Jasir Arafat

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Jaser Arafat)
Skocz do: nawigacja, szukaj
Jasir Arafat
ArafatEconomicForum.jpg
Data i miejsce urodzenia 24 sierpnia 1929
Jerozolima lub Kair
Data i miejsce śmierci 11 listopada 2004
Clamart
1. Prezydent Autonomii Palestyńskiej
Okres od 20 stycznia 1996
do 11 listopada 2004
Przynależność polityczna Al-Fatah
Poprzednik urząd utworzony
Następca Rauhi Fattuh (p.o.)
Przewodniczący Organizacji Wyzwolenia Palestyny
Okres od 2 lutego 1969
do 11 listopada 2004
Poprzednik Jahja Hammuda
Następca Mahmud Abbas
Yasser Arafat signature.svg
Odznaczenia
Order Białego Lwa I Klasy (CSRS) Krzyż Wielki Orderu Dobrej Nadziei (RPA) Order Zasługi Republiki Włoskiej I Klasy (1951-2001)
Jasir Arafat
Naczelny dowódca sił zbrojnych
Przebieg służby
Siły zbrojne Organizacja Wyzwolenia Palestyny
Główne wojny i bitwy I wojna izraelsko-arabska, kryzys sueski, Czarny Wrzesień, wojna domowa w Libanie (1975-1990), operacja Litani, wojna libańska, operacja Drewniana Noga, Pierwsza Intifada, Intifada Al-Aksa,operacja Ochronna Tarcza

Jasir Arafat (ياسر عرفات; ur. 24 sierpnia 1929 w Jerozolimie (lub według innej wersji w Kairze) jako Muhammad Abd ar-Rahman Abd ar-Ra’uf Arafat al-Kudwa al-Husajni, znany także jako Abu Ammar, zm. 11 listopada 2004 w szpitalu wojskowym Percy w Clamart)[1] – polityk i przywódca palestyński, laureat Pokojowej Nagrody Nobla w 1994 roku, Człowiek Roku 1993 według magazynu Time (obok Nelsona Mandeli, Frederika de Klerka i Icchaka Rabina).

Był jednym z najbardziej znanych polityków w świecie arabskim, głównie wśród Palestyńczyków. Brał udział w wojnach wyzwoleńczych z Izraelem. Był współzałożycielem, a później w roku 1965 stanął na czele największej palestyńskiej organizacji zbrojnej Al-Fatah. Był jednym z założycieli, a od lutego 1969 roku przewodniczącym Organizacji Wyzwolenia Palestyny. Pod jego kierownictwem Al-Fatah stopniowo ewoluowała od walki zbrojnej jako głównej metody na drodze do niepodległości na rzecz szukania politycznych rozwiązań. To doprowadziło do sporów i konfliktów z ekstremistycznymi organizacjami palestyńskimi, przede wszystkim Hamasem. W 1974 roku OWP uzyskała status obserwatora przy ONZ, a Arafat trybunę do propagowania racji Palestyńczyków jako ważnych dla sprawy pokoju na Bliskim Wschodzie. W 1988 roku Arafat proklamował powstanie Niezależnego Państwa Palestyńskiego, a w 1989 roku w Tunisie został powołany na emigracyjnego prezydenta Palestyny. Doprowadził do usunięcia z Karty Palestyńskiej postanowienia o konieczności zniszczenia państwa Izrael.

Podjął negocjacje pokojowe z Izraelem (w Madrycie, a później w Oslo), które doprowadziły do podpisania, 13 września 1993 roku w Waszyngtonie, porozumienia o autonomii w Strefie Gazy i Jerychu. Zostało ono zawarte pod patronatem prezydenta Stanów Zjednoczonych, Billa Clintona. Wraz z Szymonem Peresem i Icchakiem Rabinem został laureatem Pokojowej Nagrody Nobla w roku 1994. W 1995 roku był sygnatariuszem porozumienia o rozszerzeniu autonomii. Arafat przeniósł swą siedzibę do Strefy Gazy. 20 stycznia 1996 roku zostały przeprowadzone wybory na terenach Autonomii Palestyńskiej – wybrano Radę Palestyńską, a Arafat został jej prezydentem.

Chory Arafat 29 października 2004 roku udał się na leczenie do Paryża. Był to pierwszy (i ostatni) wyjazd Arafata z Ramallah od trzech lat. Na początku listopada stan Arafata bardzo się pogorszył, dlatego część uprawnień dotyczących bezpieczeństwa i finansów przekazano premierowi Autonomii Palestyńskiej Ahmadowi Kurajowi. Wojska izraelskie na Zachodnim Brzegu Jordanu i w Strefie Gazy postawiono z tego powodu w stan gotowości. 11 listopada, po dwóch tygodniach sprzecznych doniesień prasowych dotyczących stanu zdrowia Arafata (w tym kilku informujących o jego zgonie), przywódcy palestyńscy ogłosili śmierć przewodniczącego Autonomii Palestyńskiej. Jego ciało zostało przetransportowane do Kairu, gdzie 12 listopada odbyły się uroczystości pogrzebowe, w których wzięli udział przywódcy państw świata arabskiego i innych. Zwłoki zostały następnie przeniesione do Ramallah, która została wyznaczona na miejsce pochówku Arafata.

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Wczesne lata[edytuj | edytuj kod]

Jasir Arafat w 1940 roku

Rodzina i dzieciństwo[edytuj | edytuj kod]

Rodzina jego ojca, Abd ar-Ra’ufa al-Kudwa al-Husajniego pochodziła częściowo z Egiptu (babka Jasira była Egipcjanką) a sam Abd ar-Ra’uf przez 25 lat nieudolnie walczył z egipskimi urzędnikami o uznanie ziemi należącej do jego przodków za jego własność[2]. Abdel pochodził z Gazy jednakże działalność biznesową jako kupiec włókienniczy prowadził w kairskiej dzielnicy As-Sakakini która charakteryzowała się zróżnicowaniem religijnym mieszkańców. Matka Jasira, Zahwa Abu as-Sa’ud, pochodziła z rodziny znanego kupca rybnego z wpływowego klanu al-Husajni z Jerozolimy. Twierdzenia, że Arafat był spokrewniony przez matkę z jerozolimskim klanem al-Husajni, są podważane przez palestyńskiego historyka Sa’ida Abu Risza, który wskazywał na że nazwisko al-Husajni występowało też w rodzinie jego ojca. W nieautoryzowanej biografii Abu Risz twierdzi, że młody Arafat starał się uwierzytelnić w Palestynie, mając w perspektywie swoje ewentualne aspiracje do przywództwa i... nie mógł sobie pozwolić na przyznanie się do jakichkolwiek faktów, które podważałyby jego palestyńską tożsamość... Arafat uparcie uwieczniał swoją legendę, że urodził się w Jerozolimie i był spokrewniony z klanem al-Husajni z tego miasta[3].

Oficjalnie urodził się pod nazwiskiem Muhammad Abd ar-Rahman Abd ar-Ra’uf Arafat al-Kudwa[4] dnia 4 sierpnia 1929 roku w Jerozolimie, aczkolwiek miejsce i data są dyskusyjne – niektóre źródła podają Kair (24 sierpnia 1929[5], według kairskiego rejestru urodzeń) lub Strefę Gazy. Miał siedmioro rodzeństwa a sam był drugim z najmłodszych potomków. Okres jego dzieciństwa był podzielony między Kair a Jerozolimę co spowodowane było śmiercią jego matki w 1933 roku, przyczyną śmierci były dolegliwości nerek, Jasir w chwili śmierci matki miał cztery lata[6]. Samotny ojciec nie będąc w stanie utrzymać siedmiorga dzieci odesłał Jasira i jego brata Fathiego do rodziny matki. Jasir wraz z bratem zamieszkali u wujka Salima Abu as-Sa’uda zamieszkałego w marokańskiej dzielnicy jerozolimskiego Starego Miasta. Jasir mieszkał z rodziną wujka przez cztery lata a następnie trafił pod opiekę starszej siostry Inam. Arafat w późniejszych latach miał z ojcem złe kontakty a gdy ten zmarł w 1952 roku, Arafat nie wziął udziału w pogrzebie ani nie odwiedził grobu ojca po powrocie do Gazy. Inam w wywiadzie dla biografa Arafata, brytyjskiego historyka Alana Harta, stwierdziła że Jasir został kiedyś przez ojca mocno pobity. Do pobicia dojść miało gdy Arafat udał się do dzielnicy żydowskiej Kairu w trakcie nabożeństw w celu poznania żydowskiej mentalności[7].

Edukacja[edytuj | edytuj kod]

Arafat uczęszczał na Uniwersytet Króla Fu’ada I, później przemianowany na Uniwersytet Kairski. Ukończył szkołę w 1950 roku[8][9]. W tym czasie starał się zrozumieć judaizm i syjonizm, angażując się w dyskusje z Żydami oraz czytając publikacje Theodora Herzla i innych syjonistów[10]. W 1946 stał się jednak palestyńskim nacjonalistą i zajął się w Egipcie przemycaniem broni dla organizacji arabskich w Palestynie tj. Wyższy Komitet Arabski czy Armia Świętej Wojny. W czasie wojny arabsko-izraelskiej w 1948 roku Arafat opuścił uniwersytet i wraz z innymi Arabami starał się przedostać do Palestyny, aby dołączyć do bojowników walczących o jej niezależność[8]. Arafat dołączył do oddziałów zbrojnych Bractwa Muzułmańskiego (jednak nie przyłączył się do samej organizacji). Brał udział w walkach w rejonie Gazy która stała się głównym polem bitwy wojsk egipskich w czasie trwania wojny. Na początku 1949 roku zakończył działalność zbrojną i powrócił do Kairu, gdzie rozpoczął studia inżynierii lądowej na Uniwersytecie[11]. Na początku lat 50. przyjął imię Jasir a jeszcze wcześniej jako partyzant przyjął imię Abu Ammar, obydwa imiona są związana z osobą Ammara ibn Jasira, będącego jednym z pierwszych towarzyszy proroka Mahometa[12]. W latach 1952–1956 pełnił funkcję przewodniczącego Związku Studentów Palestyńskich. W 1956 ukończył uczelnię ze stopniem inżyniera budownictwa lądowego, a w czasie kryzysu sueskiego służył jako podporucznik w armii egipskiej[13]. W tym samym roku wziął udział w konferencji w czeskiej Pradze, w trakcie której włożył na głowę białą kufiję, która stała się następnie jego symbolem[14]

Utworzenie Al-Fatahu[edytuj | edytuj kod]

Po kryzysie sueskim z 1956 roku, prezydent Egiptu i lider ruch Wolnych Oficerów, Gamal Abdel Naser zgodził się na stacjonowanie sił UNEF (United Nations Emergency Force (UNEF) - Doraźne Siły Narodów Zjednoczonych) na półwyspie Synaj i w Strefie Gazy w celu stabilizacji sytuacji w tych regionach. Stacjonowanie sił UNEF w regionie doprowadziło do wydalenia z tych obszarów wszystkich partyzantów i fedainów, w tym samego Arafata, który przebywał tam w tamtym okresie. Po tym wydarzeniu Arafat początkowo próbował uzyskać wizę do Kanady a później do Arabii Saudyjskiej, jednak nie powiodło to się przy obu próbach[15][16]. W 1957 roku z sukcesem ubiegał się o wizę do Kuwejtu będącego wówczas brytyjskim protektoratem. Wraz z pobytem w Kuwejcie zaprzyjaźnił się z Palestyńczykami - Salahem Chalafem znanym jako Abu Ijad i Chalilem al-Wazirem znanym jako Abu Dżihad, obydwoje byli członkami egipskiego oddziału Bractwa Muzułmańskiego. Arafat spotkał Abu Ijada w trakcie studiów na Uniwersytecie w Kairze, natomiast Abu Dżihada w trakcie pobytu w Gazie. Działacze ci stali się w przyszłości najbliższymi pomocnikami Arafata w polityce. Choć Arafat wyjechał do kraju w celu pracy jako inżynier, z pomocą Abu Dżihada otrzymał pracę tymczasową jako nauczyciel[17].

