Jasień (Gdańsk)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Herb Gdańska Jasień
dzielnica Gdańska
Gdansk from above Sep 2011 ubt-000.JPG
Miasto Gdańsk
Status dzielnica
W granicach Gdańska 1973
Powierzchnia 11,48 km²
Ludność (2011[1])
 • liczba ludności
 • gęstość

8 157
710 os./km²
Położenie na planie Gdańska
Położenie na planie Gdańska
Położenie na mapie Gdańska
Mapa lokalizacyjna Gdańska
Jasień
Jasień
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Jasień
Jasień
Ziemia 54,36667°N 18,63333°E/54,366667 18,633333

Jasień (kaszb. Nënczi lub też Nënkòwë[2], niem. Nenkau) – dzielnica administracyjna w Gdańsku a położona w południowo-zachodniej części miasta.

Jasień został włączony w granice Gdańska w 1973. Największy rozwój miał miejsce w latach 60., kiedy z wsi rolniczej przekształcił się w wieś podmiejską oraz w latach 1991-1998, kiedy powstała większość obecnej zabudowy. W zabudowie dominuje budownictwo wielorodzinne. Dzielnica jest skomunikowana z centrum Gdańska autobusami miejskimi oraz regionalnymi. Dodatkowo autobusy miejskie łączą ją z Wrzeszczem. Od 01 września 2015 został oddany do użytku przystanek PKM na Jasieniu i stał się jedną z najlepiej skomunikowanych stacji PKM. Jako węzeł komunikacyjny pełni on kluczową rolę dla mieszkańców okolicznych dzielnic jak i całej aglomeracji Trójmiejskiej oraz Kaszub. Przystanek ten został zlokalizowany na skraju Trójmiejskiego Parku Krajobrazowego na terenach dawnego poligonu wojskowego.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Jasień znajduje się na wysoczyźnie morenowej, na skraju Pojezierza Kaszubskiego. Należy do okręgu historycznego Wyżyny.

Z Jasieniem sąsiadują:

Granice dzielnicy[edytuj | edytuj kod]

Według statutu dzielnicy granicę stanowi Potok Kozacki od granicy administracyjnej miasta do zbiornika retencyjnego. Za zbiornikiem na północ do skrzyżowania ulicy Jabłoniowej z Warszawską, następnie z Kartuską i dalej na północ przez ogródki działkowe Zabornia do Potoku Siedleckiego, aż do południowego skraju Trójmiejskiego Parku Krajobrazowego i tam, przez las, w kierunku północno-zachodnim zmierza do Potoku Strzyża i nim aż do Obwodnicy, która stanowi granicę aż do ulicy Stężyckiej. Następnie biegnie granicą administracyjną miasta do Potoku Kozackiego[3].

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Widok na Jasień
Dworek w Jasieniu

Geomorfologia i hydrologia[edytuj | edytuj kod]

Do terenów zabudowanych przylegają pola uprawne, ogródki działkowe oraz tereny rekreacyjne[4].

Największym zbiornikiem wodnym w dzielnicy jest Jezioro Jasień. Przez jezioro przepływał dawniej Potok Siedlecki[4], obecnie, po zmianie biegu na początku lat siedemdziesiątych XX wieku, Potok Jasień[[5]. Od listopada 2012 do maja 2014 na Potoku Jasień kosztem 4 mln zł powstał sztuczny zbiornik retencyjny o pow. 3,8 ha i pojemności 49 tys. m sześciennych.

