Jastrząb drobny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Jastrząb drobny
Accipiter superciliosus[1]
(Linnaeus, 1766)
Jastrząb drobny
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Infragromada ptaki neognatyczne
Rząd szponiaste
Rodzina jastrzębiowate
Podrodzina jastrzębie
Plemię Accipitrini
Rodzaj Accipiter
Gatunek jastrząb drobny
Synonimy
Podgatunki
  • A. s. fontainieri Bonaparte, 1853
  • A. s. superciliosus (Linnaeus, 1766)
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[5]
Status iucn3.1 LC pl.svg

Jastrząb drobny[6], krogulec drobny[7] (Accipiter superciliosus) – gatunek ptaka z rodziny jastrzębiowatych (Accipitridae). Mały ptak drapieżny, występujący w Ameryce Środkowej i Południowej. Nie jest zagrożony wyginięciem.

Zasięg występowania[edytuj]

Jastrząb drobny występuje w zależności od podgatunku[8][9][10]:

Taksonomia[edytuj]

Gatunek po raz pierwszy opisał Karol Linneusz w 1766 roku w 12. edycji swego działa Systema Naturae, nadając mu nazwę Falco superciliosus[11]. Jako miejsce typowe odłowienia holotypu autor wskazał Surinam (łac, „Habitat in Surinamo”)[11][10]. Obecnie jastrząb drobny zaliczany jest do rodzaju Accipiter[6][9][8], lecz badania szkieletu poparte danymi genetycznymi sugerują, że gatunek ten nie należy do rodzaju Accipiter i być może nie jest bliżej związany z żadną z grup w obrębie Accipitrini[12][13]. Storrs L. Olson zasugerował umieszczenie A. superciliosus w monotypowym rodzaju Hierospiza, lecz gatunkiem typowym tego rodzaju był już Accipiter virgatus; mianowany został nim przez autora opisu rodzaju (Hierospiza) Johanna Jakoba Kaupa[14][15], stąd zachodzi potrzeba utworzenia nowej nazwy rodzajowej dla ww. gatunku[16]. Rozpoznano dwa podgatunki[9][8].

Etymologia[edytuj]

Nazwa rodzajowa: łacińskie accipiter, accipitris – jastrząb < accipere – chwytać[17].
Epitet gatunkowy: łacińskie superciliosus – butny, wyniosły < supercilium – brew[18].

Morfologia[edytuj]

Długość ciała 24–27,5 cm, rozpiętość skrzydeł 38–48 cm (samice są większe od samców 5-26% w wielkości i być może aż 60% masie ciała)[8]. Pozostałe wymiary przedstawia tabelka[19]:

Masa ciała Skrzydło Ogon Skok
A. s. superciliosus Brak danych ♂ 134–147 mm;
♀ 155–170 mm
♂ 94–104 mm;
♀ 114–120 mm
♂ 40–43 mm;
♀ 45–55 mm
A. s. fontainieri ♂ 61,5–75 g;
♀ 115–134 g;
♂ 127–134 mm;
♀ 148–154 mm
♂ 84–89 mm;
♀ 98–105 mm
♂♀ 38–43 mm

Mały ptak drapieżny. Górne części ciała u dorosłych samców ciemnoszare, głowa szara z jaśniejszą brwią, korona i kark czarniawe. Gardło białe, spód ciała, w tym wewnętrzna strona skrzydeł, biały z ciemnymi paskami (najwięcej na udach). Ogon ciemny z trzema blado-szarymi paskami i wąską białą końcówką, która szybko blednie. Dziób szary, nogi i woskówka żółte, tęczówki jasnoczerwone[20]. Dorosłe samce podobne, ale górne części ciała są bardziej brązowe, spód ciała jest bardziej kremowy a paski brązowo-szare. Osobniki młodociane występują w dwóch odmianach barwnych, brązowej i rudej[8] (patrz: polimorfizm). U przedstawicieli odmiany brązowej górne części ciała brązowe, głowa szara, ogon z białą końcówką i trzema szaro-brązowymi paskami; spód ciała kremowo-biały z jasnobrązowymi paskami, gardło zwykle kremowe. U młodych odmiany rudej (znacznie rzadszej) górne części ciała rudawe z ciemnymi plamami na plecach i skrzydłach, spód koloru ryżowego[20]. Ptaki z podgatunku fontainieri są ciemniejsze i nieco mniejsze, z krótszym ogonem[8].

Głos[edytuj]

Mało danych, zarejestrowano przenikliwe „keer-keer-keer...”[d], słabsze „cree-cree”[d] lub szybsze i wzburzone serie dźwięków „klee-e, klee-e”[d][20].

