Jasienica (powiat wołomiński)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy wsi w powiecie wołomińskim. Zobacz też: inne miejscowości o nazwie Jasienica.
Jasienica
Jasienica, ul. Centralna (sierpień 2007)
Jasienica, ul. Centralna (sierpień 2007)
Państwo  Polska
Województwo  mazowieckie
Powiat wołomiński
Gmina Tłuszcz
Liczba ludności (2011) 3223[1][2]
Strefa numeracyjna 29
Kod pocztowy 05-240
Tablice rejestracyjne WWL
SIMC 0521609
Położenie na mapie gminy Tłuszcz
Mapa lokalizacyjna gminy Tłuszcz
Jasienica
Jasienica
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Jasienica
Jasienica
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
Mapa lokalizacyjna województwa mazowieckiego
Jasienica
Jasienica
Położenie na mapie powiatu wołomińskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu wołomińskiego
Jasienica
Jasienica
Ziemia52°24′52″N 21°24′11″E/52,414444 21,403056

Jasienicawieś w Polsce położona w województwie mazowieckim, w powiecie wołomińskim, w gminie Tłuszcz.

Opis wsi[edytuj | edytuj kod]

We wsi znajduje się jednostka Ochotniczej Straży Pożarnej, kościół rzymskokatolicki pw. Narodzenia Pańskiego oraz park, będący pozostałością folwarku.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Wieś leży nad rzeką Cienką.

Komunikacja[edytuj | edytuj kod]

W Jasienicy na rzece znajdują się 3 mosty kolejowe, 4 mosty drogowe (w tym jeden drogi wojewódzkiej), kładki dla pieszych oraz brody.

Drogi[edytuj | edytuj kod]

Przez wieś przebiega droga wojewódzka nr 634.

Kolej[edytuj | edytuj kod]

Na terenie wsi bezkolizyjnie krzyżują się dwie linie kolejowe: dwutorowa osobowa D29-6 (ZielonkaKuźnica Białostocka) oraz jednotorowa towarowa D29-13 (KruszePilawa) z odgałęzieniem D29-513 (Jasienica MazowieckaTłuszcz). W miejscowości znajduje się osobowy przystanek kolejowy Jasienica Mazowiecka

Edukacja i kultura[edytuj | edytuj kod]

W Jasienicy dzieci i młodzież korzystają ze szkoły podstawowej i przedszkola samorządowego. We wsi jest biblioteka publiczna.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Historia Jasienicy sięga co najmniej początków XV wiekuj[potrzebny przypis] tj. czasów kolonizacji Mazowsza (Jasienica należała do powiatu i ziemi warszawskiej Księstwa Mazowieckiego, podczas gdy Tłuszcz – do powiatu kamienieckiego ziemi nurskiej. Granica przebiegała tu prawdopodobnie wzdłuż Cienkiej). Wskazują na to dokumenty[potrzebny przypis] potwierdzające transakcje kupna-sprzedaży z tego okresu, których przedmiotem były Jasienica lub "udziały" w niej (tj. poszczególne gospodarstwa lub majątki) tj. m.in.:

  • Mikołaj z Kraszewa sprzedał w 1414 r. Świętosławowi z Pruszkowa herbu Roch, udziały w Jasienicy za 40 kop gr praskich,
  • Anna – córka Dadźboga z Sękocina, sprzedała w roku 1414/1415 Wawrzyńcowi z Targowego swoje udziały w Jasienicy za 15 kop gr praskich,
  • Dadźbog z Pęcic w 1418 r. sprzedał swój udział w Jasienicy za 30 kop praskich Świętosławowi,
  • bracia Mikołaj i Jan z Umiastowa sprzedali swojemu bratu Piotrowi udziały w Jasienicy.

Jasienica była odnotowywana w dawnych dokumentach jako m.in.: "Jassenicza", "Jassyenyecz", "Jassyenicza", "Jaszenicza", "Jaszenecz", "Jasiennica", "Jasszenicza", "Jassyeniecz", "Jaschenyecz", "Jasyenyecz", "Jassenycza", "Jaschyenycze", "Jasyenycza", "Yasszyennycza"[potrzebny przypis].