Wraz z grupą uchodźców ze Strefy Gazy założył organizację Al-Fatah. Dokładna data powstania organizacji nie jest znana, według części źródeł organizacja powstała już w 1957 roku[18]. Niemniej jednak w 1959 roku istnienie grupy zostało oficjalnie potwierdzone na łamach palestyńskiego magazynu nacjonalistycznego, Filastinuna Nida al-Hajat redagowanego przez Abu Dżihada[19][20]. Celem grupy było ustanowienie niepodległego państwa palestyńskiego drogą walki zbrojnej prowadzonej wyłącznie przez Palestyńczyków, odróżniało to więc grupę od innych organizacji nacjonalistycznych wierzących w osiągnięcie niepodległości na drodze wspólnych działaniach państw arabskich[21]. Al-Fatah jest skrótem od arabskiego Harakat at-Tahrir al-Watani al-Filastini oznaczającego dosłownie: „Ruch Wyzwolenia Narodowego Palestyny”. Samo słowo Fatah jest tłumaczone jako „Podbój” (określenie to powstało w czasach pierwszych arabsko-muzułmańskich podbojów)[22][23]. Organizacja Arafata nigdy nie przyjęła ideologii największych rządów arabskich w przeciwieństwie do innych frakcji palestyńskich, które stawały się satelitami państw tj. Egipt, Irak, Arabia Saudyjska, Syria czy pozostałych państw regionu[24]. Zgodnie z ideologią Arafata, Al-Fatah odmówił przyjmowania darowizn na rzecz organizacji ze strony arabskich rządów, miało to na celu zupełnie niezależne działanie grupy. Al-Fatah unikał również sojuszy z grupami lojalnymi względem któregoś z państw. Zamiast dotacji od arabskich rządów, Arafat znalazł inny sposób powiększania kapitału grupy - przekonywał bogatych Palestyńczyków pracujących w Kuwejcie i innych krajach Zatoki Perskiej (m.in. w Katarze gdzie w 1961 roku poznał Mahmuda Abbasa) do finansowego wspierania swoich działań[25]. Biznesmeni i pracownicy naftowi w tym czasie hojnie wspierali finansowo struktury Al-Fatahu. Arafat zadowolony z rezultatów pracy kontynuował pozyskiwanie funduszy w krajach takich jak Syria i Libia[26].

W 1962 roku Arafat i jego najbliżsi towarzysze wyemigrowali do Syrii, która od niedawna pozostawała w unii z Egiptem. Al-Fatah miał w tym czasie około trzystu członków, nie posiadał jednak oddziałów partyzanckich[27]. W Syrii pozyskał wielu nowych członków co pozwoliło mu na organizację zbrojnych ataków przeciwko Izraelowi. Wielu Palestyńczyków do walki w szeregach Al-Fatahu przekonały m.in. wysokie zarobki, które oferowało im przywództwo. Zarobki rekrutów Al-Fatahu były znacznie wyższe od tych, które dostawali żołnierze Armii Wyzwolenia Palestyny a więc regularnych sił wojskowych Organizacji Wyzwolenia Palestyny powstałych z inicjatywy Ligi Państw Arabskich w roku 1964. 31 grudnia 1962 roku drużyna Al-Asifa będąca zbrojnym skrzydłem Al-Fatahu próbowała przeniknąć na teren Izraela. Akcja nie udała się jednak na skutek zatrzymania partyzantów przez libańską armię. W późniejszym czasie odbyło się kilka ataków oddziałów Al-Fatahu, z których część była prowadzona osobiście przez samego Arafata[28]. W okresie przebywania w Syrii został zamknięty w więzieniu Al-Mazza po tym gdy zabity został oficer armii syryjskiej pochodzenia palestyńskiego, Jusuf al-Urabi. Al-Urabi przewodniczył spotkaniu zorganizowanemu w celu złagodzenia napięcia między Arafatem a inną organizacją palestyńską, Frontem Wyzwolenia Palestyny na czele z Ahmadem Dżibrilem, w spotkaniu nie uczestniczył jednak ani Arafat ani Dżibril a jedynie członkowie grup delegowani w ich imieniu. Al-Urabi zginął w niejasnych okolicznościach w trakcie lub po zakończeniu spotkania. Al-Urabi był bliskim przyjacielem ówczesnego ministra obrony Syrii, Hafiza al-Asada w rezultacie czego na rozkaz ministra, Arafat i jego towarzysze zostali uznani winnymi śmierci al-Urabiego i w rezultacie skazani na karę śmierci. Na krótko po ogłoszeniu wyroku Salah Dżadid doprowadził do zwolnienia działaczy Al-Fatahu[29]. Incydent doprowadził do tego że gdy w późniejszym czasie al-Asad został prezydentem Syrii, między nim a Arafatem istniała wrogość a al-Fatah stopniowo przeniósł się na obszary jordańskie zamieszkiwane przez liczną ludność palestyńską[30].

Arafat w okresie studiów inżynieryjnych na Uniwersytecie Kairskim

Utworzenie Organizacji Wyzwolenia Palestyny[edytuj | edytuj kod]

W 1964 roku została utworzona Organizacja Wyzwolenia Palestyny – jako polityczna organizacja jednocząca grupy oporu pod sztandarem niepodległości Palestyny. 13 listopada 1966 roku Izrael rozpoczął poważną akcję zbrojną przeciwko siłom jordańskim w mieście as-Samu na obszarze Zachodniego Brzegu. W odpowiedzi na akcje izraelskiej armii, al-Fatah przeprowadził w pobliżu południowej zielonej linii kilka zamachów bombowych w których zginęło trzech członków izraelskich służb bezpieczeństwa. Akcje Fatahu nie przyniosły większego rezultatu ponieważ w starciach zginęło wielu żołnierzy jordańskich a 125 domów zostało zrównanych z ziemią. Akcja wojska izraelskiego uważana jest za jeden z czynników które doprowadziły do wojny sześciodniowej z 1967 roku[31]. Wojna sześciodniowa rozpoczęła się po tym gdy 5 czerwca 1967 roku siły lotnicze izraelskiej armii przeprowadziły naloty przeciwko lotnictwu egipskiemu. Wojna zakończyła się klęską sił arabskich oraz izraelską okupacją kilku terytoriów zamieszkanych przez Arabów, w tym Zachodniego Brzegu i Strefy Gazy. Choć przywódca Egiptu, Abdel Naser i jego sojusznicy zostali pokonani, to Fatah i Arafat mogą uznać konflikt za swój sukces - jeśli do tej pory większość Palestyńczyków sympatyzowała z którymś z arabskich rządów, od tamtej pory zaczęło panować zgodne z programem al-Fatahu przekonanie o nieuchronności czysto palestyńskiego rozwiązania konfliktu z Izraelem[32]. Wiele ruchów narodowowyzwoleńczych w tym Arabski Ruch Nacjonalistyczny Georgesa Habasza, Wyższy Komitet Arabski Al-Hadżdża Muhammada Amin al-Husajniego, Islamski Front Wyzwoleńczy czy kilka grup prosyryjskich praktycznie się rozsypało po porażce ich sojuszników. Zaledwie tydzień po klęsce wojny sześciodniowej, Arafat w przebraniu przekroczył rzekę rzekę Jordan i przekroczył granicę Zachodniego Brzegu. Na palestyńskich terenach utworzył centra rekrutacyjne Fatahu w Jerozolimie, Hebronie, Nablusie. W tym czasie przyciągnął do swojego ruchu zarówno bojowników jak i sponsorów[33]. Naser skontaktował się poprzez byłego doradcę rządu, Mohammeda Hejkala z samym Arafatem a następnie uznał go za przywódcę Palestyńczyków[34]. W grudniu 1967 roku do dymisji jako przewodniczący OWP podał się Ahmad asz-Szukajri. Do ustąpienia asz-Szukajriego doprowadził sam Arafat[35]. Następnym przewodniczącym grupy został Jahja Hammuda[36], Hammuda zaprosił Arafata i al-Fatah do przyłączenia się w szeregi OWP. Fatah otrzymał 33 ze 105 miejsc w Komitecie Wykonawczym OWP a pozostałe 57 miejsc otrzymało kilka innych ugrupowań partyzanckich[37].

Po wojnie sześciodniowej Izrael zaczął atakować organizacje palestyńskiego ruchu oporu. W roku 1968 zaatakował Al-Fatah i inne grupy zbrojnego oporu w jordańskiej wiosce Al-Karama. Miejscowość była siedzibą al-Fatahu oraz miejscem gdzie znajdował się obóz dla palestyńskich uchodźców. Nazwa miejscowości oznacza w języku arabskim słowo godność co podwyższyło rangę bitwy. Operacja wojska izraelskiego przeciwko wiosce było odpowiedzią na ataki rakietowe palestyńskich bojówek z terenów okupowanego Zachodniego Brzegu. Według Sa’ida Abu Risza, rząd Jordanii i członkowie komand al-Fatahu poinformowali Arafata przed atakiem że Izrael szykuje na dużą skalę uderzenie na miejscowość. Informacja ta miała skłonić nowo utworzone grupy fedainów tj. Ludowy Front Wyzwolenia Palestyny (LFWP) Georgesa Habasza i Demokratyczny Front Wyzwolenia Palestyny Najefa Hawatmeha (DFLWP, ugrupowanie powstało w wyniku rozłamu w LFWP) do wycofania się z Al-Karamy. Choć będący zwolennikiem Fatahu, dowódca jordańskiej dywizji zachęcał Arafata do wycofania swoich ludzi i przeniesienie siedziby w pobliskiej wzgórza, Arafat odmówił[38], twierdząc że: Chcemy [Fatah] przekonać świat że w świecie arabskim są tacy ludzie którzy nie uciekną ani nie wycofają się[39]. Według Abu Risza, armia jordańska zgodziła się na wsparcie zbrojne fedainów al-Fatahu jeśli nastąpią cięższe walki[40].

W nocy 21 marca Siły Obronne Izraela zaatakowały al-Karamę z wykorzystaniem broni ciężkiej, pojazdów opancerzonych i myśliwców[41]. Oddziały fedainów przygotowały zasadzkę i zaatakowały izraelskie wojsko. Jako że siły izraelskie nie były w stanie zająć miejscowości, nasiliły one akcje militarne w rezultacie czego jordańska armia wsparła Palestyńczyków. Izrael w obawie przed rozszerzeniem konfliktu wycofał się[42]. W walce zginęło 150 bojowników palestyńskich a więc strona arabska odniosła większe straty w ludziach. Fatah uznał jednak bitwę za swoje zwycięstwo ze względu na fakt wycofania się izraelskiej armii[43]. Według części źródeł Arafat uczestniczył w bitwie, według innych źródeł w tym izraelskiego wywiadu Mossadu był on obecny na polu bitwy jednak nie wziął bezpośredniego udziału w wymianie ognia[44].

