Jasnotowate

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Jasnotowate
Jasnota biała
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad Euphyllophyta
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad astrowe
Rząd jasnotowce
Rodzina jasnotowate
Nazwa systematyczna
Lamiaceae Lindl.
Intr. Nat. Syst. Bot., ed. 2: 275. Jul 1836
Synonimy

nom. alt.: Labiatae Juss.

"(systm)" Systematyka w Wikispecies
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons

Jasnotowate, wargowe (Lamiaceae Lindl., Labiatae Juss.[2]) – rodzina roślin z rzędu jasnotowców (Lamiales Bromhead). Należy do niej ponad 7,1 tysiąca gatunków reprezentujących 236 rodzajów. Występują na całym świecie z wyjątkiem okolic okołobiegunowych.

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Pokrój
Byliny, krzewy i pnącza, rzadko drzewa.
Łodyga
Zwykle 4-kanciasta, krawędzie są wzmocnione pasmami zwarcicy (kolenchymy).
Liście
Ulistnienie nakrzyżległe, liście gruczołowato owłosione, aromatyczne.
Kwiaty
Mniej więcej wyraźnie grzbieciste lub prawie promieniste. Kielich zrosłodziałkowy, dwuwargowy lub promienisty, 5-ząbkowy. Korona 2-wargowa, warga górna 2-dzielna, powstała ze zrośnięcia 2 płatków; warga dolna 3-dzielna, powstała przez zrost 3 płatków; niekiedy tylko 1 warga – dolna jest dobrze wykształcona. 4 pręciki, nierównej długości, dwusilne (wyjątkowo u szałwii i rozmarynu występują tylko 2 pręciki). Słupek zwykle 2-krotny, zalążnia złożona z 2 owocolistków, już w czasie kwitnienia głęboko przedzielona fałszywą przegrodą na 4 guzki, w środku których osadzona jest szyjka słupka o 2-dzielnym znamieniu. U podstawy zalążni znajduje się pierścieniowaty miodnik. Kwiatostany w postaci wierzchotek dwudzielnych lub skrętek podwójnych, często zebrane w kłosowate lub w główkowate skupienia.
Owoc
Czterodzielna rozłupnia, rozpadająca się na cztery pojedyncze rozłupki.

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

Wiele gatunków z tej rodziny zawiera wonne olejki eteryczne, które znalazły zastosowanie w medycynie, kosmetyce, a nawet kuchni.

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Pozycja systematyczna według APweb (aktualizowany system APG III z 2009)[1]

Jedna z rodzin jasnotowców reprezentujących grupę astrowych w obrębie dwuliściennych właściwych:

jasnotowce

Plocospermataceae





Carlemanniaceae



oliwkowate Oleaceae





Tetrachondraceae





Calceolariaceae




Peltanthera



ostrojowate Gesneriaceae






babkowate Plantaginaceae




trędownikowate Scrophulariaceae




Stilbaceae





jasnotowate Lamiaceae




paulowniowate Paulowniaceae



Phrymaceae



zarazowate Orobanchaceae







Thomandersiaceae



werbenowate Verbenaceae





połapkowate, sezamowate Pedaliaceae



Martyniaceae



linderniowate Linderniaceae



bignoniowate Bignoniaceae



Schlegeliaceae



akantowate Acanthaceae



Byblidaceae



pływaczowate Lentibulariaceae












Podział rodziny według APweb (aktualizowany system APG III z 2009)[1]

Do rodziny zalicza się 236 rodzajów z 7173 gatunkami zebranymi w 7–9 podrodzin.

Rodzaje występujące naturalnie i uprawiane w Polsce
Pozostałe rodzaje według Crescent Bloom[3]

Do rodziny łącznie należy 228 rodzajów.

Pozycja w systemie Reveala (1993–1999)

Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa Rosopsida Batsch, podklasa jasnotowe (Lamiidae Takht. ex Reveal), nadrząd Lamianae Takhtajan, rząd jasnotowce (Lamiales Bromhead), podrząd Lamiineae Bessey in C.K. Adams, rodzina jasnotowate (Lamiaceae Lindl.)[3].

Pozycja w systemie Takhtajana (1997)

Gromada okrytonasienne, klasa Magnoliopsida, podklasa jasnotowe (Lamiidae), nadrząd Lamianae, rząd jasnotowce (Lamiales), rodzina jasnotowate (Lamiaceae).

Pozycja w systemie Cronquista (1981)

Gromada okrytonasienne, klasa Magnoliopsida, podklasa Asteridae, rząd jasnotowce (Lamiales), rodzina jasnotowate (Lamiaceae).

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 P.F. Stevens: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-03-31].
  2. Nazwy naukowe alternatywne zgodnie z art. 18 Kodeksu Nomenklatury Botanicznej [1]
  3. 3,0 3,1 Crescent Bloom: Lamiaceae (ang.). The Compleat Botanica. [dostęp 2010-03-31].