Wspomniany wyżej Świętosław (także „Swentosław”, „Święszek”) to prawdopodobnie ta sama osoba, tj. rycerz Świętosław z Pruszkowa (Pruszkowski z rodu Pierzchałów, który m.in. tereny obejmujące Jasienicę otrzymał w uznaniu zasług dla mazowieckiego dworu książęcego). Ww. transakcje wskazują, iż Świętosław także nabywał ziemie w Jasienicy od ówczesnych właścicieli. W 1456 r. Świętosław, dziedzic m.in. Jasienicy, otrzymał od mazowieckiego księcia Janusza zwolnienie od ciężarów publicznych obciążających posiadane ziemie. Około roku 1470, po śmierci Świętosława, Jasienica dostała się w ręce jednego z jego synów (prawdopodobnie) Andrzeja[3], który osiedliwszy się w tych okolicach przyjął nazwisko Klembowski (też Kłębowski) od także przejętego – Klembowa.

Po wcieleniu Mazowsza do Korony Polskiej – rok 1526, Jasienica znalazła się w województwie mazowieckim, powiecie i ziemi warszawskiej. Jasienica była wsią szlachty zagrodowej. Jej właścicielami byli później m.in. Stanisław Klembowski, Stanisław i Piotr Czosnowski, Dominik Sobolewski. Źródła[potrzebny przypis] wskazują, że w roku 1565 w Jasienicy były dwa folwarki, później tylko jeden[potrzebny przypis]. W roku 1792 księgi parafii Klembów odnotowywały miejscowość Kąty Jasieńskie, stanowiące prawdopodobnie część obecnej Jasienicy[potrzebny przypis]. W wyniku III rozbioru Polski, w 1795 roku Jasienica trafiła do zaboru austriackiego (tzw. Nowa Galicja), do nowo utworzonego powiatu stanisławowskiego należącego do cyrkułu (województwa) siedleckiego. W roku 1809 wieś wraz z resztą Nowej Galicji znalazła się w Księstwie Warszawskim, w departamencie warszawskim (nadal w powiecie stanisławowskim). Po likwidacji Księstwa Warszawskiego i utworzeniu w 1815 roku zależnego od Rosji Królestwa Polskiego, powiat stanisławowski, wraz z Jasienicą, znalazł się w województwie mazowieckim. W 1827 roku w miejscowości było 28 domów i 186 mieszkańców (to więcej niż w Tłuszczu w tym samym czasie). W folwarku były 4 domy murowane i 14 drewnianych. Wieś liczyła 47 gospodarstw[potrzebny przypis]. Od roku 1867 należała administracyjnie do powiatu radzymińskiego, wchodzącego wówczas w skład guberni warszawskiej, będącej częścią Królestwa Polskiego. Dziewiętnastowieczny historyk w 1882 roku pisał o Jasienicy tak: „Wieś i folwark nad strugą tej nazwy, powiat radzymiński, gmina i parafia Klembów, o 2 wiorsty od Tłuszcza"[potrzebny przypis]. W roku 1888 właścicielem folwarku Jasienica był Leonard Sawicki, zaś w latach 20. XX w. Józef Leśniewski[4].

kościół Narodzenia Pańskiego

Do roku 1916 Jasienica należała do gminy Klembów, po czym znalazła się w nowo utworzonej gminie Tłuszcz. W 1921 roku w Jasienicy mieszkało 614 ludzi, w tym 5 Żydów. W folwarku Jasienica było 23 mieszkańców.

W czasie II wojny światowej[edytuj | edytuj kod]

