Jaspis

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
jaspis
jaspis czerwony - brekcjowaty
Unpolished jasper.jpg

Jaspis (nazwa pochodzi od greckiego słowa iaspis - cętkowany kamień) — skała osadowa, zbita, drobnoziarnista, zbudowana z chalcedonu i kwarcu – występują one w zmiennych proporcjach. Zawiera różne minerały spełniające rolę domieszek są to: hematyt, goethyt, magnetyt, mangan, chloryty, aktynolit, epidot, zoisyt. Związki żelaza nadają jaspisom barwę brązową, żółtą, czerwoną lub zieloną.

Właściwości[edytuj | edytuj kod]

Jaspis jest odmianą chalcedonu, niekiedy jednak ze względu na ziarnistą strukturę traktuje się go jako samodzielną grupę w obrębie grupy kwarców.

Odmiany

  • basanit - drobnoziarnisty, czarny. Stosowany przez jubilerów do próby rysy.
  • jaspis agatowy - żółto, brązowo lub zielono nakrapiany, zrośnięty z agatem.
  • jaspis egipski - (kwarc niklowy) silnie żółty i czerwony.
  • jaspis pejzażowy - brązowy, przypominający pejzaż rysunek wywołany tlenkiem żelaza.
  • jaspis pasiasty - struktura warstwowa z szerszymi lub węższymi pasami.
  • jaspis z Nunkirchen - białoszarawy, znaleziony w Nadrenii. Barwiony błękitem berlińskim, jako "niemiecki lapis" - imituje lapis lazuli.
  • mookait - z różowymi lub jasnoczerwonymi chmurkami. Znaleziony w Australii.
  • rogowiec - bardzo drobnoziarnisty, szary, brązowoczerwony, rzadziej zielony lub czarny.
  • silex - żółto i brązowoczerwono plamisty lub pasiasty.
  • unakit - kamień zieleno(epidot) – różowy(ortoklaz), często z domieszkami kwarcu (bezbarwny lub w odcieni bieli).

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

Zazwyczaj w skałach osadowych w postaci drobnych wkładek; jako wypełnienie szczelin lub żył oraz w postaci buł. Często występuje w formie otoczaków w osadach aluwialnych i lodowcowych. Jest szeroko rozpowszechniony, czasami tworzy duże wystąpienia o charakterze złóżowym.

Miejsca występowania:

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

  • Materiał jubilerski
  • materiał dekoracyjny, do wyrobu przedmiotów użytkowych i artystycznych
  • atrakcyjne jego odmiany są poszukiwane przez kolekcjonerów
  • używany jako kamień okładzinowy

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

Pektorał, którego używał Arcykapłan w Świątyni Jerozolimskiej, był ozdobiony dwunastoma szlachetnymi kamieniami. Każdy kamień symbolizował jedno z dwunastu pokoleń Izraela. Jaspis symbolizował pokolenie Judy, z którego wywodzi się Jezus. Św. Jan w Apokalipsie użył jaspisu, jako symbolu Chrystusa-Boga w Ap 4,3; Ap 21,18-19.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • W. Szumann, „Kamienie szlachetne i ozdobne”, ​ISBN 83-7020-324-8​, Warszawa 2004.
  • N. Sobczak, „Mała encyklopedia kamieni szlachetnych i ozdobnych”, ​ISBN 83-7001-030-X​, Warszawa 1986.
  • Rupert Hochleitner: Minerały i kryształy. Określanie minerałów według barwy rysy. Warszawa: Muza S.A, 1994. ISBN 83-7079-281-2.
  • O. Medenbach, „Leksykon Przyrodniczy. Minerały”, ​ISBN 83-86146-44-3​, Warszawa 1995.
  • „Podręczny Leksykon Przyrodniczy. Minerały i kamienie szlachetne”, ​ISBN 83-7391-099-9​, Warszawa 2004.
  • Kazimierz Maślankiewicz, Kamienie szlachetne, Warszawa: Wydawnictwa Geologiczne, 1987, ISBN 83-220-0299-8, OCLC 749499901.
  • C. Hall, „Klejnoty kamienie szlachetne i ozdobne”, ​ISBN 83-7184-838-2​, Warszawa 2000.
  • Guillermo Gold Gormaz, Jordi Jubany Casanovas: Atlas mineralogii. Barbara Zapolska (tłum. z hiszp.). Warszawa: Wiedza i Życie, 1992. ISBN 83-85231-10-2.