Jaskinia Jasowska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Jaskinia Jasowska
Ilustracja
Państwo  Słowacja
Kraj  koszycki
Położenie na południe od wsi Jasov
Długość 2811 m
Deniwelacja 55 m
Wysokość otworów naturalny: 286 m n.p.m.
sztuczny: 256 m n.p.m.
Data odkrycia znana od dawna
Położenie na mapie kraju koszyckiego
Mapa lokalizacyjna kraju koszyckiego
Jaskinia Jasowska
Jaskinia Jasowska
Położenie na mapie Słowacji
Mapa lokalizacyjna Słowacji
Jaskinia Jasowska
Jaskinia Jasowska
48°40′38″N 20°58′33″E/48,677222 20,975833
Jaskinia Jasowska

Jaskinia Jasowska (słow. Jasovská jaskyňa) – jaskinia krasowa na pograniczu północno-wschodniego skraju Krasu Słowacko-Węgierskiego i Kotliny Koszyckiej na Słowacji. Leży na terenie wsi Jasov (tuż na południe od centrum jej zabudowy) w powiecie Koszyce-okolice w kraju koszyckim. Jest udostępniona turystom.

Jaskinia Jasowska należy do najbardziej znanych jaskiń Parku Narodowego Kras Słowacki. Słynna jest głównie z bogatej szaty naciekowej, interesującej rzeźby i genezy podziemnych sal i korytarzy, a także z występowania wielu gatunków nietoperzy, cennych znalezisk archeologicznych oraz z bogatej historii.

Położenie jaskini[edytuj | edytuj kod]

Jaskinia mieści się w wapiennym masywie Białej Skały koło Jasova. Jej sztucznie wykonane wejście znajduje się na prawym brzegu doliny Bodvy na wysokości 256 m n.p.m., natomiast otwór naturalny (dziś służący jako wyjście) na wysokości 286 m n.p.m. Jaskinia ma długość 2811 m i deniwelację 55 m. Jaskinia leży w granicach rezerwatu przyrody Jasovské dubiny.

Geneza i morfologia jaskini[edytuj | edytuj kod]

Jaskinia powstała w szarych wapieniach tzw. guttensteinskich oraz jasnych wapieniach i dolomitach tzw. steinalmskich, pochodzących ze środkowego triasu. Składa się z licznych, przestronnych korytarzy rozwiniętych w pięciu poziomach. Powstały one głównie dzięki erozyjnej działalności rzeki Bodvy, która kiedyś przepływała przez jaskinię.

Temperatura w jaskini waha się w granicach od 8,5 do 9,4 °C. Wilgotność względna wynosi ok. 90%.

Fauna jaskini[edytuj | edytuj kod]

W jaskini znajdowano liczne szczątki zwierząt dawniej ją zamieszkujących, jak kości niedźwiedzia jaskiniowego (Ursus spelaeus) i hieny jaskiniowej (Crocuta spelaea). Obecnie jaskinia jest znanym stanowiskiem występowania nietoperzy. Stwierdzono w niej obecność 19 gatunków nietoperzy (z 24 gatunków występujących na Słowacji), przebywających tam głównie zimą. Najczęściej występują podkowiec duży i podkowiec mały. Jaskinia jest jednym z najważniejszych zimowisk podkowców wielkich na terenie Słowacji. Z drobnych bezkręgowców występują tu studniczki, skoczogonki, a także unikalny pajęczak Eukoenenia spelaea.

Archeologia[edytuj | edytuj kod]

Jaskinia Jasowska jest jedną z najdawniej znanych i wykorzystywanych przez człowieka jaskiń z terenu dzisiejszej Słowacji. Świadczą o tym liczne znaleziska archeologiczne z paleolitu (kultura oryniacka), neolitu (kultura bukowogórska) i epoki żelaza (kultura halsztacka), a także z młodszych czasów.

Pierwsze badania archeologiczne i paleontologiczne we wstępnych częściach jaskini wykonali w 1878 r. E. Nyáry i A. Tallóczy. Dalszy etap badań speleoarcheologicznych miał miejsce w 1916 r. Wówczas to geolog dr. T. Kormos wraz ze współpracownikami odkryli liczne fragmenty ceramiki, zaliczonej do kultury bukowogórskiej i pilińsko-kyjatyckiej, przedmioty z brązu i wiele materiału osteologicznego.

Dzieje udostępniania turystycznego[edytuj | edytuj kod]

W czasach nowożytnych jaskinię prawdopodobnie odkrył jeszcze w XII w. jeden z zakonników zakonu premonstratensów w Jasovie. Wówczas jaskinia służyła okolicznym mieszkańcom i mnichom jako miejsce schronienia. Na ścianach jaskini zachowało się wiele starych napisów i rysunków. Wykonany szwabachą napis z roku 1452 mówi o zwycięstwie oddziałów Jana Jiskry nad wojskami regenta Węgier Jana Hunyadyego w bitwie pod Łuczeńcem (1451).

Inicjatywa udostępnienia jaskini dla zwiedzających wyszła w 1846 r. od ówczesnego przełożonego klasztoru premonstratensów w Jasovie. Dzięki temu Jaskinia Jasowska stała się pierwszą turystycznie udostępnioną jaskinią na terenie dzisiejszej Słowacji. Po szeroko zakrojonych badaniach i odkryciu większości najbardziej interesujących komór i korytarzy zmodernizowano trasę turystyczną i w 1924 r. otwarto ją dla zwiedzających. Od 1926 r. jaskinia posiada oświetlenie elektryczne. W 1931 r. wybite zostało dzisiejsze dolne wejście.

Zwiedzanie jaskini[edytuj | edytuj kod]

Jaskinia jest czynna od 1 kwietnia do 31 października. Dla turystów udostępniono odcinek korytarzy o długości 550. Długość trasy zwiedzania (w formie pętli) wynosi 720 m, czas zwiedzania ok. 45 min.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Jozef Ďurček: Slovenský kras. Turistický sprievodca ČSSR. Bratislava: Šport, slovenské telovýchovné vydavatel’stvo, 1989. ISBN 80-7096-020-5.
  • Jozef Thuróczy. Najstaršia sprístupnená jaskyňa. „Krásy Slovenska”. R. LXII, nr 5/1985. s. 16-17 (słow.). 
  • Volovské vrchy - Košice. Turistická mapa 1:50 000. Harmanec: VKÚ, 1989. ISBN 80-8042-317-2.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]