Bitwa została szczególnie omówiona w mediach a w dniu 13 grudnia 1968 roku twarz Arafata pojawiła się na okładce wydania magazynu Time co po raz pierwszy rozpowszechniło go w świecie[45]. Sam Arafat i al-Fatah znalazły się po bitwie w punkcie zwrotnym a sam lider ugrupowania zaczął być uważany za bohatera narodowego który ośmielił się na konfrontację z Izraelem. Arafat zyskał sympatyków w całym świecie arabskim a darowizny finansowe znaczącą wzrosły co przyczyniło się do poprawy jakości uzbrojenia i sprzętu oddziałów al-Fatahu. Znacznie zwiększył się potencjał liczebny Fatahu do którego wstąpiły tysiące młodych Arabów, w tym wiele osób niepalestyńskiego pochodzenia[46][47]. 3 lutego 1969 roku Arafat po raz pierwszy pojawił się w Kairze na sesji palestyńskiego parlamentu i został wybrany na przewodniczącego Komitetu Wykonawczego Wyzwolenia Palestyny[48][49][50]. Dwa lata później został wybrany naczelnym dowódcą sił zbrojnych Palestyńskich Sił Rewolucyjnych a w 1973 roku został wybrany szefem wydziału politycznego OWP[51].

Jordania[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Czarny Wrzesień.
Arafat z prezydentem Egiptu Gamalem Abdelem Naserem i jordańskim królem Husajnem w trakcie rozmów pokojowych w sprawie zakończenia konfliktu domowego w Jordanii

Pod koniec lat 60. XX wieku między palestyńskimi grupami ruchu oporu a rządem jordańskim narastały napięcia. Uzbrojone organizacje palestyńskie stworzyły w Jordanii swoiste "państwo w państwie" aż w końcu objęło kontrolę nad kilkoma pozycjami strategicznymi tego kraju w tym nad rafinerią ropy Az-Zarka. Jordański król Husajn ibn Talal uznał rosnący wpływ oddziałów palestyńskich za zagrożenie dla suwerenności i bezpieczeństwa królestwa przez co zdecydował się na próbę rozbrojenia milicji. Początkowo w celu uniknięcia konfrontacji zbrojnej, Husajn wydalił ze swojego rządu kilku urzędników będących przeciwnikami OWP (w tym przedstawicieli własnej rodziny) i poprosił Arafata aby ten przyjął urząd premiera Jordanii. Arafat odrzucił królewską propozycję oznajmiając że jego politycznym celem jest utworzenie niepodległego państwa palestyńskiego[52]. Pomimo interwencji Husajna, oddziały palestyńskie kontynuowały swoje działania bojowe na terenie Jordanii. W dniu 15 września 1970 roku, Ludowy Front Wyzwolenia Palestyny porwał pięć samolotów a trzy z nich umieścił na lotnisku Dawson Field znajdującym się 30 mil (48 kilometrów) na wschód od Ammanu. Po tym gdy pasażerowie zostali przeniesieni w inne miejsca, samoloty zostały przez bojowników wysadzony. Akcja LFWP nadszarpnęła wizerunek Arafata w wielu krajach zachodnich, w tym Stanach Zjednoczonych które twierdziły że jest on odpowiedzialny za kontrolę nad poszczególnymi frakcjami partyzanckimi należącymi do OWP. Sam Arafat pod wpływem presji ze strony rządów arabskich, publicznie potępił porwania i na kilka tygodni zawiesił LFWP od wszelkich działań partyzanckich (takie same działanie podjął po ataku tejże organizacji na lotnisko w Atenach). Już na następny dzień po zamachu rząd jordański rozpoczął próbę rozbicia sił palestyńskich a w tym celu król ogłosił wprowadzenie stanu wojenny[53]. W tym samym dniu Arafat został wybrany naczelnym dowódcą Palestyńskiej Armii Wyzwolenia – regularnej siły wojskowej OWP[54][55].

Gdy w Jordanii wybuchła regularna wojna między Palestyńczykami a rządem królewskim, rządy arabskie próbowały negocjować pokojowe rozwiązanie. Gamal Abdel Naser zwołał pierwszy nadzwyczajny szczyt Ligi Państw Arabskich który odbył się w Kairze w dniu 21 września. Przemowa wygłoszona przez Arafata zyskała aprobatę przywódców uczestniczących w szczycie. Część przywódców wprost wystąpiła przeciwko Husajnowi a najostrzej o nim wypowiedział się przywódca Libii pułkownik Mu’ammar al-Kaddafi który wyśmiał króla. Na spotkaniu udało się wypracować zawieszenie broni jednak Naser zmarł na zawał serca już godzinę po szczycie a walki już wkrótce wznowiono[56]. OWP uzyskało wsparcie ze strony Syrii, która 200 czołgami najechała na Jordanię, interwencja ta zakończyła się jednak niepowodzeniem a niebawem Palestyńczycy utracili pomoc ze strony Syrii na skutek puczu w tym kraju[57]. Zaangażowane też zostały USA i Izrael: Amerykańska marynarka wojenna przemieściła swoją Szóstą Flotę do wschodniej części Morza Śródziemnego, a Izrael rozmieścił swoje oddziały tak, aby były gotowe do niesienia pomocy zagrożonej Jordanii. Do 25 września armia jordańska odzyskała przewagę, a OWP zgodziła się na zawieszenie broni[55]. 27 września, Arafat przyjął ofertę zawieszenia broni zgłoszoną przez króla. Wojsko jordańskie w trakcie kampanii zadało Palestyńczykom ciężkie straty a w konflikcie zginęło wielu palestyńskich cywili (około 3500)[58]. Po zawarciu w Ammanie zawieszenia w dalszym ciągu dochodziło do pojedynczych starć wzniecanych zarówno przez OWP jak i jordańskie siły zbrojne. Arafat po serii starć wezwał do obalenia króla Husajna a w czerwcu 1971 roku król nakazał swoim siłom zbrojnym wyparcie wszystkich palestyńskich bojowników pozostałych w północnych Jordanii. Arafat wraz z dwoma wysokiej rangą dowódcami - Abu Ijadem i Abu Dżihadem - zostali zmuszeni do wycofania się w sam róg północnej Jordanii. Przywódcy OWP przenieśli się do miasta Dżarasz znajdującego się w pobliżu granicy z Syrią. Z pomocą propalestyńskiego członka gabinetu Jordanii, Muniba al-Masriego oraz ambasadora Arabii Saudyjskiej w Jordanii, Fahda al-Chomainiego, Arafatowi udało się wraz z dwoma tysiącami bojowników przekroczyć granicę Syrii. Ze względu na wrogie stosunki między Arafatem a prezydentem Syrii Hafizem al-Asadem, oddziały Arafata udały się do bardziej odległego Libanu gdzie połączyły się z siłami OWP stacjonującymi w tym kraju. Syria przyjęła jedynie resztki rozbitych oddziałów palestyńskich z Adżlunu. W Libanie powstała nowa siedziba OWP[59][60][61].

Liban[edytuj | edytuj kod]

Arafat, Berlin (1971)

Wskutek wydarzeń Czarnego Września dotychczasowe struktury wojskowe i polityczne ruchu, zarówno należące do OWP, jak i do konkurujących z nią formacji, zostały w znacznej mierze zniszczone. Równocześnie wśród Palestyńczyków wzmocniło się dążenie do utworzenia własnego państwa, a formacje palestyńskie jeszcze się zradykalizowały, co było szczególnie widoczne w latach 1971-1973[62][63]. Z powodu słabości libańskiego rządu osłabione OWP była w stanie działać tam niemal jak niezależne państwo. W latach 70. lewicowe frakcji OWP przeprowadziły szereg akcji militarnych zarówno na terenie Izraela jak i poza nim. W 1972 roku doszło do prawdziwej fali zamachów dokonywanych przez palestyńskie milicje i służby bezpieczeństwa Izraela. W tym roku organizacja Czarny Wrzesień, uważana przez część źródeł za jedną z odnóg Al-Fatah porwała w Wiedniu samolot linii lotniczych Sabena i zmusiła go do lądowania na międzynarodowym porcie lotniczym Tel Awiw-Ben Gurion w Izraelu[64]. W niezbyt odległym czasie doszło do ataku Ludowego Frontu Wyzwolenia Palestyny wspartego Japońską Armię Czerwoną przez na to samo lotnisko[65][66]. W tym samym roku nasilił się też terror izraelski wobec Palestyńczyków, w zamachu bombowym zorganizowanym przez Mossad w Bejrucie zginął rzecznik LFWP Ghassan Kanafani[67][68]. Już na dwa dni później po zabójstwie Kanafaniego doszło do serii zamachów bombowych zorganizowanych przez różne frakcje OWP[69]. We wrześniu 1972 roku Czarny Wrzesień porwała i zabiła w czasie Igrzysk Olimpijskich w Monachium 11 izraelskich sportowców[70]. Zamach został potępiony przez opinię międzynarodową w sam Arafat potępił zamachy a następnie doprowadził do zakończenia działalności Czarnego Września. Arafat rozkazał też OWP wstrzymać akty przemocy poza terytorium Izraela, Zachodniego Brzegu i Strefy Gazy[71].

W 1974 roku, Palestyńska Rada Narodowa będąca organem legislacyjnym OWP zatwierdziła Program dziesięciu punktów sporządzony przez Arafata i jego doradców. Rada zaproponowała również kompromis z Izraelczykami. Rada wezwała do utworzenia Autonomii Palestyńskiej na obszarach wschodniej Jerozolimy, Strefy Gazy i dzisiejszego Zachodniego Brzegu[72]. Tak liberalne podejście wywołało niezadowolenie wśród kilku frakcji OWP. Ludowy Front Wyzwolenia Palestyny, Demokratyczny Front Wyzwolenia Palestyny i inne partie utworzyły rozłamową organizację Front Sił Palestyńskich Odrzucających Poddanie[73]. Sam Arafat stale powiększał swoją pozycję i z czasem zyskał opinię skutecznego dyplomaty (w tym w części kręgów dyplomatów amerykańskich) czego przykładem może być sytuacja z 1973 roku gdy próbował zorganizować spotkanie Prezydenta Iraku i emira Kuwejtu w celu rozwiązania sporów między oboma państwami[74]. W 1974 roku w trakcie szczytu Ligi Arabskiej w Rabacie, OWP zostało przez organizacje uznane za jedynego legalnego przedstawiciela narodu palestyńskiego a samej organizacji przyznano pełne członkostwo w Lidze[75]. Arafat był pierwszym przedstawicielem organizacji pozarządowej, któremu pozwolono przemawiać na sesji plenarnej Organizacji Narodów Zjednoczonych. W trakcie swojego przemówienia potępił on syjonizm a jego przemowa spowodowała falę sympatii międzynarodowej wobec sprawy palestyńskiej. Arafat w symboliczny sposób przemawiał trzymając gałązkę oliwną i pozbawiony pocisków pistolet co miało wskazać na jego pokojowe zamiary, ponadto Arafat zadeklarował że nie pozwoli w przyszłości na rezygnacje z tychże zamiarów[76][77]. Istnieją dowody na to że Arafat od co najmniej 1974 roku rozważał kompromis terytorialny z Izraelem. Niedawno odtajnione dokumenty pokazują że na początku 1976 roku w trakcie spotkania Arafata z amerykańskim senatorem Adlaiem Stevensonem III, lider OWP zasugerował utworzenie liczącej kilka kilometrów strefy wycofania się sił izraelskich ze Strefy Gazy i Zachodniego Brzegu. Strefa ta miała znaleźć się pod nadzorem ONZ. Arafat w rozmowie z senatorem stwierdził że dopiero po utworzeniu takiej strefy będzie mógł uznać prawo Izraela do istnienia[78].