Zabudowa[edytuj | edytuj kod]

Zabudowa Jasienia znajduje się po obu stronach ulicy Kartuskiej. Większość zabudowań pochodzi z lat 1991-1998, kiedy to zbudowano nowe osiedle budynków wielorodzinnych. Z tego względu dzielnica została pozbawiona dawnego wiejskiego układu[6]. Tereny położone na północ od tej ulicy mają bardziej rozwiniętą zabudowę. Na tej części dominuje zabudowa wielorodzinna powstała w latach 90. XX wieku. W południowej części dominują starsze budynki jednorodzinne[7]. Najwyższym budynkiem osiedla jest zbudowany w 1988 kościół pod wezwaniem błogosławionej Doroty z Mątów[4]. W dzielnicy powstały liczne osiedla mieszkaniowe: osiedle Jasień, Jasień Pólnicy, osiedle Kryształowe w 2001 roku, osiedle Jasień Park w 2012, Lawendowe Wzgórza (od 2009)[8], osiedle Wróbla Staw (od 2010)[9], W zachodniej części dzielnicy rozwijają się obiekty handlu wielkopowierzchniowego.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

  • Dwór z pierwszej poł. XIX wieku
  • Park dworski o pow. 1,2 ha przy ul. Zwierzynieckiej
  • Dom (dawne czworaki) z początku XX wieku przy ul. Kartuskiej 359

Historia[edytuj | edytuj kod]

Wieś Jasień[edytuj | edytuj kod]

Pierwsza wzmianka o Jasieniu (wówczas Gnanowo) dotyczy nadania przez Mściwoja II, 13 września 1284, rycerzowi pomorskiemu Piotrowi Glabunie wolnych od podatków dóbr. W 1289 wieś jest odnotowana pod nazwą Ninechow. Na początku XIV wieku powstała przy założonym folwarku rycerskim niewielka wieś chłopska - Nynechow. W 1400 jest niemiecka wieś rycerską. W późniejszych dokumentach pojawiają się kolejno nazwy: Nynykaw (1402, 1415), Nynnekow (1438). Odzyskanie przez Polskę Pomorza Gdańskiego powoduje szybki rozwój Gdańska. Miasto zaczęło poszerzać swoje granice. Rozszerzenie granic na zachód (w kierunku Jasienia) było jednak utrudnione ze względu na wysoczyznę morenową[10].

W 1536 powstał rurociąg dostarczający wodę z Jasienia do Gdańska. W XVI wieku jasieński folwark stał się królewszczyzną. W dokumentach pojawiały się różne nazwy: Nynkow, Nynkowo (1509), Ninnekaw (1538), Minkowe (1539), Minkow (1570), Nuniekaw (1579), Nenkaw (1615), Ninkowy (1664), Nenkowy (1665), Nenkau (1790 i później). Od 1648 osada należy do dóbr królewskich Kiełpino[11].

W 1704 wieś nabywa Jasiński, sędzia ziemi puckiej. W 1764 właścicielem wsi został Jasieński, sędzia ziemi tczewskiej. Pod koniec XVIII wieku dobra wraz ośmioma zagrodami nabył na własność polski szlachcic Feliks Łebiński pochodzący z rodu Jasieńskich. Podczas jego rządów odbudowany został folwark i założony park - powstaje wówczas okazały kompleks dworsko-parkowy, będący obecnie zabytkiem. W 1792 powstaje dokładny plan użytkowania majątku wykonany przez Weicherta[12].

W wyniku II rozbioru Jasień znalazł się pod panowaniem pruskim. W 1807 wieś wchodzi w granice Wolnego Miasta Gdańska. W 1813 w wyniku wojny francusko-rosyjskiej Gdańsk został zdobyty przez wojska rosyjskie i przekazany Prusom[12].

Kilka lat po wycofaniu się wojsk francuskich z miasta Gdańska, majątek w Nenkau wraz z posiadłościami w Kiełpinie, Sulminie, Rębowie i Otominie przeszedł w ręce zamożnego patrycjusza gdańskiego Stanisława Karola von Gralatha[12]. 1 grudnia 1871 w Nenkau istniał folwark oraz 23 zagrody, które zamieszkiwało 261 mieszkańców (35 ewangelików, 218 katolików oraz 8 mennonitów). Od 1874 ziemie te należą do powiatu gdańskiego jako obszar dworski w okręgu urzędowym Kiełpino[12].

