Przejdź do zawartości

Jaromír Nohavica

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Jaromír Nohavica
Ilustracja
Jaromír Nohavica (2019)
Data i miejsce urodzenia

7 czerwca 1953
Ostrawa

Instrumenty

gitara, akordeon

Gatunki

folk, piosenka autorska, poezja śpiewana

Zawód

bard, kompozytor i poeta

Aktywność

od 1982

Instrument
gitara akustyczna, gitara klasyczna, heligonka
Odznaczenia
Medal Za Zasługi II stopnia (Czechy) Medal Puszkina (Federacja Rosyjska)
Faksymile
Multimedia w Wikimedia Commons
Cytaty w Wikicytatach
Strona internetowa
Jaromír Nohavica, Poznań, 2006

Jaromír Nohavica (ur. 7 czerwca 1953 w Ostrawie) – czeski bard, kompozytor i poeta.

Piosenki Nohavicy mają bardzo różny charakter. Są wśród nich zarówno poetyckie, pełne zadumy ballady, jak i wesołe, wręcz rubaszne pieśni. W 2009 roku polscy artyści nagrali dwupłytowy album Świat według Nohavicy z piosenkami Nohavicy we własnych interpretacjach i tłumaczeniach Antoniego Murackiego. Zaśpiewał piosenkę do programu Rozmówki Polsko-Czeskie emitowanego w TVP Wrocław i TVP Polonia oraz ČT24.

Jego nazwiskiem została nazwana planetoida (6539) Nohavica.

Życiorys

[edytuj | edytuj kod]

Jaromír Nohavica urodził się 7 czerwca 1953 roku w Ostrawie[1]. Jego ojciec Jaromír Nohavica senior był dziennikarzem, poetą i grał na skrzypcach[1]. Młody Jaromír też pobierał lekcje muzyki i gry na skrzypcach, ale potem je porzucił[1]. Wychowywał się w Ostrawie i na wsi Velké Karlovice, skąd pochodziła jego matka[1]. W szkole podstawowej przeżył upadek z trzeciego piętra, po którym została mu blizna na wardze[2]. W wieku 13 lat dostał od ojca gitarę, na której sam się nauczył grać; już wcześniej zaczął podejmować próby literackie i pisać wiersze[3]. Zaczął następnie pisać piosenki w języku czeskim i już w wieku czternastu lat pisał teksty dla innych wykonawców z Ostrawy, w tym zespołu Majestic z Marie Rottrovą[2]. W 1968 roku założył z kolegami amatorski zespół Nautilus Beat grający na zabawach[3]. Od tego roku też uczył się w trzyletniej ogólnokształcącej szkole średniej w Ostrawie[2]. Pisał w gazecie szkolnej i zaczął też grać w lokalnym zespole Noe[4]. W 1971 roku napisał pierwszy tekst piosenki dla radia[4].

Po maturze w 1971 roku, w okresie „normalizacji” komunistycznej w Czechosłowacji po 1968 roku, rozpoczął studia na kierunku inżynierii systemów w Wyższej Szkole Górniczej w Ostrawie, ale porzucił je po roku[5]. Nadal pisał piosenki po czesku dla ostrawskiej sceny popowej, lecz dopiero wyjątkowo w 1972 roku wystąpił sam w klubie studenckim oraz na konkursie talentów domu kultury w Witkowicach, gdzie dostał honorową nagrodę za twórczość własną[6]. Określił siebie z tamtego okresu jako: „świetny tekściarz, słabszy kompozytor, kiepski gitarzysta i beznadziejny wokalista”[6]. W 1972 roku poznał swoją przyszłą żonę Martinę Hlavičkovą, studiującą pedagogikę[5]. Próbował również zdawać w tym roku na studia pedagogiczne, ale nie został przyjęty, prawdopodobnie ze względu na antysystemową postawę jego ojca, usuniętego w tym roku z partii komunistycznej[5]. Podjął wówczas na rok pracę jako robotnik w hucie Vítkovice[5].

