Enigmę”. Cz. 1. Warszawa: Oficyna Wydawnicza „Rytm”, 2004, s. 289–290. ISBN 83-7399-099-2.
  4. Janusz Groszkowski, Jan Machcewicz: O czem radjotelegrafista wojskowy wiedzieć powinien (Krótki zarys zasad radjotelegrafii). Warszawa: Dowództwo Wojsk Radjotelęgraficznych, 1919.
  5. [Dzieje najnowsze: Tom 14, PAN, 1983]
  6. Doktorzy honoris causa PW. pw.edu.pl. [dostęp 23 lutego 2011].
  7. Doktoraty honoris causa w PŁ. p.lodz.pl. [dostęp 23 lutego 2011].
  8. Osoby uhonorowane tytułem doktora honoris causa PG. pg.gda.pl. [dostęp 23 lutego 2011].
  9. 16 lipca 1954 „za wybitne zasługi w dziedzinie nauki” M.P. 1954 nr 112 poz. 1566
  10. Wręczenie odznaczeń w Belwederze. „Nowiny”, s. 1, Nr 170 z 20 lipca 1964. 
  11. Irena Grzesiuk-Olszewska: Warszawska rzeźba pomnikowa. Warszawa: Wydawnictwo Neriton, 2003, s. 175. ISBN 83-88973-59-2.
  12. Zespół Szkół Elektrycznych w Białymstoku. zse.biaman.pl. [dostęp 14 października 2014].
  13. Historia Wojskowego Instytutu Łączności. wil.waw.pl. [dostęp 13 stycznia 2017].

Bibliografia[edytuj]

  • Kto jest kim w Polsce 1984. Warszawa: Wydawnictwo Interpress, 1984, s. 266–267. ISBN 9788322320730.

Linki zewnętrzne[edytuj]