Janusz Waluś

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy zabójcy Chrisa Haniego. Zobacz też: Janusz Waluś (skoczek narciarski).
Janusz Waluś
Data i miejsce urodzenia 14 stycznia 1953
Zakopane
Przynależność polityczna Partia Narodowa

Janusz Waluś (ur. 14 stycznia 1953 w Zakopanem)[1] – południowoafrykański działacz polityczny narodowości polskiej, zabójca czarnoskórego lidera partii komunistycznej Chrisa Haniego.

Życiorys[edytuj]

Waluś urodził się na Podhalu w Zakopanem. Jego rodzice wraz z Januszem i jego starszym bratem przenieśli się potem do Radomia. Jego ojciec, Tadeusz Waluś, prowadził tam rzadko spotykany w realiach PRL prywatny zakład zajmujący się produkcją kryształów, w którym pomagał także jego syn, Janusz. W młodości pasjonował się i uprawiał czynnie sporty samochodowe. Zdobył tytuł mistrza Polski w kategorii Fiat 127. W 1981 roku wyemigrował do Republiki Południowej Afryki, gdzie dołączył do ojca i brata, którzy przybyli tam w połowie lat 70, by wspólnie z nimi, podobnie jak wcześniej w Polsce, prowadzić niewielką hutę szkła. Gdy po kilku latach ich rodzinny interes zbankrutował, ojciec opuścił RPA, a bracia pozostali w kraju zajmując się rozbieżnymi profesjami - starszy brat założył biznes, a Janusz Waluś został kierowcą ciężarówki. W 1986 roku przyjął południowoafrykańskie obywatelstwo i silnie zaangażował się w działalność polityczną[2][3]. W czasie rosnących antagonizmów rasowych, światopoglądowych i narodowych stanął po stronie afrykanerskich nacjonalistycznych działaczy dążących do utrzymania systemu apartheidu. Wstąpił kolejno do rządzącej Partii Narodowej, a następnie Partii Konserwatywnej[2][4].

Po tym gdy w lutym 1990 roku decyzją Frederika de Klerka uwolniono Nelsona Mandelę i zalegalizowano działalność największych opozycyjnych stowarzyszeń - Afrykańskiego Kongresu Narodowego i Południowoafrykańskiej Partii Komunistycznej, ruchy afrykanerskie uległy zradykalizowaniu. Skrajna rasistowska prawica, w której szeregach był Janusz Waluś, była zdecydowanie przeciwna postępującym przemianom politycznym i obawiała się skutków rosnącego poparcia dla komunistów. Waluś 10 kwietnia 1993 roku zastrzelił Chrisa Haniego będącego liderem partii komunistycznej przed jego domem. W sądzie tak opisał sam moment zabójstwa: Wychodził ze swojego samochodu. Wsadziłem pistolet Z88 za pasek z tyłu moich spodni i podszedłem do niego. Nie chciałem strzelać w plecy, więc zawołałem: "Mister Hani". Odwrócił się, a ja wyciągnąłem pistolet i strzeliłem w niego. Kiedy się przewracał, strzeliłem drugi raz. Tym razem w głowę. Kiedy upadł na ziemię, oddałem jeszcze dwa strzały w skroń. Zaraz potem wsiadłem do samochodu i odjechałem stamtąd najszybciej, jak to było możliwe[2][3]. Szok po morderstwie połączył jednak raczej niż podzielił społeczeństwo Afryki Południowej, m.in. dzięki interwencji Nelsona Mandeli. Kilka dni po morderstwie Mandela przypomniał w przemówieniu telewizyjnym, że chociaż zabójcą był człowiek o białym kolorze skóry, to sprawca został odnaleziony dzięki pomocy białej kobiety, Afrykanerki[5].