W 1974 roku Nohavica rozpoczął w Ostravie pracę jako bibliotekarz[7]. W 1975 roku został powołany do dwuletniej zasadniczej służby wojskowej, służąc m.in. jako sanitariusz[7]. Przeprowadził się następnie z żoną Martiną do Czeskiego Cieszyna, gdzie dalej pracował w bibliotece[7]. Przy okazji pracy mógł poznawać literaturę, pisać piosenki, a także sam nauczył się języka polskiego[7]. W 1981 roku ukończył zaocznie szkołę bibliotekarską, ale zarazem odszedł z tej pracy, poświęcając się zawodowo pisaniu piosenek[8]. Zasłynął w 1981 roku przebojem Lásko, voníš deštěm (Miłości, pachniesz deszczem) dla Marii Rottrovej[8].

Dopiero od 1982 roku, namówiony przez przyjaciół, zaczął sam wykonywać publicznie swoje utwory. 27 marca 1982 roku zadebiutował publicznie krótkim występem jako gość na lokalnym festiwalu folkowym Folkovy kolotoč w Ostrawie-Porubie, wykonując jeden utwór Bułata Okudżawy i dwa własne[9]. Występ wywołał duże wrażenie i zainteresowanie nieznanym do tej pory wykonawcą, pociągając za sobą serię wyprzedanych koncertów w klubach w głównych czeskich miastach[9]. W czerwcu 1983 roku Nohavica odniósł sukces na dużym festiwalu folkowym Porta w Pilźnie[10]. Od tej pory stał się popularnym wykonawcą. W 1983 i 1984 roku wystąpił w telewizyjnym programie Teatrzyk pod wieżą Marii Rottrovej[11]. Do wiosny 1984 roku dał 250 koncertów[12]. Od lat 90. jest stale w czołówce najpopularniejszych czeskich pieśniarzy.

Poza Czechami i Słowacją sporą popularnością cieszy się również w Polsce, gdzie regularnie koncertuje od 1997 roku. Twórczość Nohavicy, mieszkającego na pograniczu kultur na Śląsku Cieszyńskim, przesiąknięta jest również polskimi akcentami, a artysta swobodnie mówi po polsku (prowadzi konferansjerkę swoich koncertów po polsku, choć twierdzi, że nigdy się nie uczył tego języka). Niektóre piosenki, zwłaszcza na koncertach, wykonuje w polskim tłumaczeniu. W 2009 roku ukazał się dwupłytowy album Świat według Nohavicy, z piosenkami Nohavicy w polskim tłumaczeniu i wykonaniu polskich artystów. Na początku 2013 roku jego utwór „Minulost” (w języku czeskim) trafił na pierwsze miejsce Listy Przebojów Programu III Polskiego Radia i pozostawał tam przez kilka tygodni[13]. W październiku 2013 Nohavica został uhonorowany nagrodą Diament Trójki.

Napisał ponad 400 piosenek. Gra na gitarze i akordeonie (heligonce(inne języki)) lub występuje z zespołem. Pisze własne teksty, ale także tłumaczy utwory innych wykonawców (Okudżawa, Wysocki, Cohen, Vian i inni), śpiewa też utwory Karela Kryla. Komponował też muzykę do wierszy innych poetów[14]. Jego płyty, należące do gatunku poezji śpiewanej, należały do najlepiej sprzedających się płyt w Czechach. Płyta Divné století z 1996 uzyskała status platynowej płyty oraz tytuł Płyty roku 1996 w czeskiej ankiecie muzycznej Gramy. W 2002 roku wystąpił w roli głównej w filmie Petra Zelenki Rok diabła. Jest autorem czeskiego przekładu libretta oper Così fan tutte, Wesele Figara, Don Giovanni.

Mieszka w Ostrawie, jest kibicem miejscowego klubu piłkarskiego Baník[15]. Wraz z fanami nagrał oficjalny hymn Baník Ostrawa pt. Baníčku my jsme s tebou (ale nie jest jego autorem, jak często podają media)[16].