Po I wojnie światowej obszar dworski w Nenkau ponownie stał się częścią Wolnego Miasta Gdańsk. Wieś należała do powiatu Gdańskie Wyżyny. Jasień w przeciwieństwie do miast był głównie katolicki. Do 1945 w Nenkau istniał folwark z dworkiem i okazałym parkiem oraz 27 budynków mieszkalnych (w większości były to gospodarstwa ze stodołami i stajniami), funkcjonowała szkoła, działała kuźnia i rzeźnia[12].

Po II wojnie światowej wieś przyjęła spolszczoną nazwę Nenkowo[13], które zasiedlili napływowi Kaszubi i górale. W 1954 Nenkowo stało się wsią gromadzką powiatu gdańskiego i wówczas nadano jej nazwę Jasień[12].

W latach 60. XX nastąpił szybki rozwój Jasienia. W 1963 zezwolono na odrolnienie działek pod zabudowę. Gospodarze rozbudowywali stare domy. Pod koniec lat 60. rolnicy sprzedawali swoje pola na działki dla pracowników Stoczni Gdańskiej[14].

Jasień w granicach Gdańska[edytuj | edytuj kod]

W 1973 Jasień został włączony do miasta Gdańska[12]. Jednakże do 2000 w Jasieniu nadal urzędował sołtys[15]. W odczuciu mieszkańców Gdańska w latach 70. Jasień był dzielnicą odległą, wiejską. Kojarzył się głównie z położonymi za miastem działkami oraz poligonem. Mimo tego uruchomiono dwie linie autobusowe 167 do Bysewa oraz 161 do Kiełpina[16].

W 1979 powstała parafia w Jasieniu pod wezwaniem Błogosławionej Doroty z Mątów (Mątowów), a w 1988 rozpoczęto budowę nowego kościoła.

W latach 80. urząd miasta postanowił wykupić gospodarstwa. Tereny te stały się atrakcyjne, gdyż rozwinęła się komunikacja indywidualna oraz miejska[16]. Na wykupionych od rolników gruntach (26 ha) wybudowano w ciągu siedmiu lat, począwszy od 1991, osiedle mieszkaniowe "Jasień" (1476 mieszkań - w blokach, domkach szeregowych oraz bliźniakach)[15]. Obsługą mieszkańców osiedla bloków zajęła się Własnościowa Spółdzielnia Mieszkaniowa "Jasień".

W 1994 zlikwidowano poligon na Jasieniu. Obszar powojskowy został udostępniony na tereny rekreacyjne[16].

W 2000 powstała nowa przychodnia przy Kartuskiej 404[15].

Od 2001 w Jasieniu funkcjonuje szkoła podstawowa nr 85 im. Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego oraz gimnazjum nr 48 im. Lecha Bądkowskiego. Do obu szkół uczęszcza około 1400 uczniów. W centralnej części osiedla znajduje się Przedszkole nr 65.

W 2010 roku uchwałą Rady Miasta Gdańska Jasień został wyodrębniony jako samodzielna dzielnica Gdańska[17]. Wcześniej stanowił część dzielnicy noszącej nazwę Chełm i Gdańsk Południe.

W części dzielnicy zwanej "Stary Jasień" w trójkącie ulic Leszczynowej i Orzechowej powstał kompleks biurowy Euro Office Park, gdzie swoją główną siedzibę od 01 stycznia 2014 ma Bank BPH S.A.. Przy tej okazji Rada Miasta Gdańska zatwierdziła nazwę nowej ulicy Jana Pałubickiego, pułkownika Armii Krajowej

W 2015 został oddany do użytku przystanek PKM na Jasieniu i stał się jedną z najlepiej skomunikowanych stacji PKM. Jako węzeł komunikacyjny pełni on kluczową rolę dla mieszkańców okolicznych dzielnic jak i całej aglomeracji Trójmiejskiej oraz Kaszub

Transport[edytuj | edytuj kod]

Trasa W-Z w Jasieniu

Przez Jasień przebiega Trasa W-Z biegnąca w ciągu drogi krajowej nr 7. Łączy się ona z obwodnicą Trójmiasta będącą częścią drogi ekspresowej S6.