Izrael wielokrotnie usiłował zabić Arafata jednak nigdy nie korzystał z własnych środków, zamiast tego Izraelczycy angażowali w to Palestyńczyków zmuszanych zazwyczaj do tego przedsięwzięcia metodą szantażu. Według Alana Harta, specjalnością Mossadu w zakresie prób zamachu były trucizny które według Abu Ijada w 1970 roku miały być użyte przez Mossad i Dyrekcję Wojskową w celu zabicia Arafata[79][80]. W 1976 roku palestyński zdrajca i agent Mossadu (przez cztery lata) Abu Said dostał zadanie otrucia Arafata poprzez umieszczenie trującej substancji w ziarnach ryżu w posiłku Arafata. Według Abu Ijada, Said po roku przyznał się do tego że otrzymał taki rozkaz a z braku jego wywiązania wytłumaczył się wyrzutami sumienia i palestyńskim pochodzeniem które nie pozwoliło mu na zabicie lidera OWP[81]. Sam Arafat w wywiadzie dla pisma The Time z 1988 roku przyznał że z powodu lęku przed izraelskim zamachem nigdy nie spał dwa dni z rzędu w tym samym miejscu[82].

Okres wojny libańskiej wojny domowej[edytuj | edytuj kod]

Arafat i al-Fatah odegrali ważną rolę w libańskiej wojnie domowej. Arafat dołączył do działań wojennych pod presją grup OWP tj. LFWP, DFWP i Front Wyzwolenia Palestyny. OWP sprzymierzyła się z z libańskimi naserystami z koalicji Libańskiego Ruchu Narodowego i z tamtejszymi komunistami. Ruch Narodowy był prowadzony przez Kamala Dżumblatta z Socjalistycznej Partii Postępu, Dżumblatt miał przyjazne relacje z Arafatem jak i innymi przywódcami OWP. Początkowo siły al-Fatahu wsparł prezydent Syrii Hafiz al-Asad który jednak następnie zmienił front obawiając się utraty wpływów w Libanie i wysłał swoje wojsko które wraz z prosyryjskimi frakcjami palestyńskimi czyli grupą As-Sa’ika i Ludowym Frontem Wyzwolenia Palestyny - Dowództwem Generalnym walczyły u boku prawicowo-radykalnych sił chrześcijańskich przeciwko OWP i Ruchowi Narodowemu. Podstawowymi elementami sił chrześcijańskich były maronicka Falanga Libańska wierna Baszirowi al-Dżumajilowi oraz milicje Tygrysów prowadzone przez Danego Szamuna (syna byłego prezydenta Kamila Szamuna)[83].

W lutym 1975 roku, propalestyński parlamentarzysta libański, Maarouf Saad, został zastrzelony a za zamachem prawdopodobnie stała libańska armia[84] a w następnym miesiącu siły Falangi dokonały masakry 27 Palestyńczyków i Libańczyków podróżujących autobusem linii Sabra-Szatila z obozu dla uchodźców do innego obozu, Tall az-Zataru położonego w Bejrucie[85]. Arafat nie chciał odpowiedzieć na mordy za pomocą walki zbrojnej jednak wielu innych członków al-Fatahu i OWP było innego zdania[86] a DFWP przeprowadził kilka odwetowych ataków na armię libańską. W 1976 roku sojusz milicji chrześcijańskiej z poparciem armii libańskiej i syryjskiej przystąpił do oblężenia Tall az-Zataru[87]. Tall az-Zatar po sześciomiesięcznym oblężeniu padło pod naporem sił chrześcijańskich. Siły chrześcijańskie następnie przystąpiły do masakr. W wyniku oblężenia i późniejszych masakr zginęły tysiące Palestyńczyków[88]. Zarówno Abu Dżihad jak i Arafat obwiniali się za nie powodzenie z organizacją akcji ratunkowej[89].

 Osobne artykuły: operacja Litaniwojna libańska.

Pod koniec lat 70. OWP zorganizowało serię przygranicznych ataków na sił izraelskie. W odpowiedzi siły zbrojne Izraela w 1978 roku rozpoczęły operację Litani skierowaną przeciwko OWP. W operacji wojska izraelskie wsparły siły libańskich chrześcijan. Celem misji było przejęcie kontroli nad południowym Libanem aż do rzeki Litani. Izrael osiągnął ten cel a OWP wraz z Arafatem wycofało się na północ, do Bejrutu[90]. Armia izraelska i Armia Południowego Libanu zajęły wąski pas ziemi, określony jako strefa bezpieczeństwa[91]. W dalszym ciągu dochodziło do przygranicznych starć w rezultacie czego w sierpniu 1981 roku OWP przyjęło trwającą do maja 1982 roku oficjalną politykę powstrzymywania się od odpowiedzi na izraelskie prowokacje[92]. 6 czerwca 1982 roku wojsko izraelskie rozpoczęło inwazję na Liban w celu ponownego wydalenia sił OWP z południa Libanu. Wkrótce wojska izraelskie rozpoczęły oblężenie i bombardowanie Bejrutu. Arafat ogłosił że Bejrut jest Hanoi i Stalingradem dla izraelskiej armii[93]. W tym czasie Arafat rozpoczął swoją osobistą wojnę z Arielem Szaronem. Szaron powiedział potem, że miał okazję zabicia Arafata w Bejrucie, ale zrezygnował z tego zamiaru. Sam Arafat ledwo uszedł śmierci w innej sytuacji, ale 200 osób zginęło, gdy kierowana laserem izraelska bomba zniszczyła budynek mieszkalny, z którego wyszedł kilka chwil wcześniej. Izraelskie inwazje na Liban i masakra palestyńskich cywilów pogłębiła nienawiść między Palestyńczykami a ówczesnym ministrem obrony Szaronem, którego izraelska komisja badająca wydarzenia w Libanie uznała za odpowiedzialnego za dopuszczenie do masakry i zmusiła do rezygnacji ze stanowiska. Arafat był teraz atakowany ze wszystkich stron – libańskich chrześcijan, Syryjczyków i Izrael. Prezydent Syrii al-Asad zachęcał członków Al-Fatah do buntu przeciwko Arafatowi. Wraz z zakończeniem pierwszej fazy wojny domowej, Arafat dowodzący siłami al-Fatahu w Tel al-Zaatarze, ledwo co i dzięki pomocy saudyjskich i kuwejckich dyplomatów uciekł z pogrążonego w ciężkich walkach miasta[94]. Pod koniec oblężenia miasta, USA i zaangażowane politycznie w konflikt państwa europejskie wynegocjowały umowę na skutek której Arafatowi i OWP zagwarantowano bezpieczną ewakuację. Miejscem wygnania miał być Tunis. Ewakuacja osłaniana była przez ośmiuset żołnierzy United States Marine Corps i United States Navy[95].

Arafat powrócił jeszcze do Libanu rok po jego ewakuacji z Bejrutu, tym razem przybył do znajdującego się w północnym Libanie miasta Trypolis. Tym razem Arafat został wygnany z miasta przez palestyńskich bojowników wiernych Hafizowi al-Asadowi. Arafat nie powrócił już do Libanu, choć zrobiło to wielu bojowników al-Fatahu[96].

Tunezja[edytuj | edytuj kod]

Palestyński przywódca przybył z całym kierownictwem organizacji al-Fatah do Tunezji, która pozostała centrum jego operacji aż do 1993 roku.

 Osobny artykuł: operacja Drewniana Noga.

W 1985 roku Arafat przeżył zamach przeprowadzony przez izraelską armię w ramach operacji Drewniana Noga w ramach której izraelskie samoloty McDonnell Douglas F-15E Strike Eagle zbombardowały siedzibę OWP. Arafat uniknął śmierci gdyż ranka kiedy odbyło się bombardowanie, udał się on na poranne bieganie. Izrael stwierdził że w ataku około 60 członków OWP zostało zabitych. Ponadto podczas nalotu zginęła nieznana liczba cywili[97][98]. W rezolucji 573, Rady Bezpieczeństwa Organizacji Narodów Zjednoczonych, zatwierdzonej jednogłośnie (Stany Zjednoczone wstrzymały się od głosu), potępiano atak, jako rażące naruszenie suwerenności Tunezji oraz uznano, iż zaatakowana strona ma prawo do otrzymania odpowiedniego odszkodowania[99].

Pierwsza Intifada[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Pierwsza Intifada.

W latach 80. XX wieku Arafat otrzymywał pomoc finansową z Iraku, Libii i Arabii Saudyjskiej która pozwoliła mu zrekonstruować osłabioną OWP. Było to szczególnie przydatne w czasie Pierwszej Intifady rozpoczętej w grudniu 1987 roku. Intifada była powstaniem Palestyńczyków skierowanej przeciwko izraelskiej okupacji Zachodniego Brzegu i Strefy Gazy. Intifada w języku arabskim dosłownie przetłumaczyć można jako strząsanie lecz określenie te powszechnie definiowane jest jako powstanie lub bunt[100]. Pierwszy etap Intifady rozpoczął się w następstwie wypadku drogowego w przejściu granicznym Erez w którym z winy izraelskiego kierowcy zginęło czterech palestyńskich mieszkańców obozu dla uchodźców Dżabalija. Wśród Palestyńczyków powszechne były pogłoski według których wypadek był świadomie przeprowadzonym zamachem odwetowym stanowiącym zemstę za zasztyletowanie izraelskiego handlowca przez Palestyńczyka do którego doszło cztery dni wcześniej. W przeciągu kilku tygodni wybuchły masowe zamieszki częściowo kierowane przez Abu Dżihada będącego jednym z liderów OWP. Po tym gdy Abu Dżihad został zabity przez izraelski szwadron śmierci we własnym domu w Tunisie, przywództwo nad trwającym aż do 1992-1993 roku powstaniem objął Arafat. Arafat osobiście poprowadził kondukt pogrzebowy Abu Dżihada w Damaszku[101].

Najczęściej stosowaną w trakcie wystąpień taktyką Palestyńczyków było palenie opon oraz rzucanie kamieniami (stąd potoczna nazwa Intifada kamieni) i koktajlami Mołotowa w izraelskie służby bezpieczeństwa[102]. Lokalni przywódcy w niektórych miastach na Zachodnim Brzegu prowadziło z kolei pozbawione akcje protestacyjne pod postacią oporu podatkowego czy innych form bojkotu. Rząd Izraela na takie akcje odpowiadał konfiskatami dużych sum pieniędzy przeprowadzanymi w trakcie nalotów na arabskie domostwa[103][104].