Ekologia[edytuj]

Siedlisko i pokarm[edytuj]

Jastrząb drobny zamieszkuje głównie środkową kondygnację skraju tropikalnego skraju lasu i polany, przylegających do lasów plantacje, lasy wtórne; najwyraźniej unika gęstego lasu[21]. Wznosi się nad lasem[8]. Żyje pojedynczo lub w parach[21]. Prawdopodobnie przebywa głównie poniżej 800 m n.p.m., ale lokalnie może występować na 1200 m, 1500 m a nawet 1800 m n.p.m.[21]. Nie zaobserwowano migracji[8].

Bardzo niewiele dostępnych danych na temat diety jastrzębia drobnego. Bardzo długie palce, sugerują wysoce wyspecjalizowanego drapieżnika w polowaniu na ptaki; żołądek jednego osobnika zawierał upolowane gryzonie[8]. Niektóre osobniki mogą być wyspecjalizowane w polowaniu na kolibry, polując na nie wśród kwiatów, z zasadzki lub w szybkim locie pomiędzy nimi[20]. Obserwowano również ataki na dzięcioła złotowąsego (Picus chrysochloris)[22], jaki i upolowanie bentewi wielkiego (Pitangus sulphuratus)[23].

Lęgi[edytuj]

Bardzo niekompletnie dane na temat lęgów; w północnej części zasięgu prawdopodobnie sezon rozrodczy przypada od lutego do czerwca, w południowej Kolumbii od października do stycznia obserwowano ptaki przenoszące patyki, osobniki w kondycji rozrodczej obserwowano w październiku i w lutym; w Panamie znaleziono jedno gniazdo[8]. W Manaus, północno-środkowej Brazylii zaobserwowano dobrze odkarmione pisklęta w sierpniu (połowa pory suchej)[20]. Gniazdo z patyków znajdowało się na wysokim drzewie; jedna para zajęła porzucone gniazdo tarczownika (Busarellus nigricollis)[8]. W Panamie samica zniosła jedno jajo, natomiast w południowo-zachodniej Brazylii trzy[8].

Status i zagrożenia[edytuj]

W Czerwonej księdze gatunków zagrożonych Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody i Jej Zasobów został zaliczony do kategorii LC („najmniejszej troski”, ang. Least Concern)[5]. Globalny stan populacji wydaje się być stabilny[5]. Status bardzo słaby poznany, ale z uwagi na duży zasięg i tendencję do wykorzystywania jako siedlisk lasów wtórnych, populacja tego ptaka nie powinna znajdować się w niebezpieczeństwie[8]. Lokalnie uznawany za gatunek rzadki np. w Santa Catarina w południowo-wschodniej Brazylii[24]. Przed rokiem 1990 w Paragwaju odnotowano tylko pięciokrotnie pojawienie się tego ptaka[25].

Uwagi

  1. Angielskie tine – malutki (zob. Key to Scientific Names in Ornithology).
  2. Oryginalna pisownia epitetu gatunkowego Accipiter fontanieri Bonaparte, 1853 (zob. Key to Scientific Names in Ornithology).
  3. Łacińskie exitiosus – zabójczy, destrukcyjny < exitium – destrukcja < exire – przejśc nad < ire – iść (zob. Key to Scientific Names in Ornithology).
  4. a b c Transkrypcja angielska.