We wrześniu 1939 roku wiadukt kolejowy w Jasienicy był celem nalotów ze strony wojsk niemieckich. Przez Jasienicę przejeżdżały nocą transporty Żydów kierowane do obozu zagłady w Treblince. Niektórym udawało się uciec i wyskoczyć z jadących do obozu pociągów. Latem 1942 r. ośmiu z nich zostało przenocowanych przez jednego z mieszkańców Jasienicy. Rano przyjechali zawiadomieni żandarmi z Tłuszcza i zastrzelili wszystkich uciekinierów[5]. Ciała zostały zakopane na miejscu. 15 czerwca 1942 r. z wiaduktu kolejowego w Jasienicy zrzucone zostały petardy zapalające na pociąg towarowy jadący do Białegostoku, strzeżony przez Niemców. Akcja ta przeprowadzona została przez partyzantów AK z placówki Pniewo[6]. Aktywnymi uczestnikami działań AK podejmowanych na terenie gminy Tłuszcz byli mieszkańcy Jasienicy: Stanisław Roguski i ppor. Tadeusz Woiński „Błyskawica” (oficer rezerwy), który m.in. kierował akcjami na urzędy gminy w Klembowie i Tłuszczu. W ich trakcie niszczono lub zabierano dokumenty, pieczęcie i spisy podatkowe i kontyngentowe. Tadeusz Woiński został postrzelony 8 lutego 1944 r. podczas łapanki na stacji w Wołominie i zmarł 22 lutego 1944 r. W Jasienicy w czasie okupacji niemieckiej działał także gromadzki oddział Batalionów Chłopskich. W lasach w okolicy Klembowa oddział brał udział w akcji wysadzenia niemieckiego pociągu wiozącego zaopatrzenie na front. Uczestnikiem ww. akcji a także Zastępcą Komendanta Oddziału był Wacław Koźlik, który także kolportował wydawnictwa konspiracyjne w Jasienicy[potrzebny przypis]. W połowie sierpnia 1944 r. m.in. na terenie Jasienicy trwały kilkudniowe walki między wojskami niemieckimi i rosyjskimi z użyciem samolotów, czołgów i artylerii. Spowodowały one znaczne zniszczenia. W większości drewniane domy zostały spalone lub zniszczone. Walki przyniosły też ofiary śmiertelne wśród mieszkańców. 18 sierpnia Jasienica została oswobodzona spod okupacji Niemców. Ogółem w trakcie II wojny światowej poniosło śmierć lub zaginęło co najmniej dwudziestu kilku mieszkańców (liczba ta uwzględnia osoby zastrzelone, osoby, które zginęły wskutek wybuchów bomb, osoby zmarłe po pobytach w więzieniach i obozach koncentracyjnych).

Czasy powojenne[edytuj | edytuj kod]

Od roku 1952 po przeniesieniu siedziby powiatu z Radzymina do Wołomina wieś należała administracyjnie do powiatu wołomińskiego. W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa ostrołęckiego.

Osoby związane z Jasienicą[edytuj | edytuj kod]

W Jasienicy urodził się Stanisław Kielak – poseł na Sejm w II RP, wicemarszałek Sejmu.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. [ Portal polskawliczbach.pl]
  2. GUS: Ludność - struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.. [dostęp 2017-11-15].
  3. Zbigniew Drzewiecki: Klembów to naprawdę stara osada.... W: Generał Franciszek Żymirski. Album upamiętniający 170. rocznicę śmierci generała dywizji Franciszka Żymirskiego. Klembów, 25 II 2001 r. [on-line]. gokklembow.nogard.pl > Historia > Historia Klembowa, 2004. [dostęp 2013-10-16].
  4. Marcin Ołdak: ST 3/2012 Spotkania z historią – dawne majątki ziemskie. stacja-tluszcz.pl > Aktualności > Kultura [on-line], 2012-03-06. [dostęp 2013-10-16].
  5. B.Engelking, Jest taki piękny słoneczny dzień.. Losy Żydów szukających ratunku na wsi Polskiej, str 42, 2012.
  6. Stanisław Kielak: Dzieje obwodu Armii Krajowej „Rajski Ptak” – „Burak”. Gdańsk – Tłuszcz: Wydawnictwo Exter Sp. z o.o., 2008, s. 185. ISBN 978-83-60299-38-8. [dostęp 2013-10-16].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Jasienica w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego. T. III: Haag – Kępy. Warszawa 1882.
  2. Stanisław Kielak: Dzieje obwodu Armii Krajowej „Rajski Ptak” – „Burak”. Gdańsk – Tłuszcz: Wydawnictwo Exter Sp. z o.o., 2008, s. 346. ISBN 978-83-60299-38-8.
  3. Stanisław Kielak: Tłuszcz wieś - osada - miasto 1447–1980. Stowarzyszenie Rodu Kielaków "Siewba", Tłuszcz 2013.
  4. Robert Szydlik, Wincenty Szydlik: Tłuszcz. Studia i szkice z dziejów, Tłuszcz 2004.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]