W chwili upadku Intifady gwałtownie wzrosło poparcie dla nowych zbrojnych grup palestyńskich w tym Hamasu i Palestyńskiego Islamskiego Dżihadu. Grupy te były radykalniejsze od OWP i przyjęły bardziej agresywną strategię dopuszczającą ataki na izraelskich cywilów oraz ataki samobójcze[105].

Zmiana kierunku[edytuj | edytuj kod]

15 listopada 1988 roku OWP ogłosiła utworzenie niepodległego państwa palestyńskiego i rząd na uchodźstwie, który zgłaszał roszczenia do całej Palestyny, zdefiniowanej przez Brytyjski Mandat Palestyny, odrzucając ideę podziału. W przemówieniach w ONZ z 13 i 14 grudnia 1988 Arafat poparł rezolucję Rady Bezpieczeństwa ONZ, uznał prawo do istnienia Izraela w pokoju i bezpieczeństwie oraz odrzucił terroryzm (o który sam był przez krytyków oskarżany) we wszystkich formach, włączając w to terroryzm państwowy[106][107][108][109][110]. Oświadczenie Arafata zostało poparte przez USA, które naciskały na uznanie Izraela jako konieczny punkt wyjścia do rozmów między USA a OWP a w konsekwencji do negocjacji pokojowych w Camp David. Było to odejście od jednego z pierwotnych celów OWP – zniszczenia Izraela – w kierunku utworzenia dwóch oddzielnych jednostek politycznych: państwa Izrael w granicach z linii demarkacyjnej z 1949 roku i państwa palestyńskiego składającego się z dwóch terytoriów – Zachodniego Brzegu oraz Strefy Gazy. Jednak 2 kwietnia 1989 Arafat został wybrany przez Palestyńską Radę Narodową na prezydenta państwa palestyńskiego[111]. 17 lipca 1990 roku Arafat ożenił się z Suhą Tawil[112], palestyńską katoliczką pracującą dla OWP w Tunezji, która przeszła uprzednio na islam. Jeszcze przed ślubem Arafat adoptował pięćdziesiąt palestyńskich sierot wojennych[113].

W czasie madryckich rozmów pokojowych w roku 1991 Izrael po raz pierwszy prowadził otwarte negocjacje z OWP. Arafat jako jeden z nielicznych arabskich przywódców poparł atak Iraku na Kuwejt i sprzeciwiał się kierowanej przez USA antyirackiej koalicji. Po poparciu przez Arafata Iraku Stany Zjednoczone zaczęły go bojkotować, utrudniając trwające izraelsko-palestyńskie negocjacje pokojowe. Poprzez decyzję Arafata Palestyna zerwała stosunki z Egiptem jak i wieloma produkującymi ropę krajami arabskimi które wsparły proamerykańską koalicję. Poparcie Arafata względem Iraku odbyło się bez zgody innych czołowych członków al-Fatahu i OWP. Najważniejszy doradca Arafata, Abu Ijad sprzeciwił się sojuszowi z Saddamem Husajnem i obiecał pozostać neutralnym przez co 17 stycznia 1991 roku, Ijad został zabity w zamachu dokonanym przez Organizację Abu Nidala. Po zakończeniu I wojny w Zatoce Perskiej, wiele państw arabskich które uczestniczył w koalicji rozpoczęło udzielanie wsparcia finansowego rywalom OWP a mianowicie Hamasowi oraz innych grup o profilu islamistycznym, tym samym państwa te odcięły pomoc finansową dla OWP[114]. W dniu 7 kwietnia 1992 roku Arafat ledwo uniknął śmierci gdy samolot linii Air Bissau (linii narodowej Gwinei Bissau) którym leciał nieomal nie rozbił się na Pustyni Libijskiej na skutek burzy piaskowej. W katastrofie zginęło dwóch pilotów i inżynier, Arafat został natomiast ranny[115].

Autonomia Palestyńska[edytuj | edytuj kod]

Porozumienie z Oslo[edytuj | edytuj kod]

Icchak Rabin, Bill Clinton i Arafat po podpisaniu porozumienia, 13 września 1993

Na początku lat 90. Arafat i czołowi urzędnicy al-Fatahu zaangażowali serię tajnych rozmów i negocjacji z rządem Izraela które doprowadziły w 1993 roku do zawarcia porozumień w Oslo[116][117]. Arafat uznał Izrael w imieniu OWP a ponadto wyrzekł się przemocy w walce o niepodległość, premier Izraela Icchak Rabin uznał natomiast OWP[118]. Porozumienia między Izraelem i OWP wzywały do ustanowienia w przeciągu pięciu lat palestyńskiego samostanowienia w części Zachodniego Brzegu i Stefy Gazy. Umowa zobowiązywała również do natychmiastowego przerwania i stopniowego usuwania osiedli żydowskich na tych obszarach. Na mocy umów utworzona miała być policja palestyńska patrolująca obszary samostanowienia, grupa złożona miała być z lokalnych rekrutów i Palestyńczyków przebywających za granicą. Palestyński rząd tymczasowy przejął kontrolę nad Palestyną w różnych dziedzinach w tym nad kulturą i oświatą, opieką społeczną, systemem podatków bezpośrednich i turystyką. Obie strony zgodziły się również na utworzenie komitetów które ustanowiły współpracę i koordynację palestyńsko-izraelską w koordynacji poszczególnych sektorów gospodarczych, w tym sektory przemysłowego, użyteczności publicznej, handlu i komunikacji[119]. W następnym roku, Arafat, Rabin oraz Szymon Peres otrzymali Pokojową Nagrodę Nobla w dowód zasług za wypracowanie porozumienia[120]. Palestyńczycy przyjęli porozumienie w mieszany sposób. Bardziej radykalne grupy OWP i islamiści pozostawali w opozycji wobec umowy która została również odrzucona przez uchodźców palestyńskich w Libanie, Syrii i Jordania a także przez wielu intelektualistów i lokalnych przywódców z terytoriów palestyńskich. Mimo głosów sprzeciwu mieszkańcy Palestyny na ogół z zadowoleniem przyjęli umowę i obietnicę Arafata który obiecywał im pokój i dobrobyt gospodarczy[121]. Wraz z porozumieniami powstała Autonomia Palestyńska.

Z pozostałymi laureatami Pokojowej Nagrody Nobla w 1994 roku, Szymonem Peresemi Icchakiem Rabinem, w Oslo

Organizacja Autonomii Palestyńskiej[edytuj | edytuj kod]

Zgodnie z warunkami porozumienia z Oslo, Arafat został zobowiązany do utworzenia rządów OWP na Zachodnim Brzegu i w Strefie Gazy. Próbował zdobyć wsparcie finansowe niezbędne do utworzenia nowych struktur władzy i do zabezpieczenia warunków umowy z Oslo, spotykało to się jednak z niechęcią arabskich państw regionu Zatoki Perskiej które odmawiały udzielania OWP większych dotacji z powodu sympatii Arafata do Iraku w trakcie trwania I wojny w Zatoce Perskiej w 1991 roku[122]. OWP była na tyle osłabiona że Ahmad Kuraj będący jednym z kluczowych negocjatorów al-Fatahu w Oslo, ogłosił że OWP znajduje się w stanie bankructwa[123]. W 1994 roku Arafat przeniósł się do miasta Gaza znajdującego się pod kontrolą Palestyńskich Władz Narodowych będących tymczasowym rządem utworzonym dzięki porozumieniom w Oslo[124]. Arafat został prezydentem i premierem Władz Narodowych, dowódcą Palestyńskiej Armii Wyzwoleńczej i przewodniczącym Parlamentu Autonomii Palestyńskiej (Rada Legislacyjna Autonomii Palestyńskiej). W lipcu 1994 roku Władze Narodowe ostały oficjalnie uznane za rząd palestyński oraz przyjęta została Palestyńska Karta Narodowa[125]. Z czasem Arafat zaczął tworzyć struktury Władz Narodowych - założył Komitet Wykonawczy OWP oraz przyczynił się do wymiany rad miejskich i burmistrzów w dużych miastach tj. Gaza czy Nablus. Zaczął podporządkowywać OWP organizacje pozarządowe zajmujące się edukacją, zdrowiem i sprawami społecznymi. Został również przewodniczącym palestyńskiej organizacji finansowanej utworzonej przez Bank Światowy do kontroli pomocy pieniężnej płynącej do Palestyny[126]. 13 maja 1994 roku powołał policję o nazwie Prewencyjne Służby Bezpieczeństwa, organ ten składał się głównie z żołnierzy Palestyńskiej Armii Wyzwoleńczej i palestyńskich ochotników z zagranicy, szefostwem organizacji Arafat mianował Mohammeda al-Dahlana oraz Dżibrila al-Rajuba (zwanego jako Abu Rami)[127].

W okresie od listopada do grudnia 1995 roku, Arafat przeprowadził ewakuację sił izraelskich z dziesiątek palestyńskich miast i miasteczek w tym Dżaninu, Ramallahu, Nablusu, Al-Biry, Kalkilji i Tulkarm. W tym samym czasie Władze Narodowe objęły kontrolę nad usługami pocztowymi na Zachodnim Brzegu[128]. 20 stycznia 1996 roku Arafat został wybrany na prezydenta Autonomii Palestyńskiej[129]. Otrzymał 87% głosów (kontrkandydatem była Samiha Khalil, znana działaczka ruchu charytatywnego). Niezależni obserwatorzy międzynarodowi stwierdzili, że wybory były wolne i uczciwe, były one jednak ograniczone ze względu na ich bojkot przez Hamas, DFWP i kilka innych radykalnych ruchów opozycyjnych. Zwycięstwo wyborcze Arafata zagwarantowało al-Fatahowi 51 miejsc na 88 w Radzie Legislacyjnej Autonomii Palestyńskiej[130]. Następne wybory zostały wyznaczone na styczeń 2002 roku, ale potem odłożone na skutek niemożliwości prowadzenia kampanii wskutek ataków izraelskich i ograniczenia prawa do poruszania się na terytoriach okupowanych przez Izrael. W 1997 roku Rada Legislacyjna oskarżyła Władze Narodowe o złe zarządzanie finansami powodując tym samym rezygnację czterech ministrów Arafata[131].

W latach 90. XX wieku islamistyczne grupy tj. Hamas i Islamski Dżihad zdawały się zagrażać umiejętności Arafata do utrzymania zjednoczonej, świeckiej organizacji, mającej na celu palestyńską państwowość[132]. Grupy te były poza wpływami i kontrolą Arafata a ponadto aktywnie zwalczały Al-Fatah (choć niektórzy twierdzą, że działania tych grup były tolerowane przez Arafata jako środek nacisku na Izrael)[133]. Długie życie polityczne Arafata jest tłumaczone przez zachodnich komentatorów jako oznaka jego mistrzostwa w prowadzeniu „wojny asymetrycznej” i jego zdolności taktycznych, biorąc pod uwagę skrajnie niebezpieczny charakter polityki na Bliskim Wschodzie i częstość zabójstw politycznych. Niektórzy twierdzą, że fizyczne przeżycie Arafata było skutkiem obaw Izraela, że zabicie go, a nawet aresztowanie, uczyniłoby Arafata męczennikiem w oczach Palestyńczyków i całego świata arabskiego. Jeszcze inni uważają, że Izrael obawiał się Arafata mniej niż Hamasu i innych grup islamistycznych. Do długiej kariery politycznej Arafata jako przywódcy Palestyńczyków przyczyniła się również sieć stosunków między USA, Izraelem i Arabią Saudyjską[134][135].