Kolejną planowaną inwestycją jest budowa drogi tzw. Nowej Bulońskiej będącej przedłużeniem ul. Bulońskiej na osiedlu Morena aż do węzła Jabłoniowa Trasy W-Z. Pozwoli ona mieszkańcom na dogodniejszy dojazd do Wrzeszcza.

Komunikacja miejska[edytuj | edytuj kod]

Autobusy[edytuj | edytuj kod]

Na Jasień można dojechać obecnie[kiedy?] autobusami ZTM nr 167 i 161 z centrum, 267 przez węzeł przesiadkowy Siedlce, 155 z pętli Łostowice - Świętokrzyska do przystanku PKM Gdańsk Jasień oraz 164 i 168 z Wrzeszcza, 574 z Otomina a także autobusami 127, 129 i 130 do ul. Jasieńskiej.Na przystankach ZTM zatrzymują się także autobusy podmiejskie jadące w kierunku Żukowa oraz autobusy 800 i 801 (P.A. Gryf).

Tramwaje[edytuj | edytuj kod]

Planowane jest zbudowanie na Jasień linii tramwajowej będącej przedłużeniem tras na Chełm, Orunię Górną i Łostowice oraz Morenę.

Kolej[edytuj | edytuj kod]

W północnej części dzielnicy znajduje się przystanek Pomorskiej Kolei Metropolitalnej (PKM) - Gdańsk Jasień.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Podział administracyjny Gdańska
  2. Dr F. Lorentz "Polskie i kaszubskie nazwy miejscowości na Pomorzu Kaszubskiem" (ISBN 83-60437-22-X) (ISBN 978-83-60437-22-3)
  3. Statut dzielnicy Jasień (pdf) (Uchwała nr LII/1163/14 Rady Miasta Gdańska z dnia 24 kwietnia 2014 r.) [dostęp: 14.11.2015]
  4. a b c Magdalena Nowicka: Dzieje Gdańskiego Jasienia. Gdańsk: 2004, s. 12.
  5. Potok Jasień w Gedanopedii [dostęp: 14.11.2015]
  6. Magdalena Nowicka: Dzieje Gdańskiego Jasienia. Gdańsk: 2004, s. 69.
  7. Magdalena Nowicka: Dzieje Gdańskiego Jasienia. Gdańsk: 2004, s. 9.
  8. Lawendowe Wzgórza, Trojmiasto.pl - Inwestycje w Trójmieście [dostęp: 14.10.2015]
  9. Wróbla Staw, Trojmiasto.pl - Inwestycje w Trójmieście [dostęp: 14.10.2015]
  10. Magdalena Nowicka: Dzieje Gdańskiego Jasienia. Gdańsk: 2004, s. 13.
  11. Magdalena Nowicka: Dzieje Gdańskiego Jasienia. Gdańsk: 2004, s. 15.
  12. a b c d e f g Magdalena Nowicka: Dzieje Gdańskiego Jasienia. Gdańsk: 2004, s. 16.
  13. Właściwa polska nazwa Nynkowy była stosowana także przed 1945 przez miejscową ludność polskojęzyczną, a także jako nazwa alternatywna na polskich międzywojennych mapach.
  14. Magdalena Nowicka: Dzieje Gdańskiego Jasienia. Gdańsk: 2004, s. 65.
  15. a b c Magdalena Nowicka: Dzieje Gdańskiego Jasienia. Gdańsk: 2004, s. 68.
  16. a b c Magdalena Nowicka: Dzieje Gdańskiego Jasienia. Gdańsk: 2004, s. 66.
  17. Uchwała Rady Miasta Gdańska nr LIII/1550/10 z 28 października 2010