Janusz Waluś

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy zabójcy Chrisa Haniego. Zobacz też: Janusz Waluś (skoczek narciarski).
Janusz Waluś
Data i miejsce urodzenia 14 stycznia 1953
Zakopane
Przynależność polityczna Partia Narodowa

Janusz Waluś (ur. 14 stycznia 1953 w Zakopanem[1]) – południowoafrykański działacz polityczny narodowości polskiej, zabójca czarnoskórego lidera partii komunistycznej Chrisa Haniego.

Życiorys[edytuj]

Waluś urodził się na Podhalu w Zakopanem. Jego rodzice wraz z Januszem i jego starszym bratem przenieśli się potem do Radomia. Jego ojciec, Tadeusz Waluś, prowadził prywatny zakład zajmujący się produkcją kryształów, w którym pomagał także jego syn. Janusz Waluś w młodości uprawiał sporty samochodowe – zdobył tytuł mistrza Polski w kategorii Fiat 127. W 1981 roku wyemigrował do Republiki Południowej Afryki, gdzie dołączył do ojca i brata, którzy przybyli tam w połowie lat 70. Wspólnie z nimi, podobnie jak wcześniej w Polsce, prowadził niewielką hutę szkła. Gdy po kilku latach ich rodzinny interes zbankrutował, ojciec opuścił RPA, a bracia pozostali w RPA zajmując się różnymi profesjami – starszy brat założył biznes, a Janusz Waluś został kierowcą ciężarówki. W 1986 roku przyjął południowoafrykańskie obywatelstwo i silnie zaangażował się w działalność polityczną[2][3]. W czasie rosnących antagonizmów rasowych, światopoglądowych i narodowych stanął po stronie afrykanerskich nacjonalistycznych działaczy dążących do utrzymania systemu apartheidu. Wstąpił kolejno do rządzącej Partii Narodowej, a następnie Partii Konserwatywnej i Afrykanerskiego Ruchu Oporu[2][4].

Po tym gdy w lutym 1990 roku, decyzją Frederika de Klerka, uwolniono Nelsona Mandelę i zalegalizowano działalność największych opozycyjnych stowarzyszeń – Afrykańskiego Kongresu Narodowego i Południowoafrykańskiej Partii Komunistycznej, ruchy afrykanerskie uległy zradykalizowaniu. Skrajna rasistowska prawica, w której szeregach był Janusz Waluś, była zdecydowanie przeciwna postępującym przemianom politycznym i obawiała się skutków rosnącego poparcia dla komunistów.

Waluś 10 kwietnia 1993 roku zastrzelił Chrisa Haniego, będącego liderem partii komunistycznej, przed jego domem. W sądzie tak opisał sam moment zabójstwa:

Wychodził ze swojego samochodu. Wsadziłem pistolet Z88 za pasek z tyłu moich spodni i podszedłem do niego. Nie chciałem strzelać w plecy, więc zawołałem: Mister Hani. Odwrócił się, a ja wyciągnąłem pistolet i strzeliłem w niego. Kiedy się przewracał, strzeliłem drugi raz. Tym razem w głowę. Kiedy upadł na ziemię, oddałem jeszcze dwa strzały w skroń. Zaraz potem wsiadłem do samochodu i odjechałem stamtąd najszybciej, jak to było możliwe[2][3].

Szok po morderstwie połączył jednak społeczeństwo Afryki Południowej, m. in. dzięki interwencji Nelsona Mandeli. Kilka dni po morderstwie Mandela przypomniał w przemówieniu telewizyjnym, że chociaż zabójcą był człowiek o białym kolorze skóry, to sprawca został odnaleziony dzięki pomocy białej kobiety, Afrykanerki[5].

Za zlecenie zabójstwa odpowiedzialny był lider Partii Konserwatywnej Clive Derby-Lewis[6][3]. Polityk podżegał Walusia do zbrodni i dostarczył mu broń. Obydwaj działacze zostali skazani na karę śmierci. Wobec zniesienia tej kary w RPA, wyrok zamieniono na dożywotnie więzienie. Na znalezionej u Derby-Lewisa liście potencjalnych ofiar, Hani znajdował się na trzeciej pozycji, pierwszy był Nelson Mandela, a drugi Joe Slovo[7]. W 1997 roku Janusz Waluś stanął przed Komisją Prawdy i Pojednania, stworzoną w celu rozliczenia zbrodni apartheidu. Wyrok nie został uchylony[2].