Jasir Arafat w 1999 roku

Dalsze negocjacje pokojowe i Intifada Al-Aksa[edytuj | edytuj kod]

Na początku 1996 roku premierem Izraela został Binjamin Netanjahu (który zyskał przewagę jednego procenta w wyborach). W okresie jego rządów stosunki między obu państwami stały się jeszcze bardziej wrogie na skutek wzajemnych ataków i kontrataków[136]. Pomimo porozumienia na linii Izrael-OWP, Netanjahu sprzeciwiał się idei państwa palestyńskiego[137] oraz aktywnie utrudniał utworzenie państwowości palestyńskiej, zarysowanej w porozumieniach z Oslo. W 1998 roku interweniował prezydent Bill Clinton, organizując spotkanie obu przywódców, czego rezultatem było Memorandum Wye River, 23 października 1998 roku, które zawierało kroki mające doprowadzić do wdrożenia umów z Oslo. Arafat kontynuował negocjacje z następnym premierem, którym został Ehud Barak. W czasie rozmów w trakcie szczytu w Camp David z lipca 2000 roku Barak (było to częściowo spowodowane naciskami ze strony Clintona oraz rywalizacją polityczną - Barak wywodził się z lewicowej Partii Pracy a Netanjahu z prawicowej partii Likud) zaoferował Palestyńczykom państwo w postaci dwóch części – 73 procent Zachodniego Brzegu i całości Strefy Gazy, ze wschodnią Jerozolimą jako stolicą, powrotem nieokreślonej, ale ograniczonej liczby uchodźców palestyńskich oraz niesprecyzowaną rekompensatą dla pozostałych. Proponowane nie były ze sobą połączone i były poprzecinane punktami kontrolnymi i drogami wyłącznie dla Izraelczyków. Rozwiązanie istotnej kwestii uchodźców było niejasne, nie rozwiązano też szeregu istotnych kwestii, jak prawa do wody. Pomimo nacisku Clintona Arafat odrzucił ofertę[138].

We wrześniu wybuchła Druga Intifada wywołana prowokacyjną wizytą izraelskiego polityka, Ariela Szarona w meczecie Al-Aksa, uważanym za święte miejsce przez muzułmanów. Po wybuchu powstania żona Arafata przeniosła się wraz z córką do Paryża. Pomimo trwania intifady w styczniu 2001 roku kontynuowano negocjacje na szczycie w egipskim mieście Taba. Barak przedstawił korzystniejszą ofertę, która została pozytywnie oceniona przez Palestyńczyków. Jednak w międzyczasie Barak wycofał się z rozmów a następnie przegrał kolejne wybory i nowy premier, Ariel Szaron, zablokował dalsze negocjacje. W styczniu 2002 roku w odwecie za atak na izraelskie miasto Hadera, z inicjatywy nowego premiera rozpoczęto blokadę siedziby Arafata w Ramallahu, tym samym doszło do jego faktycznej izolacji. Decyzję o blokadzie wsparł prezydent USA George W. Bush który określił Arafata przeszkodą do osiągnięcia pokoju[139]. W marcu tego samego roku po atakach bojowników palestyńskich, Szaron zorganizował operacje Ochronna Tarcza skierowaną przeciwko siłom palestyńskim[140][141]. Szaron, który wcześniej zażądał, aby Arafat wyraźnie opowiedział się przeciwko zamachom, oświadczył, że Arafat wspiera terrorystów i stawia się w pozycji wroga Izraela, niezdolnego do prowadzenia jakichkolwiek negocjacji pokojowych. Wkrótce nastąpiła inwazja wojsk izraelskich na Zachodni Brzeg, której skutkiem była śmierć kilkuset Palestyńczyków i zrównanie z ziemią całych kwartałów mieszkalnych. 3 maja zgodzono się, aby Arafat opuścił swoją oblężoną siedzibę, w zamian za obietnicę wystosowania apelu do Palestyńczyków o wstrzymanie ataków na Izrael. 8 maja takie oświadczenie zostało wygłoszone, ale podobnie jak w poprzednich przypadkach, zostało zignorowane przez palestyńskie organizacje. 19 września izraelskie wojsko przy użyciu buldożerów zniszczyło dotychczasową siedzibę Arafata a on sam został zmuszony do opuszczenie terenów Zachodniego Brzegu kontrolowanego przez siły izraelskie. Innym warunkiem który Arafat musiał spełnić w celu wyjechania z zablokowanej siedziby było wydanie Izraelowi sześciu poszukiwanych przez ten kraj członków Ludowego Frontu Wyzwolenia Palestyny w tym sekretarza generalnego partii, Ahmeda Sadata. Członkowie LFWP zostali przetransportowani do Jerycha gdzie zostali umieszczeni w areszcie pod nadzorem międzynarodowym[142]. W 2003 roku Arafat w obliczu presji kierowanej przez USA na Mamhuda Abbasa zrezygnował ze stanowiska premiera[143][144]. 18 czerwca 2004 roku prezydent USA, George W. Bush, odrzucił osobę Arafata jako partnera do negocjacji pokojowych[145]. Położenie Arafata utrudniały także mieszane relacje z innymi arabskimi przywódcami, sytuacja nieco zmieniła się na korzyść Arafata w 2003 roku gdy padł on ofiarą ciągłych żądań Izraela[146]. W tym samym czasie nie powiodły się nieustanne izraelskie próby znalezienia innego palestyńskiego przywódcy, który miałby reprezentować naród palestyński. Arafat cieszył się poparciem grup, które w normalnych warunkach nigdy by mu nie sprzyjały. Do roli lidera wyrastał w czasie drugiej intifady Marwan al-Barghusi, ale Izrael aresztował go i skazał za udział w zamachach na dożywotnie więzienie[147].

Spornym tematem jest stosunek Arafata do walki zbrojnej okresu drugiej intifady a szczególnie akcji podejmowanych przez Hamas. W 2010 roku lider Hamasu w Strefie Gazy, Mahmoud al-Zahar stwierdził że w 2000 roku Arafat przeczuwając że negocjacje z Izraelem się nie udadzą, namawiał Hamas na rozpoczęcie akcji militarnych przeciwko izraelskiemu rządowi[148]. Niektórzy przedstawiciele rządu izraelskiego utrzymują, że w 2002 roku frakcja Al-Fatahu, Brygady Męczenników Al-Aksy rozpoczęła ataki na Izrael, aby konkurować z Hamasem[149]. Niektóre źródła podają, że częste ataki wojskowe Izraela przeciwko Autonomii rozbijały infrastrukturę sił bezpieczeństwa Arafata, utrudniając przeciwdziałanie rosnącym wpływom grup takich jak Hamas. Rzecznicy Hamasu i Islamskiego Dżihadu niekiedy publicznie popierali Arafata, sugerując, że wspólny cel jest ważniejszy od wewnętrznych konfliktów. 6 maja 2002 roku rząd izraelski opublikował raport, oparty w części na dokumentach przechwyconych podobno w czasie zajęcia przez wojsko siedziby głównej Arafata w Ramallah, z kopiami dokumentów podpisanych przez przywódcę palestyńskiego, z których miało wynikać, że Arafat autoryzował fundusze dla Brygad Męczenników Al-Aksy. Dokumenty te wywołały jednak sceptycyzm, gdyż Izraelczycy nie dopuścili do operacji niezależnych obserwatorów[150].

Choroba i śmierć[edytuj | edytuj kod]

Grób Jasira Arafata w Ramallah

25 października 2004 roku pojawiły się informacje o chorobie Arafata, po tym jak zwymiotował na spotkaniu. Władze palestyńskie stwierdziły, że to grypa. W ciągu następnych dni stan przywódcy palestyńskiego ciągle się pogarszał, aż 27 października stracił na 10 minut przytomność. Po konsultacjach z lekarzami oraz uzyskaniu zgody Izraela na ewentualny powrót, Arafat został przewieziony do szpitala wojskowego Percy pod Paryżem.[151] Mimo intensywnej opieki jego stan się pogarszał. 3 listopada Arafat zapadł w śpiączkę. Przez następny tydzień co chwila stwierdzano, że Arafat albo jest w stanie śpiączki, albo jest w stanie wegetatywnym, a nawet że umarł. 11 listopada 2004[152], o 3:30 czasu miejscowego, podano do publicznej wiadomości informację o śmierci Arafata.

Kilka miesięcy przed śmiercią, według relacji Tajsira Abu Saady, byłego snajpera Al-Fatahu, Arafat przeszedł świadomie na chrześcijaństwo[153].

Przyczyna śmierci Arafata stała się przedmiotem spekulacji. Początkowo jeden z lekarzy w szpitalu Percy stwierdził, że cierpi na małopłytkowość samoistną. Potem pojawiły się hipotezy dotyczące otrucia, a nawet AIDS. Wyjaśnienia przyczyny śmierci palestyńskiego przywódcy nie ułatwia fakt, że nie przeprowadzono sekcji zwłok, ponieważ sprzeciwiła się temu rzekomo żona Arafata, Suha. W 2012 wdowa przeciwnie, zażądała sekcji zwłok Arafata[154].

Przeprowadzone w Szwajcarii w 2012 roku badania ubrań, które Arafat nosił przed śmiercią, wykazały podwyższoną zawartość radioaktywnego polonu 210. Polonem 210 otruty został m.in. Aleksandr Litwinienko[155] w 2006 roku.

W listopadzie 2012 roku przeprowadzono ekshumację zwłok w celu ustalenia, czy został on otruty radioaktywnym polonem 210. Po ekshumacji został on ponownie pochowany. Próbki przekazano ekspertom ze Szwajcarii, Francji oraz Rosji, którzy przeanalizowali je w laboratoriach w swoich krajach[156]. 6 listopada 2013 arabska telewizja satelitarna Al-Dżazira opublikowała raport, w którym poinformowała, że przeprowadzone przez szwajcarskie laboratorium w Lozannie analizy próbek z ciała Jasira Arafata podtrzymały hipotezę, że jego śmierć mogła być wynikiem otrucia polonem 210[157][158].

Transakcje finansowe i majątek[edytuj | edytuj kod]

W sierpniu 2002 izraelski wywiad wojskowy stwierdził, że majątek Arafata jest wart 1,3 mld USD. Nie było dowodów na poparcie tej tezy[159].

W 2003 amerykański magazyn Forbes w swoim corocznym sprawozdaniu stwierdził, że majątek Arafata jest wart co najmniej 300 mln USD, ale także nie miał dowodów na poparcie swej tezy[160].

Również w 2003 roku audyt Międzynarodowego Funduszu Walutowego stwierdził, iż Arafat przelał 900 mln USD z publicznych pieniędzy na specjalne konto bankowe, kontrolowane przez jego samego i jego osobistego doradcę finansowego. Stwierdzono również, że pieniądze te zostały wydane na inwestycje państwowe[161].