Kontrowersje

[edytuj | edytuj kod]

Od 1986 był współpracownikiem czechosłowackiej służby bezpieczeństwa (Státní bezpečnost) o kryptonimie Mirek. Przekazywał informacje na temat swoich spotkań z Karelem Krylem, jednak twierdzi, że nie powiedział nic, co mogłoby komukolwiek zaszkodzić. Nohavica przyznał się do tej współpracy w roku 2006[17].

Po rosyjskiej agresji na Ukrainę w 2022 roku w licznych polskich miastach odwołano planowane koncerty Nohavicy, gdy okazało się, że muzyk nie zamierza zwrócić Medalu Puszkina[18][19]. Występy Nohavicy odwołano również w niektórych miastach w Czechach[19]. Sam artysta w sposób jednoznaczny potępił wojnę i odżegnał się od popierania Władimira Putina[18], jednocześnie zapowiadając w rozmowie z dziennikarzami serwisu iDnes.cz, że nie zamierza zwracać odznaczenia otrzymanego w 2018 roku z rąk Putina, gdyż „dostał go za śpiewanie, a nie za działania wojenne”[20][21]. W wywiadzie udzielonym „Gazecie Wyborczej” zwrócił uwagę na fakt, że odznaczonych Medalem Puszkina zostało wielu Europejczyków, a samą nagrodę ustanowiono jeszcze w czasach prezydentury Borysa Jelcyna[18].

Życie prywatne

[edytuj | edytuj kod]

Żonaty z Martiną, z którą ma dwoje dzieci: syna Jakuba i córkę Lenkę.

W 1997 roku Nohavica zdobył tytuł mistrza Czech w scrabble.

Jaromír Nohavica jest niepijącym alkoholikiem. Mówi o tym otwarcie, ostrzegając tym samym innych przed konsekwencjami. Podczas pogadanek z publicznością przybliża swoją „Nohavicową teorię góry alkoholowej”, która zawarta została również w fabule filmu Rok diabła.

Odznaczenia

[edytuj | edytuj kod]
Jaromír Nohavica z akordeonistą Robertem Kuśmierskim i perkusistą Pavlem Planką podczas koncertu w Ostrawie-Porubie w 2019 roku

Dyskografia

[edytuj | edytuj kod]
mural w Warszawie

Tylko płyty długogrające (LP) – w nawiasie polskie tłumaczenia tytułów:

  • 1988: Darmoděj (Darmodziej)
  • 1989: Osmá barva duhy (Ósmy kolor tęczy)
  • 1990: V tom roce pitomém (W tym durnym roku)
  • 1993: Mikymauzoleum (Mikimauzoleum)
  • 1994: Tři čuníci (Trzy świnki)
  • 1995: Darmoděj a další (Darmodziej i inne)
  • 1996: Divné století (Dziwne stulecie)
  • 1998: Koncert – J. Nohavica & Kapela (Koncert – płyta koncertowa)
  • 2000: Moje smutné srdce (Moje smutne serce)
  • 2002: Rok ďábla (Rok diabła – ścieżka dźwiękowa)
  • 2003: Babylon (Babilon)
  • 2006: Pražská pálená (Praska palona) – płyta z praskich koncertów, nie wydana, lecz oficjalnie udostępniona w Internecie do wypalenia na CD.
  • 2006: Doma (W domu) – zapis koncertu na żywo w hali Karolina w Ostrawie – wersja DVD plus CD.
  • 2006: Od Jarka pod stromeček (Od Jarka pod choinkę) – płyta niewydana, lecz oficjalnie udostępniona w Internecie do wypalenia na CD.
  • 2008: Ikarus (Ikarus)
  • 2009: Jarek Nohavica v Lucerně (Jarek Nohavica w Lucernie) – praski koncert z 16 kwietnia 2009 dostępny w wersjach CD i DVD.
  • 2012: Tak mě tu máš (ZPAV: złota płyta[24])
  • 2013: Kometa - The Best of Nohavica (ZPAV: platynowa płyta[25])
  • 2014: Jarek Nohavica a přátelé
  • 2017: Poruba (ZPAV: platynowa płyta[26])
  • 2018: v Gongu - koncert zarejestrowany w 2012 roku z orkiestrą Janáčkovou filharmonií w Ostrawie[27]
  • 2020: Máma mi na krk dala klíč (Mama mi dała na szyję klucz)[28]