Przypisy

  1. Accipiter superciliosus, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. J. Latham: Index Ornithologicus, Sive Systema Ornithologiae: Complectens Avium Divisionem In Classes, Ordines, Genera, Species, Ipsarumque Varietates. Londini: Sumptibus authoris: Prostant venales apud Leigh et Sotheby, 1790, s. 50. (łac.)
  3. Ch.L. Bonaparte. Notes sur les collections rapportées en 1 853, par M. A. Delattre, de son voyage en Californie et clans le Nicaragua. „Comptes Rendus Hebdomadaires des Séances de l'Académie des Sciences”. 37, s. 810, 1853 (fr.). 
  4. O. Bangs, T.E. Penard. Two new American hawks. „Proceedings of the New England Zoölogical Club”. 7, s. 45, 1920 (ang.). 
  5. a b c BirdLife International 2012, Accipiter superciliosus [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2016 [online], wersja 2015-4 [dostęp 2016-04-13] (ang.).
  6. a b P. Mielczarek, M. Kuziemko: Plemię: Accipitrini Vigors, 1824 (wersja: 2016-02-21). W: Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2016-04-13].
  7. P. Mielczarek, W. Cichocki. Polskie nazewnictwo ptaków świata. „Notatki Ornitologiczne”. Tom 40. Zeszyt specjalny, s. 47, 1999. ISSN 0550-0842. 
  8. a b c d e f g h i j k l m R.O. Bierregaard, Jr, G.M. Kirwan: Tiny Hawk (Accipiter superciliosus). W: J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D.A. Christie, E. de Juana (red.): Handbook of the Birds of the World Alive. Barcelona: Lynx Edicions, 2016. [dostęp 2016-04-13]. (ang.)
  9. a b c F. Gill, D. Donsker: New World vultures, Secretarybird, kites, hawks & eagles (ang.). IOC World Bird List: Version 6.1. [dostęp 2016-04-13].
  10. a b E. Stresemann, D. Amadon: Order Falconiformes. W: E. Mayr, G.W. Cottrell: Check-list of birds of the world. Wyd. 2. Cz. 1. Cambridge, Massachusetts: Museum of Comparative Zoology, 1979, s. 335. (ang.)
  11. a b C. Linneaus: Systema naturae per regna tria naturae: secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis. Wyd. 12. T. 1. Holmiae: Impensis Direct. Laurentii Salvii, 1766. (łac.)
  12. S.L. Olson. Reflections on the systematics of Accipiter and the genus for Falco superciliosus Linnaeus. „Bulletin of the British Ornithologists' Club”. 126 (1), s. 69-70, 2006 (ang.). 
  13. A. Kocum. Phylogenie der Accipitriformes (Greifvögel) anhand verschiedener nuklearer und mitochondrialer DNA-Sequenzen. „Vogelwarte”. 46 (2), s. 141-413, 2008 (niem.). 
  14. J.J. Kaup: Classification der säugethiere und vögel. Darmstadt: C. W. Leske, 1844, s. 116. (niem.)
  15. J.J. Kaup. Ueber Falken, mit besonderer Berücksichtigung der in Museum der Senckenbergischen naturforschenden Gesellschaft aufgestellten Arten. „Museum Senckenbergianum”. 3, s. 259, 1845 (niem.). 
  16. E.C. Dickinson (redaktor), J.V. Remsen Jr.: The Howard and Moore Complete Checklist of the Birds of the World. Cz. 1: Non-passerines. Eastbourne: Aves Press, 2013. ISBN 9780956861108. (ang.)
  17. J.A. Jobling: Key to Scientific Names in Ornithology. W: J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D.A. Christie, E. de Juana (red.): Handbook of the Birds of the World Alive. Barcelona: Lynx Edicions, 2016. [dostęp 2016-04-13]. (ang.)
  18. J.A. Jobling: Key to Scientific Names in Ornithology. W: J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D.A. Christie, E. de Juana (red.): Handbook of the Birds of the World Alive. Barcelona: Lynx Edicions, 2016. [dostęp 2016-04-13]. (ang.)
  19. Ferguson-Lees i Christie 2001 ↓, s. 559.
  20. a b c d e Ferguson-Lees i Christie 2001 ↓, s. 558.
  21. a b c Ferguson-Lees i Christie 2001 ↓, s. 557.
  22. T.V.V. Costa, C.F. Vargas. Tiny Hawk Accipiter superciliosus attacking a Golden-green Woodpecker Piculus chrysochloros in central Amazonian Brazil. „Cotinga”. 33, s. 134-136, 2011 (ang.). 
  23. E.R. Militelo. Presencia y alimentación del Esparvero Chico (Accipiter superciliosus) en el Parque Nacional Iguazú, Argentina. „Nuestras Aves”. 49, s. 23-24, 2005 (hiszp.). 
  24. G. Kohler, E. Legal, C. Testoni. Registros de aves raras ou ameaçadas em novas localidades no Estado de Santa Catarina, sul do Brasil. „Cotinga”. 31, s. 104-407, 2009 (port.). 
  25. J.C. Lowen, R.P. Clay, J. Mazar, A. Madroño, M. Pearman, B. López, J.A. Tobias, D.C. Liley, T.M. Brooks, E.Z. Esquivel, J.M. Reid. New and noteworthy observations on the Paraguayan avifauna. „Bulletin of the British Ornithologists' Club”. 117 (4), s. 275–293, 1997 (ang.). 

Bibliografia[edytuj]

  1. J. Ferguson-Lees, D.A. Christie: Raptors of the World. Londyn: Christopher Helm, 2001, s. 17–981. ISBN 0618127623. (ang.)