Przypisy

  1. Arafat od tłumaczki
  2. Bernadette Brexel (2003). Yasser Arafat. Rosen Publishing Group. s. 12.
  3. Arafat: From Defender to Dictator, Bloomsbury Publishing, 1998
  4. Aburish, Said K. (1998). From Defender to Dictator. New York: Bloomsbury Publishing. s. 7–32. ISBN 978-1-58234-049-4.
  5. Andrew Gowers, Tony Walker: Arafat. Bertelsmann Media, 2005, s. 25. ISBN 83-7391-860-4.
  6. Aburish, Said K. (1998). From Defender to Dictator. New York: Bloomsbury Publishing. s. 7–32. ISBN 978-1-58234-049-4.
  7. Aburish, Said K. (1998). From Defender to Dictator. New York: Bloomsbury Publishing. s. 7–32. ISBN 978-1-58234-049-4.
  8. 8,0 8,1 Andrew Gowers, Tony Walker: Arafat. Bertelsmann Media, 2005, s. 28. ISBN 83-7391-860-4.
  9. Aburish, Said K. (1998). From Defender to Dictator. New York: Bloomsbury Publishing. s. 7–32. ISBN 978-1-58234-049-4.
  10. "Yasser Arafat: Homeland a dream for Palestinian Authority Chief". CNN News
  11. Aburish, Said K. (1998). From Defender to Dictator. New York: Bloomsbury Publishing. s. 7–32. ISBN 978-1-58234-049-4.
  12. Aburish, Said K. (1998). From Defender to Dictator. New York: Bloomsbury Publishing. s. 7–32. ISBN 978-1-58234-049-4.
  13. Andrew Gowers, Tony Walker: Arafat. Bertelsmann Media, 2005, s. 33. ISBN 83-7391-860-4.
  14. Aburish, Said K. (1998). From Defender to Dictator. New York: Bloomsbury Publishing. s. 46. ISBN 978-1-58234-049-4.
  15. Aburish, Said K. (1998). From Defender to Dictator. New York: Bloomsbury Publishing. s. 7–32. ISBN 978-1-58234-049-4.
  16. Hart, Alan (1994). Arafat. Sidgwick and Jackson. s. 99. ISBN 978-0-283-06220-9.
  17. Aburish, Said K. (1998). From Defender to Dictator. New York: Bloomsbury Publishing. s. 33–67. ISBN 978-1-58234-049-4.
  18. Andrew Gowers, Tony Walker: Arafat. Bertelsmann Media, 2005, s. 34. ISBN 83-7391-860-4.
  19. Zeev Schiff, Raphael Rothstein (1972). Fedayeen; Guerillas Against Israel. McKay, s.58
  20. Anat N. Kurz (2005) Fatah and the Politics of Violence: The Institutionalization of a Popular Struggle. Brighton, Portland: Sussex Academic Press (Jaffee Centre for Strategic Studies), s. 29–30
  21. Cooley, John K. (1973). Green March, Black September. Frank Crass & Co. s. 100. ISBN 978-0-7146-2987-2.
  22. Aburish, Said K. (1998). From Defender to Dictator. New York: Bloomsbury Publishing. s. 33–67. ISBN 978-1-58234-049-4.
  23. Hussein, Hassan Khalil. Abu Iyad, Unknown Pages of his Life. s. 64.
  24. Abu Sharif, Bassam; Uzi Mahmaini (1996). Tried by Fire. Time Warner Paperbacks. s. 33. ISBN 978-0-7515-1636-4.
  25. Gowers, Andrew; Tony Walker (1991). Behind the Myth: Yasser Arafat and the Palestinian Revolution. Interlink Pub Group Inc. s. 65. ISBN 978-0-940793-86-6.
  26. Aburish, Said K. (1998). From Defender to Dictator. New York: Bloomsbury Publishing. s. 33–67. ISBN 978-1-58234-049-4.
  27. Aburish, Said K. (1998). From Defender to Dictator. New York: Bloomsbury Publishing. s. 33–67. ISBN 978-1-58234-049-4.
  28. Aburish, Said K. (1998). From Defender to Dictator. New York: Bloomsbury Publishing. s. 33–67. ISBN 978-1-58234-049-4.
  29. Hart, Alan (1994). Arafat. Sidgwick and Jackson. s. 204–205. ISBN 978-0-283-06220-9.
  30. Aburish, Said K. (1998). From Defender to Dictator. New York: Bloomsbury Publishing. s. 33–67. ISBN 978-1-58234-049-4.
  31. Oren, Michael (2003). Six Days of War, June 1967 and the Making of the Modern Middle East. New York: The Random House Publishing Group. s. 33–36. ISBN 978-0-345-46192-6.
  32. Aburish, Said K. (1998). From Defender to Dictator. New York: Bloomsbury Publishing. s. 69–98. ISBN 978-1-58234-049-4.
  33. Aburish, Said K. (1998). From Defender to Dictator. New York: Bloomsbury Publishing. s. 69–98. ISBN 978-1-58234-049-4.
  34. Aburish, Said K. (2004). Nasser, The Last Arab. New York: Thomas Dunne Books. ISBN 978-0-312-28683-5. OCLC 52766217.
  35. Wróblewski B.: Jordania. Warszawa: TRIO, 2011, s. 171. ISBN 9788374362764.
  36. Jarząbek J.: Palestyńczycy na drodze do niepodległości. Rozwój, przemiany i kryzys ruchu narodowego. Warszawa: TRIO, 2012, s. 76-77. ISBN 9788374363013.
  37. Aburish, Said K. (1998). From Defender to Dictator. New York: Bloomsbury Publishing. s. 69–98. ISBN 978-1-58234-049-4.
  38. Aburish, Said K. (1998). From Defender to Dictator. New York: Bloomsbury Publishing. s. 69–98. ISBN 978-1-58234-049-4.
  39. Sayigh, Yezid (1997). Armed Struggle and the Search for State, the Palestinian National Movement, 1949–1993. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-829643-0.
  40. Aburish, Said K. (1998). From Defender to Dictator. New York: Bloomsbury Publishing. s. 69–98. ISBN 978-1-58234-049-4.
  41. Aburish, Said K. (1998). From Defender to Dictator. New York: Bloomsbury Publishing. s. 69–98. ISBN 978-1-58234-049-4.
  42. Bulloch, John (1983). Final Conflict: The War in Lebanon. London: Century Publishing. s. 165. ISBN 978-0-7126-0171-9.
  43. Aburish, Said K. (1998). From Defender to Dictator. New York: Bloomsbury Publishing. pp. 69–98. ISBN 978-1-58234-049-4.
  44. Livingstone, Neil; David Halevy (1990). Inside the PLO. s.80: Reader's Digest Association. ISBN 978-0-7090-4548-9.
  45. "The Guerrilla Threat In the Middle East". Time., 13 grudnia 1968
  46. Cobban, Helena (1984). The Palestine Liberation Organisation: People, Power and Politics. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-27216-2.
  47. Wróblewski B.: Jordania. Warszawa: TRIO, 2011, s. 170-172. ISBN 9788374362764.
  48. Andrew Gowers, Tony Walker: Arafat. Bertelsmann Media, 2005, s. 61. ISBN 83-7391-860-4.
  49. [https://news.google.com/newspapers?id=HAJIAAAAIBAJ&sjid=1f8MAAAAIBAJ&pg=2064,4351664&dq=arafat&hl=en Al Fatah Chief To Lead Palestinian Liberation; Associated Press; 6 lutego 1969 ]
  50. "Fatah Wins Control of Palestine Group" (PDF). The New York Times. 5 lutego 1969
  51. Aburish, Said K. (1998). From Defender to Dictator. New York: Bloomsbury Publishing. s. 69–98. ISBN 978-1-58234-049-4.
  52. Aburish, Said K. (1998). From Defender to Dictator. New York: Bloomsbury Publishing. s. 100–112. ISBN 978-1-58234-049-4.
  53. Aburish, Said K. (1998). From Defender to Dictator. New York: Bloomsbury Publishing. s. 100–112. ISBN 978-1-58234-049-4.
  54. "Black September in Jordan 1970–1971". Armed Conflict Events Data.
  55. 55,0 55,1 Black September in Jordan 1970-1971. 16 grudnia 2000. [dostęp 2011-09-14].
  56. Aburish, Said K. (1998). ;;From Defender to Dictator;;. New York: Bloomsbury Publishing. s. 100–112. ISBN 978-1-58234-049-4.
  57. Zielińska K.: Stosunki syryjsko-palestyńskie. Warszawa: Fundacja Studiów Międzynarodowych, 2007, s. 51-52. ISBN 9788389050335.
  58. "Black September in Jordan 1970–1971". Armed Conflict Events Data.
  59. Rasheda, Mahran. Arafat, the Difficult Number (in Arabic). Dar al-Hayan. s. 175–181.
  60. Jarząbek J.: Palestyńczycy na drodze do niepodległości. Rozwój, przemiany i kryzys ruchu narodowego. Warszawa: TRIO, 2012, s. 45. ISBN 9788374363013.
  61. Wróblewski B.: Jordania. Warszawa: TRIO, 2011, s. 176. ISBN 9788374362764.
  62. Wróblewski B.: Jordania. Warszawa: TRIO, 2011, s. 177. ISBN 9788374362764.
  63. Jarząbek J.: Palestyńczycy na drodze do niepodległości. Rozwój, przemiany i kryzys ruchu narodowego. Warszawa: TRIO, 2012, s. 45. ISBN 9788374363013.
  64. Aburish, Said K. (1998). From Defender to Dictator. New York: Bloomsbury Publishing. s. 122–125. ISBN 978-1-58234-049-4.
  65. Aburish, Said K. (1998). From Defender to Dictator. New York: Bloomsbury Publishing. s. 122–125. ISBN 978-1-58234-049-4.
  66. Sontag, Deborah (20 kwietnia 1999). "2 Who Share a Past Are Rivals for Israel's Future". The New York Times.
  67. Barbara Harlow: Opening the Borders. Palestinian Literature, Social Text, No. 13/14, 1986, ss. 3-23.
  68. www.alternativenews.org
  69. Aburish, Said K. (1998). From Defender to Dictator. New York: Bloomsbury Publishing. s. 122–125. ISBN 978-1-58234-049-4.
  70. Andrew Gowers, Tony Walker: Arafat. Bertelsmann Media, 2005, s. 81-82. ISBN 83-7391-860-4.
  71. Andrew Gowers, Tony Walker: Arafat. Bertelsmann Media, 2005, s. 98. ISBN 83-7391-860-4.
  72. "Political Program Adopted at the 12th Session of the Palestine National Council". Permanent Observer Mission of Palestine to the United Nations.
  73. Aburish, Said K. (1998). From Defender to Dictator. New York: Bloomsbury Publishing. s. 140–142. ISBN 978-1-58234-049-4.
  74. Cable US Embassy in Beirut to Secretary of State, 4 kwietnia 1973
  75. Aburish, Said K. (1998). From Defender to Dictator. New York: Bloomsbury Publishing. s. 140–142. ISBN 978-1-58234-049-4.
  76. Aburish, Said K. (1998). From Defender to Dictator. New York: Bloomsbury Publishing. s. 140–142. ISBN 978-1-58234-049-4.
  77. Frum, David (2000). How We Got Here: The '70s. New York, New York: Basic Books. s. 319–320. ISBN 978-0-465-04195-4.
  78. Richard Murphy (US Ambassador to Syria) to Secretary of State, 24 lutego 1976