Przypisy

[edytuj | edytuj kod]
  1. ↑ a b c d Čermáková 2015 ↓, s. 12.
  2. ↑ a b c Čermáková 2015 ↓, s. 26-28.
  3. ↑ a b Čermáková 2015 ↓, s. 17-22.
  4. ↑ a b Čermáková 2015 ↓, s. 28-30.
  5. ↑ a b c d Čermáková 2015 ↓, s. 31-33.
  6. ↑ a b Čermáková 2015 ↓, s. 35-38.
  7. ↑ a b c d Čermáková 2015 ↓, s. 41-46.
  8. ↑ a b Čermáková 2015 ↓, s. 48-50.
  9. ↑ a b Čermáková 2015 ↓, s. 51-55.
  10. ↑ Čermáková 2015 ↓, s. 67-70.
  11. ↑ Čermáková 2015 ↓, s. 71-72.
  12. ↑ Čermáková 2015 ↓, s. 74.
  13. ↑ „Minulost” pozostaje na szczycie Liście Przebojów Programu Trzeciego w serwisie Polskiego Radia, opublikowany 15. 02. 2013.
  14. ↑ Čermáková 2015 ↓, s. 56-59.
  15. ↑ Jaromír Nohavica. banikbaniku.cz. [dostęp 2013-10-12]. (cz.).
  16. ↑ Fotbal (1984). nohavica.cz. [dostęp 2016-11-17]. (cz.).
  17. ↑ iDNES.cz, Nohavica přiznal spolupráci s StB.
  18. ↑ a b c Marta Odziomek, Jaromír Nohavica: Nigdy nie popierałem i nie popieram Putina!, [w:] Wyborcza.pl Katowice [online], 28 marca 2022 [dostęp 2022-08-03].
  19. ↑ a b V našem sále ne. Olomoucká univerzita odmítá Nohavicu. novinky.cz, 2022-03-09. [dostęp 2022-08-05]. (cz.).
  20. ↑ Koncerty Jaromira Nohavicy odwołane. Popierał Putina, w Polsce nie wystąpi. muzyka.interia.pl, 2022-03-03. [dostęp 2022-04-07].
  21. ↑ Koncerty Jaromira Nohavicy odwołane w Polsce. Czeski bard przyjął medal z rąk Putina. kultura.onet.pl, 2022-03-04. [dostęp 2022-04-07].
  22. ↑ Prezident Zeman vyznamenal Foglara, Nohavicu, Vondráčkovou i generály [online], iDNES.cz, 28 października 2017 [dostęp 2017-10-28] (cz.).
  23. ↑ Nohavica dostane ocenění od Putina. Za zásluhy o upevnění přátelství mezi národy [online], lidovky.cz, 24 października 2018 [dostęp 2022-03-19] (cz.).
  24. ↑ Złote płyty CD (przyznane w 2013 roku). bestsellery.zpav.pl. [dostęp 2018-02-16].
  25. ↑ Platynowe płyty CD (przyznane w 2013 roku). bestsellery.zpav.pl. [dostęp 2018-02-16].
  26. ↑ Platynowe płyty CD (przyznane w 2018 roku). bestsellery.zpav.pl. [dostęp 2018-12-20]. (pol.).
  27. ↑ V GONGU S JANÁČKOVOU FILHARMONIÍ ŘÍDÍ MARKO IVANOVIČ. nohavica.cz. [dostęp 2018-06-12].
  28. ↑ Nové autorské album Jarka Nohavici Máma mi na krk dala klíč. nohavica.cz. [dostęp 2020-11-17].

Bibliografia

[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne

[edytuj | edytuj kod]
Źródło: „https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Jaromír_Nohavica&oldid=77916648”