Za zlecenie zabójstwa odpowiedzialny był lider Partii Konserwatywnej Clive Derby-Lewis[6][3]. Polityk podżegał Walusia do zbrodni i dostarczył mu broń. Obydwaj działacze zostali skazani na karę śmierci. Wobec zniesienia tej kary w RPA, wyrok zamieniono na dożywotnie więzienie. Na znalezionej u Derby-Lewisa liście przyszłych potencjalnych ofiar, Hani znajdował się na trzeciej pozycji, pierwszy był Nelson Mandela, a drugi Joe Slovo[7]. W 1997 roku Janusz Waluś stanął przed Komisją Prawdy i Pojednania, stworzoną w celu rozliczenia zbrodni apartheidu. Wyrok nie został uchylony[2].

Kontrowersje[edytuj]

Mimo upływu czasu osoba Janusza Walusia nadal budzi w RPA emocje. Dla wielu ludzi jest on mordercą przywódcy, który dziś, kiedy RPA boryka się z wieloma problemami, mógłby wyciągnąć kraj z tarapatów. Dla części ludności białej, zwłaszcza tej konserwatywnej, jest bohaterem, który uratował ich kraj przed komunizmem i losem podobnym do tego, jaki zgotował Robert Mugabe sąsiedniemu Zimbabwe[2].

W 2013 r. na polskim rynku ukazała się książka „Zabić Haniego. Historia Janusza Walusia” autorstwa Michała Zichlarza[2].

Sprawa Walusia obecnie[edytuj]

10 marca 2016 roku sąd w Republice Południowej Afryki orzekł, że Janusz Waluś powinien w ciągu 14 dni, po ustaleniu wysokości kaucji, zostać zwolniony warunkowo z więzienia. Rzecznik ministerstwa sprawiedliwości RPA Mthunzi Mhaga poinformował, że istnieje możliwość złożenia apelacji i ten wyrok nie jest równoznaczny z wypuszczeniem Janusza Walusia na wolność[4][8]. W tym samym roku o przekazanie Walusia Polsce zabiegała kilku posłów klubu Kukiz'15, niezrzeszonych i parlamentarzystów PiS[9]

Na początku 2017 roku Waluś po 30 latach zrzekł się obywatelstwa południowoafrykańskiego, aby ułatwić tym proces zwolnienia go przedterminowo z więzienia i powrotu do Polski[10]

Przypisy

  1. Z teczki sporządzonej przez Milicję Obywatelską dowiedziałem się o Walusiu więcej. Urodzony 14 stycznia 1953 roku w Zakopanem. Michał Zichlarz "Zabić Haniego", s. 20, ISBN 978-83-7674-234-2
  2. a b c d e f Mateusz Pawlak: Zamach, który zatrząsł krajem. rp.pl, 2013-04-10.
  3. a b c Hubert Orzechowski: Prawie wywołał wojnę domową w RPA. Poseł Kukiz '15 chce go sprowadzić do Polski. newsweek.pl.
  4. a b Polski morderca może wyjść z więzienia w RPA. 23 lata temu zabił „następcę Mandeli”. Telewizja Polska S.A., 2016-03-10. [dostęp 2016-03-14].
  5. "Nelson Mandela, 1918-2013", www.newrepublic.com.
  6. Hani killer’s stabbing: SACP, Bizos blamed (ang.). iol.co.za. [dostęp 2016-11-07].
  7. Adam Szostkiewicz, Jędrzej Winiecki. Już nie noc, jeszcze nie dzień. „Polityka”, s. 86-7, 12.06.2010. Warszawa: POLITYKA spółdzielnia pracy. ISSN 0032-3500
  8. Omal nie doprowadził do wojny. Najsłynniejszy polski zamachowiec może wyjść na wolność. Serwis TVN24, 2016-03-10. [dostęp 2016-03-14].
  9. RafałR. Wójcik RafałR., Senator Żaryn w obronie Janusza Walusia, zabójcy z RPA, „Gazeta Wyborcza”, wyborcza.pl, 10 listopada 2016 [dostęp 2016-11-11].
  10. Janusz Waluś bliżej ojczyzny (pol.). [dostęp 2017-02-09].