Kontrowersje[edytuj]

Mimo upływu czasu osoba Janusza Walusia nadal budzi w RPA emocje. Dla wielu ludzi jest on mordercą przywódcy, który dziś, kiedy RPA boryka się z wieloma problemami, mógłby wyciągnąć kraj z tarapatów. Dla części ludności białej, zwłaszcza tej konserwatywnej, jest bohaterem, który uratował ich kraj przed komunizmem i losem podobnym do tego, jaki pod rządami Roberta Mugabe spotkał sąsiednie Zimbabwe[2].

W 2013 r. na polskim rynku ukazała się książka „Zabić Haniego. Historia Janusza Walusia” autorstwa Michała Zichlarza[2].

Sprawa Walusia obecnie[edytuj]

W czerwcu 2015 ambasada RP w Pretorii przekazała do Ministerstwa Sprawiedliwości prośbę Janusza Walusia, odbywającego w RPA karę dożywotniego pozbawienia wolności, o umożliwienie mu odbycia reszty tej kary w Polsce[8].

10 marca 2016 sąd w Tshwane orzekł, że Janusz Waluś powinien w ciągu 14 dni po ustaleniu wysokości kaucji zostać zwolniony warunkowo z więzienia. Rzecznik ministerstwa sprawiedliwości RPA Mthunzi Mhaga poinformował, że istnieje możliwość złożenia apelacji i ten wyrok nie jest równoznaczny z wypuszczeniem Janusza Walusia na wolność[4][9]. Ministerstwo Sprawiedliwości RPA złożyło apelację. Rozprawę apelacyjną wyznaczono na 5 maja 2017, a następnie przełożono na 29 maja 2017[10]. Na rozprawie 29 maja Najwyższy Sąd Apelacyjny w Bloemfontein odłożył swoją decyzję do czasu, gdy ministerstwo sprawiedliwości RPA uzupełni apelację w sprawie.

Na początku 2017 roku Janusz Waluś, po 30 latach, zrzekł się obywatelstwa południowoafrykańskiego, aby ułatwić tym samym proces zwolnienia go przedterminowo z więzienia i powrotu do Polski[11].

Przypisy

  1. Michał Zichlarz "Zabić Haniego", s. 20, ​ISBN 978-83-7674-234-2
  2. a b c d e f Mateusz Pawlak: Zamach, który zatrząsł krajem. rp.pl, 2013-04-10.
  3. a b c Hubert Orzechowski: Prawie wywołał wojnę domową w RPA. Poseł Kukiz '15 chce go sprowadzić do Polski. newsweek.pl.
  4. a b Polski morderca może wyjść z więzienia w RPA. 23 lata temu zabił „następcę Mandeli”. Telewizja Polska S.A., 2016-03-10. [dostęp 2016-03-14].
  5. "Nelson Mandela, 1918-2013", www.newrepublic.com.
  6. Hani killer’s stabbing: SACP, Bizos blamed (ang.). iol.co.za. [dostęp 2016-11-07].
  7. Adam Szostkiewicz, Jędrzej Winiecki. Już nie noc, jeszcze nie dzień. „Polityka”, s. 86-7, 12.06.2010. Warszawa: POLITYKA spółdzielnia pracy. ISSN 0032-3500
  8. Wyjaśniamy, jak naprawdę wygląda sprawa Walusia
  9. Omal nie doprowadził do wojny. Najsłynniejszy polski zamachowiec może wyjść na wolność. Serwis TVN24, 2016-03-10. [dostęp 2016-03-14].
  10. Janusz Waluś na razie nie wyjdzie na wolność. Sąd w RPA potrzebuje więcej czasu (pol.). [dostęp 2017-05-09].
  11. Janusz Waluś bliżej ojczyzny (pol.). [dostęp 2017-02-09].