  79. Hart, Alan (1989). Arafat, a political biography (Illustrated ed.). Indiana University Press. s. 27. ISBN 978-0-253-32711-6.
  80. Hart, Alan (1989). Arafat: A Political Biography (Illustrated ed.). Indiana University Press. s. 320. ISBN 978-0-253-32711-6.
  81. Hart, Alan (1989). Arafat, a political biography (Illustrated ed.). Indiana University Press. s. 429–430. ISBN 978-0-253-32711-6.
  82. Karsten Prager, Murray J. Gart, & Yasser Arafat (1988). "Interview: with Yasser Arafat: Knowing the Enemy". Time.
  83. Aburish, Said K. (1998). From Defender to Dictator. Bloomsbury Publishing. s. 150–175. ISBN 978-1-58234-049-4.
  84. Mardelli, Bassil A. (2012), Middle East Perspectives: From Lebanon, iUniverse, s. 260, ISBN 9781475906721
  85. Noam Chomsky (1999). The Fateful Triangle: The United States, Israel and the Palestinians. South End Press. s. 184. ISBN 978-0-89608-601-2.
  86. Sayigh, Yezid (1997). Armed Struggle and the Search for State, the Palestinian National Movement, 1949–1993. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-829643-0.
  87. Harris, William (1996). Faces of Lebanon. Sects, Wars, and Global Extensions. Markus Wiener Publishers. s. 162–165. ISBN 978-1-55876-115-5.
  88. In Faces of Lebanon. Sects, Wars, and Global Extensions s.162–165
  89. Aburish, Said K. (1998). From Defender to Dictator. Bloomsbury Publishing. s. 150–175. ISBN 978-1-58234-049-4.
  90. "Time Line: Lebanon Israel Controls South". BBC News.
  91. Andrew Gowers, Tony Walker: Arafat. Bertelsmann Media, 2005, s. 136. ISBN 83-7391-860-4.
  92. Noam Chomsky, Fatal Triangle, 1999 s.346
  93. Aburish, Said K. (1998). From Defender to Dictator. Bloomsbury Publishing. s. 150–175. ISBN 978-1-58234-049-4.
  94. "The Battle of Tel al-Zaatar".
  95. Molly Moore: Fight Over Icon Has Plenty of Precedent. 9 listopada 2004. [dostęp 2011-09-11].
  96. Aburish, Said K. (1998). From Defender to Dictator. Bloomsbury Publishing. s. 150–175. ISBN 978-1-58234-049-4.
  97. Talcott W. Seelye: Ben Ali Visit Marks Third Stage in 200-Year-Old US-Tunisian Special Relationship (ang.). The Washington Report, 1990-03. [dostęp 2009-06-15].
  98. 92 Press Conference Following Israel Air Force Attack on PLO base in Tunis". Israeli Ministry of Foreign Affairs. 1 stycznia 1985.
  99. S-RES-573(1985) Security Council Resolution 573 (1985) (ang.). Rada Bezpieczeństwa ONZ, 1985-11-04. [dostęp 2009-06-15].
  100. Aburish, Said K. (1998). From Defender to Dictator. New York: Bloomsbury Publishing. s. 201–228. ISBN 978-1-58234-049-4.
  101. Aburish, Said K. (1998). From Defender to Dictator. New York: Bloomsbury Publishing. s. 201–228. ISBN 978-1-58234-049-4.
  102. Analysis of the Strategies and Tactics of the Palestinians and Israelis. Ron, Jonathan. Tufts University
  103. A Matter of Justice: Tax Resistance in Beit Sahour-Nonviolent Sanctions; Albert Einstein Institution, 1992
  104. Aburish, Said K. (1998). From Defender to Dictator. New York: Bloomsbury Publishing. s. 201–228. ISBN 978-1-58234-049-4.
  105. Aburish, Said K. (1998). From Defender to Dictator. New York: Bloomsbury Publishing. s. 201–228. ISBN 978-1-58234-049-4.
  106. "Yasser Arafat, ;;Speech at UN General Assembly Geneva, General Assembly 13 grudnia 1988". Le Monde diplomatique.
  107. "Arafat Clarifies Statement to Satisfy U.S. Conditions for Dialogue". Jewish Virtual Library.
  108. 20:21 Vision: Twentieth-Century Lessons for the Twenty-First Century, Bill Emmott, Macmillan, 2004 s. 151
  109. Witnessing for Peace Munib Younan & Frederick M. Strickert Fortress Press, 2003, s. 111
  110. The West's last chance, Tony Blankley, Regnery Publishing, 2005, s. 77
  111. Aburish, Said K. (1998). From Defender to Dictator. New York: Bloomsbury Publishing. s. 201–228. ISBN 978-1-58234-049-4.
  112. Molly Moore: Fight Over Icon Has Plenty of Precedent. 9 listopada 2004. [dostęp 2011-09-14].
  113. "Milestones". Time. 19 grudnia 1994.
  114. Aburish, Said K. (1998). From Defender to Dictator. New York: Bloomsbury Publishing. s. 201–228. ISBN 978-1-58234-049-4.
  115. ["Timeline: Yasser Arafat". Fox News Network. Associated Press. 8 lutego 2005.]
  116. Aburish, Said K. (1998). From Defender to Dictator. New York: Bloomsbury Publishing. s. 252–261. ISBN 978-1-58234-049-4.
  117. Carter, James (2006). Palestine Peace Not Apartheid. New York: Simon & Schuster, Inc. s. 147–150. ISBN 978-0-7432-8502-5.
  118. "Israel-PLO Recognition: Exchange of Letters Between PM Rabin and Chairman Arafat". U.S State Department Bureau of Near Eastern Affairs.
  119. "Agreement on the Gaza Strip and the Jericho Area". The American-Israeli Cooperative Enterprise. 2007.
  120. "1994: Israelis and Arafat share peace prize". BBC News.
  121. Aburish, Said K. (1998). From Defender to Dictator. New York: Bloomsbury Publishing. s. 262–292. ISBN 978-1-58234-049-4.
  122. Aburish, Said K. (1998). From Defender to Dictator. New York: Bloomsbury Publishing. s. 262–292. ISBN 978-1-58234-049-4.
  123. Heikal, Mohammed (1996). Secret Channels. HarperCollins Publishing. s. 479. ISBN 978-0-00-638337-6.
  124. "1994: Israelis and Arafat share peace prize". BBC News.
  125. Constitution of Palestine (1994) Wikisource 2006-07-26.
  126. Aburish, Said K. (1998). From Defender to Dictator. New York: Bloomsbury Publishing. s. 262–292. ISBN 978-1-58234-049-4.
  127. Aburish, Said K. (1998). From Defender to Dictator. New York: Bloomsbury Publishing. s. 262–292. ISBN 978-1-58234-049-4.
  128. "Palestine Facts: 1994–1995". Palestinian Academic Society for the Study of International Affairs (PASSIA).
  129. Andrew Gowers, Tony Walker: Arafat. Bertelsmann Media, 2005, s. 295. ISBN 83-7391-860-4.
  130. "Obituary: Yasir Arafat, Palestinian Leader, Dies at 75". The New York Times.
  131. Aburish, Said K. (1998). From Defender to Dictator. New York: Bloomsbury Publishing. s. 293–320. ISBN 978-1-58234-049-4.
  132. Aburish, Said K. (1998). From Defender to Dictator. New York: Bloomsbury Publishing. s. 321–325. ISBN 978-1-58234-049-4.
  133. Aburish, Said K. (1998). From Defender to Dictator. New York: Bloomsbury Publishing. s. 201–228. ISBN 978-1-58234-049-4.
  134. Beyer, Lisa (2004). "A Life in Retrospect: Yasser Arafat". Time. s. 2.
  135. Aburish, Said K. (1998). From Defender to Dictator. New York: Bloomsbury Publishing. s. 321–325. ISBN 978-1-58234-049-4.
  136. "Profile: Binyamin Netanyahu". BBC News.
  137. "Hardliners Gain Around Likud Vote". BBC News.
  138. Carter, James (2006). Palestine Peace Not Apartheid. New York: Simon & Schuster, Inc. s. 147–150. ISBN 978-0-7432-8502-5.
  139. "Mid-East press reflects on Arafat legacy: Israeli newspaper Maariv". BBC News.
  140. 'Report of the Secretary-General prepared pursuant to General Assembly resolution ES-10/10 (Report on Jenin)', ONZ, 7 maja 2002
  141. "Yasser Arafat (1929–2004)" (PDF).
  142. "Arafat siege to end as handover agreed" The Telegraph
  143. [http://weekly.ahram.org.eg/2003/647/re2.htm Amayreh, Khalil (23 lipca 2003). "Arafat vs Abbas". Al-Ahram Weekly.
  144. Taylor & Francis Group, Taylor & Francis Group (2004) Europa World Year Book 2: Kazakhstan-Zimbabwe Published by Taylor & Francis, ISBN 1-85743-255-X s. 3314
  145. Hillman, G. Robert (2003). "Bush dismisses Arafat as Partner, Pushes for New Leader". The Dallas Morning News.
  146. "Yasser Arafat (1929–2004)" (PDF). PASSIA. 11 grudnia 2004.
  147. "Profile: Marwan Barghouti". BBC News.
  148. Khaled Abu Toameh, "Arafat ordered Hamas attacks against Israel in 2000", Jerusalem post.
  149. Bowen, Jeremy (2003). "Palestinian Authority funds go to militants". BBC News.
  150. Naveh, Dani (6 maja 2002). "The Involvement of Arafat, PA Senior Officials and Apparatuses in Terrorism against Israel- Corruption and Crime". Ministry of Foreign Affairs – The State of Israel.
  151. Arafat na leczenie do Paryża. [dostęp 2011-09-14].
  152. Jaser Arafat nie żyje. wiadomosci.wp.pl, 2004-11-11. [dostęp 2011-09-14].
  153. Tass Saada, Dean Merrill, Mirosław Rucki: Byłem człowiekiem Arafata. Wydawnictwo Agape, 2013, s. 192. ISBN 9788363759131.
  154. Arafat jak Litwinienko? Naukowcy: Mógł zostać otruty polonem, www.tvn24.pl
  155. Szwajcarscy naukowcy: Arafat mógł zostać otruty radioaktywnym polonem, konflikty.wp.pl
  156. ika, amk, PAP: Ekshumacja Arafata (pol.). rp.pl, 2012-11-27. [dostęp 2012-11-27].
  157. PAP: Wdowa po Arafacie ma dowody na otrucie jej męża radioaktywnym polonem (ang.). wpolityce.pl, 6 listopada 2013. [dostęp 2013-11-07].
  158. RMF FM, PAP: "Arafat otruty polonem. Analiza próbek to potwierdza" (ang.). rmf24.pl, 6 listopada 2013. [dostęp 2013-11-07].
  159. MI chief: terror groups trying hard to pull off mega-attack, www.haaretz.com
  160. Kings, Queens & Despots, www.forbes.com (ang.)
  161. "Arafat Diverted $900 Million to Private Account, IMF Says". Bloomberg News

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]